Learning materials for your health  Learn

ጥርስ ማንቀራጨጭ

  • June 2, 2022
  • የጤና እክሎች

ጥርስ ማንቀራጨጭ (Bruxism)

ይህ ችግር በንቃተ ኅሊና ጥርስን በተደጋጋሚ ማንቀራጨጭ (awake bruxism) ወይም በእንቅልፍ ወቅት ጥርስን ማፏጨት እና ማንቀራጨጭ (sleep bruxism) ይባላል። ይህ እክል በማንኛውም የዕድሜ ክልል በአሉ ሰዎች ላይ ሊከሠት ይችላል፡፡ በተለይ ደግሞ ከ15 እስከ 40 በመቶ በሚሆኑ ሕፃናት እና ከ 8 እስከ 10 በመቶ በሚሆኑ ዐዋቂዎች ላይ ይታያል።

መለስተኛ የጥርስ ማንቀራጨጭ  ችግር ሕክምና አያስፈልገውም ይሆናል፡፡ ሆኖም በአንዳንድ ሰዎች ላይ በተደጋጋሚ የሚከሠት እና ከባድ ከሆነ ወደ መንጋጋ ጡንቻ ሕመም፣ ራስ ምታት፣ የጥርስ መቸርቸፍ እና ሌሎች የጤና እክሎች ሊያስከትል ስለሚችል የጤና ባለሙያ ማማከር ተገቢ ነው፡፡

እንድ ሰው ውስብስብ ችግሮች እስኪከሠቱ ድረስ የጥርስ ማንቀራጨጭ ችግር እንዳለበት ላያውቅ ይችላል፡፡ ምልክቶቹን በአግባቡ መረዳት እና መደበኛ የጥርስ ሕክምና ክትትል ማድረግ አስፈላጊ ነው፡፡

የጥርስ ማንቀራጨጭ ምልክቶች

  • ጥርስ ማፏጨት (ማንቀራጨጭ)፤ ይህም አብሮት የሚተኛውን ሰው እስከመቀስቀስ ሊደርስ ይችላል፡፡

  • የጥርስ መቸርቸፍ፣ መሰንጠቅ ወይም መነቃነቅ

  • የጥርስ የላይኛው ልባስ (enamel) መገለጥ  

  • የጥርስ ሕመም

  • የደከሙ ወይም የጠበቁ የመንጋጋ ጡንቻዎች (ሙሉ በሙሉ የማይከፈት ወይም የማይዘጋ የተቆለፈ መንጋጋ ሊኖር ይችላል)

  • የአንገት ወይም የፊት ጡንቻዎች ሕመም

  • የጆሮ ሕመም

  • ራስ ምታት

  • በጉንጭ ውስጠኛው ክፍል ላይ በተደጋጋሚ በማኘክ ምክንያት የሚመጣ ጉዳት

  • በቂ እንቅልፍ አለማግኘት

ወደ ጤና ተቋም መሄድ የሚያስፈልገው መቼ ነው?

ከላይ ከተዘረዘሩት ምልክቶች መካከል አንዱ ከአለ በተጨማሪም ስለ ጥርስ ወይም መንጋጋ ሌሎች አሳሳቢ ጉዳዮች ከታዩ ሐኪም ማማከር አስፈላጊ ነው፡፡

ጥርስ ማንቀራጨጭ በምን ምክንያት ይመጣል?                                                                                                                        

ጥርስን ማንቀራጨጭ በምን ምክንያት እንደሚመጣ ሙሉ በሙሉ አይታወቅም፡፡ ነገር ግን  በአካላዊ፣ በሥነ ልቦናዊ እና የዘረ መል ተጽዕኖዎች ጥምረት ምክንያት እንደሆነ ይታመናል፡፡

በንቃተ ኅሊና ጥርስን ማንቀራጨጭ እንደ ጭንቀት፣ ፍርሃት፣ ቁጣ፣ ብስጭት ወይም ውጥረት ዓይነት ስሜቶች ጋር ሲጣመር፤ በጥልቅ ትኩረት ጊዜ የሚዳብር ልማድም ሊሆን ይችላል፡፡

በእንቅልፍ ወቅት ጥርስ ማንቀራጨጭ ከእንቅልፍ ጋር የተዛመደ የእንቅስቃሴ እክል እንደሆነ ይታመናል፡፡

ለጥርስ ማንቀራጨጭ አጋላጭ ምክንያቶች

  • ሥነ ልቦናዊ ውጥረት፣ ጭንቀት፣  ቁጣ እና ብስጭት 

  • ዕድሜ ጥርስ ማፋጨት በልጆች ላይ የተለመደ ነው፡፡ ይህም ብዙውን ጊዜ በዐዋቂነት ዕድሜያቸው ይጠፋል።

  • የሰብእና ዓይነት፤ ጠበኛ፣ ተፎካካሪ ወይም ግልፍተኛ የሆነ ባሕርይ 

  • መድኃኒቶች እና ሌሎች ንጥረ ነገሮች፤ አንዳንድ የፀረ ድብርት መድኃኒቶች፣ ትምባሆ ማጨስ፣ ካፌይን ያላቸውን መጠጦች፣ አልኮል መጠጥ፣ ጫት ወይም አደንዛዥ ዕፆችን መጠቀም፡፡

  • ዘር  የጥርስ ማንቀራጨጭ ችግር የአለበት የቤተሰብ አባል ከአለ  ሊኖር ይችላል፡፡

  • ሌሎች የጤና እክሎች፤ እንደ ፓርኪንሰን በሽታ፣ የጨጓራ አሲድ ወደ ላይ መመለስ (GERD)፣ የሚጥል በሽታ (epilepsy)፣  በእንቅልፍ ልብ ትንፋሽ ማጠር (sleep apnea)፣ ትኩረት የማጣት እና የመረጋጋት ችግር (ADHD)

ለጥርስ ማንቀራጨጭ ችግር የሚደረግ ምርመራ

የጥርስ ማንቀራጨጭ ችግር እንደአለ ከተገመተ፤ 

  •  ከሐኪም ጋር መነጋገር

  •  የተሟላ አካላዊ ምርመራ ማድረግ እና

  •  አልፎ አልፎ የራጅ ምርመራ ማድረግ ያስፈልጋል።

ጥርስ ማንቀራጨጭ ከእንቅልፍ ጋር በተያያዙ እክሎች ወይም በአእምሮ መታወክ ምክንያት የመጣ ከሆነ ከሥነ ልቦና ሐኪም ጋር መነጋገር ይመከራል።

 የጥርስ ማንቀራጨጭ ሕክምና

አብዛኛውን ጊዜ ሕክምና አስፈላጊ አይደለም። ብዙ ልጆች  እያደጉ ሲመጡ ያለ ሕክምና ጥርስ ማንቀራጨጫቸው እየቆመ ይመጣል፡፡  ዐዋቂዎችም ሕክምና እስከሚያስፈልግ ድረስ የባሰ የጥርስ ማንቀራጨጭ ችግር አይኖርባቸውም። ሆኖም ችግሩ ከባድ ከሆነ አማራጮቹ፤ የተወሰኑ የጥርስ  ሕክምናዎች፣ የምክር አገልግሎቶች እና በሐኪም የታዘዙ መድኃኒቶችን መውሰድ የበለጠ የጥርስ መጎዳትን ለመከላከል እና የመንጋጋ ሕመምን ለማስታገስ ይረዳሉ፡፡

የጥርስ ሕክምናዎች

ምንም እንኳን እነዚህ ዘዴዎች የጥርስ ማንቀራጨጭ ችግርን ባያስቆሙም፤ የሚያስከትለውን የጥርስ ሕመም እና መቸርቸፍ ለመከላከል ይረዳሉ።  

  • የጥርስ እና የአፍ ሽፋኖች (splints and mouth guards)  እነዚህ ጥርስን በማፋጨት ምክንያት የሚደርሰውን ጉዳት ለማስወገድ ጥርስን እንዲነጣጥሉ ተደርገው የተሠሩ ናቸው፡፡

  • የጥርስ እርማት የጥርስ ሕመም ከአለ ወይም በትክክል ማኘክ በሚያዳግትበት ጊዜ የጥርስን ንጣፎች እንደገና መለወጥ ወይም ጉዳቱን ለመጠገን ዘውድ (crown) መጠቀም ያስፈልግ ይሆናል፡፡

የሥነ አእምሮ የምክር አገልግሎቶች

  • ስለጭንቀት ወይም ስለ ፍርሃት ችግር ከሥነ ልቦና ባለሙያ ጋር የሚደረግ ውይይት

  • የባሕርይ ለውጥ

  • ባዮፊድባክ (biofeedback) አግባብ የአልሆኑ የልምድ ዑደቶችን ለማስወገድ የሚደረግ የምክር አገልግሎት

መድኃኒቶች

በአጠቃላይ መድኃኒቶች ለጥርስ ማንቀራጨጭ ሕክምና የሚጠበቀውን ያህል ውጤታማ አይደሉም፡፡ ለጥርስ ማንቀራጨጭ ችግር ሊያገለግሉ የሚችሉ መድኃኒቶች  የሚከተሉትን ያካትታሉ፡፡

  • የጡንቻ ማፍታቻ (muscle relaxant) በአንዳንድ ሁኔታዎች የመንጋጋ ጡንቻዎችን መኮማተር ለመከላከል ከመተኛት በፊት ለአጭር ጊዜ የጡንቻ ማፍታቻ መድኃኒቶች እንዲወሰዱ ሊመከሩ ይችላሉ፡፡

  • የቦቶክስ መርፌዎች (botox injections) ለሌሎች ሕክምናዎች ምላሽ ያልሰጠ ከባድ የጥርስ ማንቀራጨጭ ችግር ለአለባቸው አንዳንድ ሰዎች ሊረዳ ይችላል፡፡

  • ከሥነ ልቦና እክል ጋር ታያይዞ ለሚመጣ የጥርስ ማንቀራጨጭ ችግር ፀረ ድብርት ወይም ፀረ ጭንቀት መድኃኒቶችን እንዲጠቀሙ ሊመከር ይችላል፡፡

ተያያዥ በሽታዎችን ማከም

  • በመድኃኒቶች የጎንዮሽ ጉዳት ምክንያት የጥርስ ማንቀራጨጭ ችግር ከአለ የሕክምና ባለሞያውን በማነጋገር መድኃኒት ሊቀየር ይችላል፡፡

  • ከእንቅልፍ ጋር የተዛመዱ ችግሮች፤ በእንቅልፍ ወቅት ትንፋሽ ማጠር የመሳሰሉት ችግሮች ከአሉ ለእነዚህ መፍትሕ መስጠት የጥርስ ማንቀራጨጩን ችግር ያሻሽለዋል፡፡

  • በአጠቃላይ የጥርስ ማንቀራጨጭን ሊያስከትሉ ለሚችሉ ችግሮች ከላይ የተጠቀሱትን  ሕክምናዎች ማድረግ አስፈላጊ ነው፡፡

የአኗኗር ዘይቤ ለውጦች

  • ጭንቀትን መቀነስ፤ የሚያስደስትን ነገር ማድረግ፣ ሞቅ ባለ ውሃ ሰውነትን መታጠብ፣ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግና ዘና ማለት ጭንቀትን ለመቀነስ ይረዳል፡፡

  • ማስቲካ እና ሌሎች ነገሮችን የማኘክ ልምድ ከአለ ማቆም ወይም መቀነስ

  • ምሽት ላይ የሚያነቃቁ ንጥረ ነገሮችን አለመጠቀም፤ - ራት ከተመገቡ በኋላ ካፌይን (ቡና፣ ሻይ፣ ቸኮሌት የመሳሰሉትን) አለመጠቀም፤ በተጨማሪም አልኮል መጠጥ ከመጠጣት መቆጠብ፡፡

  • ጤናማ  የእንቅልፍ ልምዶችን ማዳበር፤ (በቂ እንቅልፍ እንዳገኝ ምን ላድርግ? የሚለውን ጽሑፍ ያንብቡ)

  • በመደበኛ ሁኔታ የጥርስ ምርመራ ማድረግ


 

Share the post

scroll top