የጉበት ስብ (Fatty liver/Steatotic liver disease)

ጉበት ከቆዳ ቀጥሎ በሰውነትዎ ውስጥ ያለ ትልቁ አካል ነው። ሰውነትዎ ምግብን እንዲፈጭ፣ ኃይል እንዲያከማች እና መርዞችን እንዲያስወግድ ይረዳል። የሰባ ጉበት (Fatty liver disease) በጉበትዎ ውስጥ ስብ የሚከማችበት ሁኔታ ነው። ጤናማ ጉበት በጣም አነስተኛ ወይም ምንም ስብ የለውም። ጉበትዎ ከጠቅላላ ክብደቱ 5% በላይ ስብ ሲይዝ፣ የሰባ ጉበት አለብዎት ማለት ነው።

ሁለት ዋና ዋና ዓይነቶች አሉት፦  

1. የአልኮል-ነክ ያልሆነ የሰባ ጉበት በሽታ (Nonalcoholic fatty liver disease - NAFLD)- ከከፍተኛ የአልኮል አጠቃቀም ጋር ግንኙነት የሌለው የሰባ ጉበት በሽታ አይነት ነው። ቀላል ወይም ከባድ የጉበት በሽታ ሊያስከስቱ ይችላሉ። ይህ በዓለም ላይ በጣም የተለመደው የጉበት በሽታ ነው። በብዛት የሚታየው ከመጠን በላይ ውፍረት ወይም የሰውነት ስብ (obese) ባላቸው እና  የዓይነት 2 የስኳር በሽታ፣ ከፍተኛ የደም ግፊት፣ የኮሌስትሮል መዛባት ችግር ባላቸው ሰዎች ላይ ነው።
2. የአልኮል-ነክ የሰባ ጉበት በሽታ (Alcoholic fatty liver disease) የሚከሰተው ከከፍተኛ የአልኮል አጠቃቀም ነው። ጉበትዎ የሚጠጡትን አብዛኛውን አልኮል ከሰውነትዎ እንዲወገድ ያደርጋል። ነገር ግን ይህ ሂደት ጎጂ ንጥረ ነገሮችን ሊፈጥር ይችላል። እነዚህ ንጥረ ነገሮች የጉበት ህዋሳትን ሊጎዱ እና የሰውነትዎን ተፈጥሯዊ የመከላከል አቅም ሊያዳክሙ ይችላሉ። አልኮል-ነክ የሰባ ጉበት በሽታ ከአልኮል ጋር የተያያዘ የጉበት በሽታ የመጀመሪያው ደረጃ ነው። ቀጣዮቹ ደረጃዎች አልኮል-ነክ የጉበት ብግነት እና የጉበት ጠባሳ ናቸው።

የጉበት ስብ በሽታ ምልክቶች

የጉበት ስብ በሽታ (fatty liver disease) አብዛኛውን ጊዜ ምልክቶችን አያሳይም። ምልክቶች የሚታዩባቸው ሰዎች የሚከተሉት ስሜቶች ሊኖራቸው ይችላል፦

• የድካም ስሜት ወይም በአጠቃላይ ጤናማ አለመሆን
• በላይኛው ቀኝ የሆድ ክፍል ህመም

ከባድ የሰባ ጉበት በሽታ ሊኖርብዎ እንደሚችል የሚያሳዩ ምልክቶች የሚከተሉት ናቸው፦

• የዓይን እና የቆዳ ቢጫ መሆን 
• ቆዳ ቶሎ ቶሎ መቁሰል እና ማሳከክ
• የሽንት ቀለም መጥቆር
• የሆድ እብጠት
• የእግር ወይም የእጅ እብጠት
• ደም ማስታወክ
• የሰገራ ቀለም መጥቆር
• ክብደት መቀነስ
• የምግብ ፍላጎት መቀነስ

አንዳንድ ሰዎች በእርግዝና ወቅትም የሰባ ጉበት በሽታ ሊይዛቸው ይችላል። ይህ በጣም አልፎ አልፎ የሚከሰት ውስብስብ ችግር ነው።  ይህ ችግር በእርግዝና የመጨረሻ ሶስት ወራት ውስጥ ወይም ከተወለደ በኋላ ባሉት ጊዜያት ሊከሰት ይችላል።

ለጉበት ስብ በሽታ ምርመራ እንዴት ይደረጋል?

ትክክለኛውን ህመሙን ለማወቅ፣ የጤና ባለሙያዎ የሚከተሉትን ሊያከናውኑ ይችላሉ፦

• የህክምና ታሪክን መገምገም፦ ስለ ጤና ሁኔታዎ፣ ስለሚጠጡት የአልኮል መጠን እና ስለሚወስዷቸው መድሃኒቶች ጥያቄዎችን ይጠይቃሉ።
• አካላዊ ምርመራ፦ እንደ ጉበት መተለቅ  ወይም የቆዳ ቢጫ መሆን ያሉ ምልክቶችን ያጣራል
• የደም ምርመራ፦የጉበት ኢንዛይሞች መጨመር ጉበትዎ መጎዳቱን የሚያሳይ ምልክት ነው። 
• የምስል ምርመራዎች፦ እንደ አልትራሳውንድ፣ ሲቲ ስካን ወይም ኤምአርአይ ያሉ ምርመራዎች ጉበትዎን ለጉዳትና ለጠባሳ ምልክቶች ይመረምራሉ። 
• የጉበት ናሙና ምርመራ፦ ይህ የጉበት በሽታው ምን ያህል እንደገፋ ለመወሰን የሚያስችል መንገድ ነው። 

የጉበት ስብ በሽታ እንዴት ይታከማል?

የሰባ ጉበት በሽታ የተለየ መድኃኒት ወይም ህክምና የለውም። በምትኩ፣ የጤና ባለሙያዎች ለበሽታው አስተዋጽኦ የሚያደርጉትን ተጋላጭ ሁኔታዎች ለመቆጣጠር እንዲረዱዎት ያደርጋሉ። ይህም ጤናዎን ሊያሻሽሉ የሚችሉ የአኗኗር ዘይቤ ለውጦችን ማድረግን ያካትታል።

የጉበት ስብ በሽታን ለመቀነስ የሚከተሉትን ሊመክሩ ይችላሉ፦

• አልኮልን ያስወግዱ፦ የሰባ ጉበት በሽታዎ ከአልኮል አጠቃቀም ጋር ግንኙነት ባይኖረውም እንኳን፣ ከአልኮል መራቅ ይኖርብዎታል።
• ክብደት ይቀንሱ፦ ክብደት ለመቀነስ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ፣ የሚመገቡትን ምግብ እና የሚጠጡትን መጠጥ መለወጥ ሊያደርጉ ይችላሉ። 
• የስኳር በሽታን፣ ኮሌስትሮልን እና በደም ውስጥ ያለ ስብን ለመቆጣጠር የታዘዙ መድሃኒቶችን ይውሰዱ። 
• የጉበት ቫይረስን የሚከላከሉ ክትባቶችን ይውሰዱ፦ለሄፓታይተስ ኤ እና ሄፓታይተስ ቢ ይከተቡ። ቀድሞውንም የጉበት በሽታ ካለብዎ እነዚህ የቫይረስ ኢንፌክሽኖች በተለይ አደገኛ ናቸው።
• ጉበትዎን ሊጎዱ የሚችሉ መድሃኒቶችን ያስወግዱ። የሚወስዱት መድሃኒት በጉበትዎ ውስጥ ስብ እንዲከማች እያደረገ ከሆነ፣ የጤና ባለሙያዎ የታዘዙልዎትን መድሃኒቶች ሊለውጡ ይችላሉ።
• ጤናማ አመጋገብ ይመገቡ፦ ጨውና ስኳርን በመቀነስ፣ እንዲሁም ብዙ ፍራፍሬዎችን፣ አትክልቶችን እና የእህል ምርቶችን ይመገቡ