መድሃኒት የሚቋቋም የሳንባ ነቀርሳ

                                     መድሃኒት የሚቋቋም የሳንባ ነቀርሳ

መድሃኒት የሚቋቋም የሳንባ ነቀርሳ(MDR-TB) በዓለም ዙሪያ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎችን የሚያጠቃ ከባድ የህዝብ ጤና ስጋት ነው። ከመደበኛው የሳንባ ነቀርሳ በተለየ መድሃኒት የሚቋቋም ሲሆን ቢያንስ ሁለቱን በጣም ኃይለኛ የሳንባ ነቀርሳ መድኃኒቶችን (አይሶናዚድ እና ሪፋምፒሲን) ይቋቋማል። ይህ ጽሁፍ መንስኤዎቹን፣ ምልክቶቹን፣ ምርመራዎቹን፣ የሕክምና አማራጮችን እና የመከላከያ ስልቶችን ይዳስሳል።

             መድሃኒት የሚቋቋም የሳንባ ነቀርሳ ምን ያስከትላል?

መድሃኒት የሚቋቋም የሳንባ ነቀርሳ በሁለት ዋና ዋና ምክንያቶች ይከሰታል

• በቂ ባልሆነ ሕክምና፡- የቲቢ ሕክምና ሲቋረጥ ወይም ተገቢውን ሳይሆን ሲቀር መደበኛ የመድኃኒት መቋቋምን ያስከትላል። ሕመምተኞች የታዘዘላቸውን መድኃኒት ካላጠናቀቁ፣ ትክክለኛውን መጠን ካልወሰዱ ወይም ውጤታማ የሆኑ መድኃኒቶችን ካልተጠቀሙ መድሃኒት የሚቋቋም የሳንባ ነቀርሳ ሊከሰት ይችላል።
• ከሰው ወደ ሰው ስርጭት፡- መድሃኒት የሚቋቋም የሳንባ ነቀርሳ ከሰው ወደ ሰው በተለይም በተጨናነቀ ወይም በቂ አየር በማያገኙ ቦታዎች ሊተላለፍ ይችላል። መድሃኒት የሚቋቋም የሳንባ ነቀርሳ ካለባቸው ግለሰቦች ጋር የቅርብ ግንኙነት ለበሽታው የመጋለጥ እድልን ከፍተኛ ያደርጋል።

             መድሃኒት የሚቋቋም የሳንባ ነቀርሳ ምልክቶች

መድሃኒት የሚቋቋም የሳንባ ነቀርሳ ምልክቶች ከመደበኛ ቲቢ ምልክቶች ጋር ተመሳሳይ ናቸው። 

• የሚቆይ የማያቋርጥ ሳል (ከሁለት ሳምንታት በላይ)
• የደረት ሕመም
• ቢጫ አክታ ወይም ደም የቀላቀለ አክታ ማሳል
• ክብደት መቀነስ
• ድካም 
• ትኩሳት እና ብርድ ብርድ ማለት
• የምሽት ላብ

እነዚህን ምልክቶች ካስተዋሉ በአቅራቢያዎ የሚገኝ የሕክምና እርዳታን ይፈልጉ።

            ምርመራ

መድሃኒት የሚቋቋም የሳንባ ነቀርሳን መመርመር ብዙ ደረጃዎችን ያካትታል።

የሕክምና ታሪክ እና የአካል ምርመራ፡- የጤና ባለሙያዎች የእርስዎን ምልክቶች ፣ የተጋላጭነት ታሪክ እና ጠቅላላ የጤና ሁኔታ ይገመግማሉ።

የላብራቶሪ ምርመራዎች፡-

• የአክታ ምርመራ፡- የአክታዎን ናሙና በመውሰድ የሳንባ ነቀርሳ ባክቴሪያ ምርመራ ይካሄዳል።
• ሞለኪውላር ምርመራዎች፡- እነዚህ ዘመናዊ ምርመራዎች በሰዓታት ውስጥ መድሃኒትን የሚቋቋሙ የቲቢ ዓይነቶችን መለየት ይችላሉ።
• የህዋስ ማሳደጊያዎች፡- እነዚህ ምርመራዎች ሳምንታት ሊወስዱ ይችላሉ ነገር ግን መድሃኒት የሚቋቋም የሳንባ ነቀርሳ መኖሩን ለማረጋገጥ እና ባክቴሪያውን የሚገሉ ልዩ መድሃኒቶችን ለመወሰን አስፈላጊ ናቸው።

የደረት ኤክስሬይ፡- ይህ የምስል ምርመራ በሳንባ ነቀርሳ ምክንያት የሚደርሰውን የሳንባ ጉዳት ለመለየት ይረዳል።  

             ሕክምና 

  መድሃኒት የሚቋቋም የሳንባ ነቀርሳን ማከም ውስብስብ እና ረዘም ያለ የሕክምና ጊዜን ይፈልጋል (ከ18 እስከ 24 ወራት) ። የሕክምናው ቁልፍ ገጽታዎች የሚከተሉትን ያካትታሉ፡-

• ልዩ መድኃኒቶች፡- ሕክምናው ለመደበኛ ቲቢ ብዙም ጥቅም ላይ የማይውሉ የሁለተኛ ደረጃ ጸረ-ባክቴሪያዎችን ጥምረት ያካትታል።
• የቀጥታ ክትትል ህክምና (DOT)፡- መድሃኒቱ በትክክል መወሰዱን ለማረጋገጥ የጤና ባለሙያዎች ህመምተኞች በክትትል ስር ሆነው መድሃኒቶቻቸውን እንዲወስዱ ሊያርጉ ይችላሉ። ይህ ትክክለኛውን አወሳሰድ በማረጋገጥ ተጨማሪ የመቋቋም እድልን ይቀንሳል።
• ድጋፍ ሰጪ እንክብካቤ፡- ምልክቶችን  ፣ የጎንዮሽ ጉዳቶችን ጨምሮ ነባር የጤና ጉዳዮችን ለመቆጣጠር ታካሚዎች የአመጋገብ ድጋፍን እና ተጨማሪ እንክብካቤ ሊያስፈልጋቸው ይችላል።

               መድሃኒት የሚቋቋም የሳንባ ነቀርሳን መከላከል

መድሃኒት የሚቋቋም የሳንባ ነቀርሳን መከላከል በርካታ ስልቶችን ያካትታል፡-

• አፋጣኝ ምርመራ እና ህክምና፡- መደበኛ የሳንባ ነቀርሳን በጊዜ ለይቶ ማወቅ እና ትክክለኛ ህክምና ማድረግ መድሃኒት የሚቋቋም የሳንባ ነቀርሳ የመፈጠር እድልን ይከላከላል።
• ህክምናውን በስርአት መከታተል፡- የጤና ባለሙያዎችን መመሪያዎች በአግባቡ መከተል እና አጠቃላይ የህክምናውን ሂደት ማጠናቀቅ በጣም አስፈላጊ ነው።
• የማህበረሰብ ጤና እርምጃዎች፡- የተሻሻለ የማህበረሰብ ጤናን በመፍጠር ግንዛቤን ፣ ክትባትን  እና አጠቃላይ የኑሮ ሁኔታዎችን ማሻሻል ።

የቅርብ ግንኙነትን ማስወገድ፡- መድሃኒት የሚቋቋም የሳንባ ነቀርሳ ካለባቸው ሰዎች ጋር ያለውን ግንኙነት ይቀንሱ።