Learning materials for your health  Learn

የሕፃናት የጉሮሮ ቁስለት በሽታ (የቶንሲል በሽታ)

  • June 16, 2022
  • የጤና እክሎች

                                                                           wAekYQkoUWQ-cmZg5Vd64v6wSaP00BoFu3Yy-O6s4jMn4-ETGxH6Kavsv3jygsHlf-hCG_OLNDdTYUH6uq28fU94nlRAH76oOrZUIzWZd5ev9HNBNr266HU-s_4n_agrhfKhL--yBejXZ5FUhA  

የሕፃናት የጉሮሮ ቁስለት በሽታ (የቶንሲል በሽታ)

የቶንሲል በሽታ በልጅነት ጊዜ የተለመደ በሽታ ሲሆን፤ አብዛኛውን ጊዜ በባክቴሪያ ወይም በቫይረስ አማካኝነት የሚመጣ በሽታ ነው፡፡ ምንም እንኳን ይህ በሽታ ብዙውን ጊዜ ያለ ምንም ሕክምና በራሱ የሚድንበት ሁኔታ ቢኖርም፤ አንዳንድ ጊዜ ግን የፀረ ባክቴሪያ (አንቲባዮቲክ) ሕክምናን ይፈልጋል፡፡ አልፎ አልፎ ደግሞ የቶንሲል በሽታ ከባድ ወይም ለሕይወት አስጊ የሆኑ ጉዳቶችን ሊያስከትል ይችላል፡፡

የቶንሲል በሽታ መንሥኤው ምንድን ነው?

የቶንሲል በሽታ መንሥኤ በሕፃኑ ዕድሜ፣ በአየር ንብረቱ እና በአካባቢው ጂኦግራፊያዊ አቀማመጥ ላይ ይመሠረታል፡፡ ቫይረሶች በጣም የተለመዱ የጉሮሮ ሕመም መንሥኤዎች ሲሆኑ በ2ኛ  ደረጃ የሚቀመጡት ባክቴሪያዎች ናቸው፡፡

        ቫይረሶች 

የቶንሲል በሽታን ሊያስከትሉ የሚችሉ ብዙ ቫይረሶች አሉ፡፡ በጣም የተለመዱት እንደ ጉንፋን ያሉ የላይኛው የመተንፈሻ አካላትን የሚያጠቁ ቫይረሶች ናቸው፡፡ ሌሎች የጉሮሮ ሕመምን የሚያስከትሉ ቫይረሶች ኢንፍሉዌንዛ (Influenza virus)፣ አዴኖቫይረስ (Adeno virus) እና ኤፕስታይን ባር ቫይረስ (EBV) ይገኙበታል፡፡

በቫይረስ የሚመጣ የቶንሲል በሽታ ላይ ሊታዩ የሚችሉ ምልክቶች የሚከተሉትን ያጠቃልላሉ። 

  • መጠነኛ የሰውነት ሙቀት መጨመር

  • የአፍንጫ መዘጋት

  • የዐይን መቅላት 

  • ሳል 

  • ለመዋጥ መቸገር

  • የድምፅ መቀየር፣ በአፍ ጣራ ላይ ቁስለት              

  • የቆዳ ሽፍታ እና 

  • ተቅማጥ ሊኖር ይችላል፡፡ 

             ባክቴሪያዎች 

የቶንሲል በሽታን ከሚያስከትሉ ባክቴሪያዎች ውስጥ በጣም የተለመደው የቡድን ኤ ስትሬፕቶኮከስ (Group A Streptococcus) የሚባለው ባክቴሪያ ነው፡፡ የጉሮሮ ሕመም ከአለባቸው ሕፃናት ውስጥ እስከ 30 በመቶ የሚሆኑት ይህ ባክቴሪያ ይኖርባቸዋል፡፡

በሽታው ብዙውን ጊዜ በክረምት እና በጸደይ መጀመሪያ ላይ ይከሠታል፡፡ በትምህርት ዕድሜ ላይ ባሉ ሕፃናት እና ታናናሽ ወንድም እኅቶቻቸው ላይ በጣም የተለመደ ነው፡፡

  • በባክቴሪያ የሚመጣ የቶንሲል በሽታ ላይ ሊታዩ የሚችሉ ምልክቶች የሚከተሉት ናቸው፡፡

ከሦስት ዓመት በላይ ለሆኑ ሕፃናት የጉሮሮ ሕመም ምልክቶች ብዙውን ጊዜ ድንገት ይከሠታሉ፡፡ 

  • ከፍተኛ ትኩሳት (የሙቀት መጠን ከ 100.4ºF ወይም 38ºC በላይ) 

  • ለመዋጥ መቸገር

  • ራስ ምታት 

  • የሆድ ሕመም 

  • ማቅለሽለሽ እና ማስታወክ 

  • አንገት ላይ የሚታይ ወይም የሚዳሰስ እብጠት 

  • አንገት አካባቢ ያለ የንፍፊት እብጠት፤ እንዲሁም

  • በአፍ ጣሪያ እና ጉሮሮ ላይ ያለ ነጭ ልባስ

ከአንድ ዓመት በታች የሆኑ ሕፃናት በተጨማሪ የምግብ ፍላጎት መቀነስ እና ዝቅተኛ ደረጃ ትኩሳት ሊኖራቸው ይችላል።

ሌሎች የጉሮሮ ሕመም ምክንያቶች - ከቶንሲል በሽታ ምልክቶች ጋር የሚመሳሰሉ ሌሎች የተለመዱ የጉሮሮ ሕመም መንሥኤዎች አሉ። 

ለምሳሌ :-

  • ደረቅ አየር በመተንፈስ የሚመጣ የጉሮሮ ሕመም (በተለይም በክረምት ወቅት)  

  • አለርጂ (Allergic rhinitis) 

  • የሳይነስ በሽታ እንዲሁም

  • የተለመደ ነገር ባይሆንም አንድ አንድ ጊዜ የጉሮሮ ሕመም በሌለባቸው ትናንሽ ልጆች ላይ፤ እንደ መጫወቻ፣ ሳንቲም፣ ጥራ ጥሬ የመሳሰሉት ባዕድ ነገሮች በጉሮሮ ወይም በመተንፈሻ አካላቸው ውስጥ ሲገቡ ተመሳሳይ ምልክቶችን ሊሰጡ ይችላሉ።

የቶንሲል በሽታ እንዴት ይተላለፋል?

 ባክቴሪያ እና ቫይረሶች ከአንድ ሰው ወደ ሌላው በቀላሉ ይተላለፋሉ፡፡

  •  የታመመው ግለሰብ አፍንጫውን ወይም አፉን ከነካ በኋላ ሌላኛውን ሰው በቀጥታ ከነካ (ከእጅ ወደ እጅ ንክኪ) ወይም በተዘዋዋሪ (እንደ በር እጀታ፣ ስልክ፣ መጫዎቻ ባሉ ዕቃዎች አማካኝነት) ሊተላለፉ ይችላሉ፡፡

በምልክቶች ላይ ብቻ በመመርኮዝ የጉሮሮ ሕመም መንሥኤ ምን እንደሆነ ለማወቅ አስቸጋሪ በሚሆንበት ጊዜ  የላብራቶሪ ምርመራዎች ሊያስፈልግ ይችላል።

የቶንሲል በሽታን ለማረጋገጥ የሚደረጉ ምርመራዎች ምን ምንድን ናቸው?

አብዛኛውን ጊዜ የቶንሲል በሽታ በቫይረሶች የሚከሠት ስለሆነ ሕክምና አያስፈልገውም፡፡ ሆኖም የበሽታውን ስርጭት እና የሚያስከትላቸውን ተያያዥ ጉዳቶች ለመከላከል፤ በቡድን ኤ ስትሬፕቶኮከስ ባክቴሪያ አማካኝነት የሚመጣውን የቶንሲል በሽታ ለይቶ ማወቅና ማከም በጣም አስፈላጊ ነው።

የልጁ የጉሮሮ ሕመም በ ቡድን ኤ ስትሬፕቶኮከስ (Group A Streptococcus) ወይም በቫይረስ የተከሠተ መሆኑን ለመለየት ወላጆች ይከብዳቸዋል። ነገር ግን ከሚከተሉት ውስጥ አንዱ ወይም ከዚያ በላይ የሚገኝ ከሆነ የቶንሲል በሽታው ከቫይረስ ይልቅ በባክቴሪያ እንደመጣ መጠርጠር ያስፈልጋል። 

እነዚህም ምልክቶች 

  • የሙቀት መጠን -101ºF ወይም 38.3ºC ነው

  • ወቅቱ ክረምት ወይም የፀደይ መጀመሪያ ከሆነ

  • ከቫይረስ ጋር ግንኙነት ያላቸው ምልክቶች (ለምሳሌ የዐይን መቅላት፣ ሳል እና የመሳሰሉት) ከሌሉ 

  • የልጁ ዕድሜ ከ 5 እስከ 15 ዓመት ከሆነ

  • ሕፃኑ በባክቴሪያው ከተበከለ ሰው ጋር ቅርብ ንክኪ ከነበረው

  • የመተንፈስ ወይም የመዋጥ ችግር

  • የድምፅ መታፈን

  • ጉሮሮ ላይ ነጫጭ ልባስ ከአዩ

በባክቴሪያ የሚመጣ የቶንሲል በሽታ ከተጠረጠረ በላብራቶሪ ምርመራ ባክቴሪያው እንዳለ ማረጋገጥ ይቻላል። በብዛት የምንጠቀምባቸው ምርመራዎች ሁለት ናቸው። 

እነሱም፤  

ራፒድ ቴስት (rapid test) እና ካልቸር (culture) ይባላሉ። 

  • ራፒድ ቴስት (rapid test) የሚባለው በመጀመሪያ ከታመመው ሕፃን ጉሮሮ ላይ ናሙና በመውሰድ በ ደቂቃዎች ውስጥ በመርመር የበሽታውን መንሥኤ ለማወቅ የምንጠቀምበት ነው።

  •  ካልቸር (culture) የሚባለው ደሞ በተወሰደው ናሙና ውስጥ ያሉ ተሕዋስያን በላብራቶሪ ውስጥ እንዲራቡ ምቹ ሁኔታን በመፍጠር በ 48 ሰዓታት ውስጥ ባክቴሪያው መኖር አለመኖሩን በማረጋገጥ የሚሠራ ምርመራ ነው።

የቶንሲል በሽታ ሕክምናው ምንድን ነው?

ለቶንሲል በሽታ የሚሰጠው ሕክምና እንደ በሽታው መንሥኤ እና የምልክት ዓይነት ይለያያል። በአጠቃላይ ግን በቫይረስ ለሚመጣ የቶንሲል በሽታ የሚሰጠው ሕክምና የሚያተኩረው ምልክቶቹን በማከም ላይ ነው።

የበሽታው መንሥኤ ባክቴሪያ መሆኑ ሕፃኑ በሚያሳየው ምልክት ወይም በላብራቶሪ ምርመራ ከተረጋገጠ በኋላ መድኃኒት ይታዘዛል፡፡ 

መድኃኒቶች 

የሕመም ማስታገሻ በተጨማሪ የፀረ ባክቴሪያ እንክብሎች ይታዘዛሉ። ምንም እንኳን ሕፃኑ እነዚህን የፀረ ባክቴሪያ እንክብሎች መውሰድ ከጀመረ ከ 2ኛው ቀን ጀምሮ ምልክቶቹ ቢቀንሱም የታዘዘውን የመድኃኒት መጠን ሙሉ በሙሉ በሰዓቱ መውሰድ አስፈላጊ ነው።

ቀዶ ጥገና

ቶንሲልን በቀዶ ጥገና ማስወገድ አዘውትሮ በተግባር ላይ የሚውል የቶንሲል በሽታ ሕክምና ነበር። በአሁኑ ግዜ ግን በሽታው የሚደጋገምባቸው ሰዎች ላይ ብቻ የሚውል ሕክምና ነው። ቀዶ ጥገና የመጨረሻ ሕክምና አማራጭ ነው። 

በአንድ ዓመት ውስጥ ሰባት ጊዜ ያህል የሚደጋገምባቸው ሰዎች ወይም ለሦስት ዓመት በተከታታይ በየዓመቱ ሦስት ጊዜ ለሚታመሙ ሰዎች የሚታዘዝ መፍትሔ ነው።

በቶንሲል ሕመም ምክንያት የሚከተሉትን የጤና ችግሮች ከአስተናገዱ ቀዶ ሕክምና ሊያስፈልግ ይችላል፡፡

   እነዚህም ፡-

  •  በእንቅልፍ ወቅት መተንፈስ መቸገር

  •  መተንፈስ ወይም መዋጥ መቸገር

  •  ለማከም የሚከብድ እብጠት ከተፈጠረ

  •  የቶንሲል ኢንፌክሽን ወደ ሌላ የሰውነት አካሎች ከተዛመተ እና የፈሳሽ ክምችት ከተፈጠረ

የቶንሲል መቆረጥ በተለያዩ አማራጭ መሣሪያዎች ሊሠራ የሚችል ቀዶ ጥገና ነው። በሌዘር፣ የሬዲዮ ጨረር፣ አልትራሶኒክ ኃይል፣ በቅዝቃዜ ወይም በኤሌክትሪክ የጋለ መርፌን በመጠቀም ቶንሲልን ማስወገድ ይቻላል።

 

mIq7rGKC5uyJ7BdjgP3dtCH-YEHVQ81eqZESfVQ_Nkejt5p2qGx1J2th0Q0BU6vKNu7g8kc-mHogrCpz6smtnwfyWLPMwSDNHHptu_eBemDNoQfxBPbHAXDYbaj6m4J5UsFZ4fn3SQeIxcw1rA

ምልክቶቹን በቤት ውስጥ ለማከም ምን ምን እንድናደርግ ይመከራል?

  • ትኩሳት እና ራስ ምታት ከአለ እንደ ፓራሲታሞል ያሉ ማስታገሻ መድኃኒቶችን መጠቀም፡፡ 

  • በሙቅ ውሃ እና በጨው ጉሮሮን ማጠብ

  • የዝንጅብል፣ ሎሚ እና ማር  ሻይ መጠጣት 

  • ውሃ በደንብ መጠጣት

  • ቅዝቃዜ እና ንፋስ መጠንቀቅ

  • እንዲሁም ነጭ ሽንኩርት መመገብ

የጉሮሮ ሕመሙ የመጣው በአለርጂክ ምክንያት ከሆነ ቀዝቃዛ ምግቦችን እንዲሁም መጠጦችን ከመጠቀም መቆጠብ ይኖርብናል፡፡ 

የቶንሲል በሽታን እንዳይሠራጭ እንዴት መከላከል ይቻላል?

 በተለይ ከሳል እና ማስነጠስ በኋላ ሌላ ዕቃ ከመንካት በፊት፤ እጅን በውኃና በሳሙና መታጠብ ወይም አልኮል ባለው ማጽጃ ማሸት፤ ሲያስሉ ወይም ሲያስነጥሱ አፍና አፍንጫን በመሐረብ መሸፈን

  • ከተቻለ ከታመመ ሰው ጋር ግንኙነትን መቀነስ

  • የቶንሲል በሽታ የሚያስከትላቸው የጎዮሽ ጉዳቶች ምንድን ናቸው? 

የቶንሲል ሕመም (tonsilities) ከፍተኛ ሕመም ያለው በሽታ ቢሆንም፤ ከሕመሙ በላይ አስከፊው ነገር በሽታው ከአልታከመ የሚያስከትለው ጉዳት ነው። ስትሬፕቶኮከስ (streptococus) በተባለው ባክቴሪያ ምክንያት የሚመጣው የቶንሲል ሕመም በአግባቡና በወቅቱ ሕክምና ካላገኘ የሚከተሉትን በሽታዎች ሊያስከትል ይችላል። 

  • የ ልብ ሕመም (rhumatic heart disease) 

  • አጣዳፊ የኩላሊት መድከም (Poststreptococcal glomerulonephritis) 

  • የሳንባ ምች (pneumonia)

  • የቆዳ ኢንፌክሽኖች

 

Share the post

scroll top