ዓይነት 2 የስኳር በሽታ እና የደም ማነስ ያላቸው ግንኙነት

በዓይነት 2 የስኳር በሽታ እና በደም ማነስ መካከል ያለው ግንኙነት

ዓይነት 2 የስኳር በሽታ ያለባቸው ሰዎች የደም ማነስ (anemia) የመጋለጥ እድላቸው ከፍተኛ ነው። የደም ማነስ በሰውነት ውስጥ በቂ የሆነ ቀይ የደም ሴሎች ወይም ሄሞግሎቢን (ኦክስጅንን የሚያጓጉዝ ፕሮቲን) አለመኖር ሲሆን ይህም የድካም ስሜት፣ የትንፋሽ ማጠር እና የገረጣ ቆዳ ያስከትላል።በዓይነት 2 የስኳር በሽታ (Type 2 Diabetes) እና በደም ማነስ (Anemia) መካከል ያለው ግንኙነት የተለመደ እና ውስብስብ ነው። ሁለቱም ሁኔታዎች አብረው የመከሰት ዕድላቸው ከፍተኛ ሲሆን፣ አንዱ የአንዱን አካሄድ እና ሕክምና ሊያባብስ ይችላል።

በዓይነት 2 የስኳር በሽታ እና በደም ማነስ መካከል ያለው ግንኙነት በዋነኝነት በሶስት ምክንያቶች ይከሰታል፦

• የኩላሊት ጉዳት (Diabetic Nephropathy): የስኳር በሽታ የኩላሊትን ተግባር ቀስ በቀስ ሊጎዳ ይችላል። ጤናማ ኩላሊት ኤሪትሮፖኢቲን (erythropoietin) የተባለ ሆርሞን ያመነጫሉ፣ ይህ ሆርሞን የአጥንት መቅኒ ቀይ የደም ሴሎችን እንዲያመርት ያበረታታል። የስኳር በሽታ የኩላሊት ሥራ ሲቀንስ፣ የዚህ ሆርሞን ምርትም ስለሚቀንስ የደም ማነስ ይከሰታል።የስኳር በሽታ ወደ ኩላሊት ጉዳት ይመራል: በደም ውስጥ ለረጅም ጊዜ የሚቆይ ከፍተኛ የስኳር መጠን በኩላሊት ውስጥ ያሉትን ትናንሽ የደም ሥሮች ቀስ በቀስ ይጎዳል። ይህ ሁኔታ የስኳር በሽታ ኩላሊት በሽታ (Diabetic Nephropathy) ይባላል።የኩላሊት ጉዳት ወደ ደም ማነስ ያመራል: ጤናማ ኩላሊቶች ኤሪትሮፖይቲን (Erythropoietin - EPO) የተባለ ሆርሞን ያመነጫሉ። ይህ ሆርሞን የአጥንት መቅኒ (Bone Marrow) ቀይ የደም ሴሎችን (Red Blood Cells) እንዲያመርት ምልክት ይሰጣል።የተጎዳ ኩላሊት EPO ማምረት ያቆማል: ኩላሊት በስኳር በሽታ ምክንያት ሲጎዳ፣ በቂ የሆነ EPO ማምረት ያቆማል። የ EPO እጥረት ሲከሰት ደግሞ ሰውነት በቂ ቀይ የደም ሴሎችን ማምረት ስለማይችል ደም ማነስ (Anemia) ይከሰታል።

   

• ሥር የሰደደ ብግነት (Chronic Inflammation): የስኳር በሽታ በሰውነት ውስጥ ሥር የሰደደ ብግነት (inflammation) እንዲፈጠር ያደርጋል። ይህ ብግነት የሰውነት ብረትን (iron) የመጠቀም አቅምን ሊቀንስ ይችላል፣ ይህም የደም ማነስን ያስከትላል። ይህ ሁኔታ "በሥር የሰደደ በሽታ የሚመጣ የደም ማነስ" በመባል ይታወቃል።

   

• የምግብ እጥረት: የስኳር በሽታ ያለባቸው ሰዎች አንዳንድ ጊዜ ለጤናቸው ሲሉ አንዳንድ ምግቦችን ሊገድቡ ይችላሉ። ይህም በብረት ወይም በቫይታሚን B12 የበለጸጉ ምግቦችን ካላካተቱ የደም ማነስ ሊያመጣ ይችላል። አንዳንድ የስኳር በሽታ መድኃኒቶችም የቫይታሚን B12 ን የመዋሃድ ሂደት ላይ ተጽዕኖ ሊያሳድሩ ይችላሉ።የአመጋገብ ጉድለቶች (Nutritional Deficiencies): አንዳንድ የስኳር በሽታ ያለባቸው ሰዎች ቀይ የደም ሴል ለማምረት አስፈላጊ የሆኑትን ንጥረ ነገሮች (እንደ ብረት፣ ቫይታሚን B12 እና ፎሌት) በበቂ ሁኔታ አይመገቡም ወይም ሰውነታቸው በአግባቡ አይጠቀምባቸውም።

   

• የስኳር በሽታ መድኃኒቶች: አንዳንድ የስኳር በሽታን ለማከም የሚያገለግሉ መድኃኒቶች (ለምሳሌ ሜትፎርሚን) የቫይታሚን B12 ን መጠን በመቀነስ ለደም ማነስ ሊያጋልጡ ይችላሉ።

ምልክቶች እና ምርመራ

የደም ማነስ ምልክቶች ብዙውን ጊዜ ከስኳር በሽታ ምልክቶች ጋር ሊመሳሰሉ ስለሚችሉ ለመለየት አስቸጋሪ ሊሆን ይችላል። ዋና ዋና ምልክቶች:

የደም ማነስ ዋና ምልክቶች

• ከፍተኛ ድካም እና ድካም መሰማት (Severe Fatigue):
  • ቀይ የደም ሴሎች ኦክስጅንን ወደ ሰውነት ሕዋሳት ስለማያደርሱ፣ ያለ በቂ ምክንያት የማያቋርጥ እና ከባድ ድካም ይሰማዎታል። ይህ የስኳር በሽታ ምልክትም ስለሆነ ልዩነቱን መለየት ከባድ ሊሆን ይችላል።
• የቆዳ ቀለም መገርጣት (Paleness):
  • ፊት፣ የዓይን ሽፋኖች ወይም የእጅ መዳፍ ላይ የደም እጥረት በመኖሩ ምክንያት ቆዳ እና የ mucous membranes ፈዛዛ ይሆናሉ።
• የትንፋሽ እጥረት (Shortness of Breath):
  • ሰውነትዎ የኦክስጅን ፍላጎትን ለማሟላት በፍጥነት ለመተንፈስ ስለሚሞክር በትንሽ የአካል እንቅስቃሴ ጊዜም ቢሆን የትንፋሽ ማጠር ይከሰታል።
• የልብ ምት መጨመር (Fast or Irregular Heartbeat):
  • ልብ በቂ ኦክስጅን የያዘ ደም ለማቅረብ ሲል በፍጥነት ይሠራል። ይህ ደግሞ መደበኛ ያልሆነ ወይም የፈጠነ የልብ ምት እንዲከሰት ያደርጋል።
• ማዞር ወይም ራስ ምታት (Dizziness or Headaches):
  • ለአንጎል በቂ ኦክስጅን ባለመድረሱ ምክንያት ማዞር ወይም ራስ ምታት ሊሰማዎት ይችላል።
• የእጅና የእግር ቅዝቃዜ (Cold Hands and Feet):
  • ሰውነት ደምን ወደ ወሳኝ የአካል ክፍሎች (እንደ ልብ እና አንጎል) ለማዞር ሲሞክር፣ ጫፎች (የእጅና እግር) በቂ ደም ስለማያገኙ ይቀዘቅዛሉ።

• ደካማነት (Weakness):

  • የሰውነት ጥንካሬ ማጣት እና አጠቃላይ የድካም ስሜት።

   

  ለስኳር በሽታ ተጋላጭ የሆኑ ሰዎች መቼ መመርመር አለባቸው?

   

  ዓይነት 2 የስኳር በሽታ ያለበት እና ከሚከተሉት ምልክቶች አንዱን ወይም ከዚያ በላይ የሚያይ ሰው ወዲያውኑ የጤና ባለሙያ ማማከር አለበት፡

   

• የስኳር በሽታው ከ10 ዓመታት በላይ ከሆነ።
• ቀድሞውንም የኩላሊት ጉዳት ምልክቶች (Diabetic Nephropathy) ካሉበት።
• ምንም እንኳን የስኳር መጠኑ ቁጥጥር ሥር ቢሆንም የድካም ስሜቱ የማይጠፋ ከሆነ።
• የአኗኗር ዘይቤ ቢሻሻልም አካላዊ ጥንካሬው እየቀነሰ ከመጣ።
• የጤና ባለሙያው የደም ማነስን ለማረጋገጥ የተሟላ የደም ምርመራ (Complete Blood Count - CBC) እና የ ፌሪቲን (Ferritin)፣ ቫይታሚን B12 ፤ EPO እና Hemoglobin A1c - HbA1c ደረጃዎችን ጨምሮ ተጨማሪ ምርመራዎችን ያደርጋሉ።

መፍትሄዎች

• የስኳር በሽታን መቆጣጠር: የደም ስኳርን በአግባቡ መቆጣጠር የኩላሊት መጎዳትን እና ሥር የሰደደ ብግነትን በመቀነስ የደም ማነስን ለመከላከል ይረዳል።
• የኩላሊት ተግባርን መከታተል: ሐኪሞች የኩላሊት ተግባርን በየጊዜው በመመርመር የችግሩን መጠን ሊገመግሙ ይችላሉ።
• የብረትና የቪታሚን ማሟያዎች: የደም ማነስ መንስኤ በምግብ እጥረት ከሆነ፣ ሐኪም ብረት ወይም ቫይታሚን B12 ማሟያዎችን ሊያዝ ይችላል።
• የደም ማነስ ሕክምና: እንደ የስኳር በሽታው መንስኤ፣ የኩላሊት ችግር ካለ ኤሪትሮፖኢቲን ሆርሞንን በመርፌ መስጠት ሊያስፈልግ ይችላል።

በዓይነት 2 የስኳር በሽታ ውስጥ ያለ ማንኛውም የድካም ስሜት ወይም ሌሎች ምልክቶች ችላ ሊባሉ አይገባም። የደም ማነስ ወይም ሌሎች ችግሮች እንዳይባባሱ የህክምና ባለሙያ ማማከር በጣም አስፈላጊ ነው።

ደም ማነስ በስኳር በሽታ ላይ ያለው ተጽእኖ

ደም ማነስ ደግሞ የስኳር በሽታን ለመቆጣጠር አስቸጋሪ ያደርገዋል።

• የ HgbA1C ዉጤት ማሳሳት፡ ደም ማነስ የ A1C ምርመራ ውጤትን በተሳሳተ መንገድ ከፍ አድርጎ ሊያሳይ ይችላል፣ ይህም የስኳር በሽታው በደንብ ቁጥጥር ሥር አይደለም የሚል ስሜት እንዲፈጠር ያደርጋል።
• ውስብስብ ችግሮችን ማባባስ: ዝቅተኛ የሂሞግሎቢን መጠን (በደም ማነስ ምክንያት) እንደ ሬቲኖፓቲ (የዓይን ጉዳት) እና የነርቭ ችግሮች (ኒውሮፓቲ) የመሳሰሉ የስኳር በሽታ ውስብስቦች የመከሰት ወይም የመባባስ ዕድልን ይጨምራል።