ካርፓል ተነል ሲንድሮም ምንድን ነው?
የካርፓል ተነል ሲንድሮም በጣም የተለመደ የእጅ አንጓ ጉዳት ሲሆን በእጅ እና የእጅ አንጓ ላይ የመደንዘዝ ፣ የመንቀጥቀጥ እና ህመም የሚያስከትል የተለመደ በሽታ ነው። ሁኔታው የሚከሰተው በእጅ ላይ ከሚገኙት ዋና ዋና ነርቮች መካከል አንዱ የመካከለኛ ነርቭ ሲጨመቅ ፤ ሲቆጣ ወይም ጉዳት እና እብጠት ሲደርስበት ነው። የካርፓል ተነል በእጅ አንጓ ውስጥ የሚገኝ ቀዳዳ(መተላልፊያ) ሲሆን ከእጅ አንጓው በታች ባሉት የካርፓል አጥንቶች እና በእጅ ላይ ባለው ተሻጋሪ የካርፓል ጅማት የተሰራ ነው። መካከለኛው ነርቭ ለእጆች እና ጣቶች የስሜት ሕዋሳት እና የሞተር ተግባራትን ይሰጣል። የካርፓል ተነል ሲንድረም የሚከሰተው የነርቭ መተላለፊያው ሲጠብ ወይም በተለዋዋጭ ጅማቶች ዙሪያ ያለው ቲሹ (ሲኖቪየም በመባል የሚታወቀው) ሲያብጥ በመካከለኛው ነርቭ ላይ ጫና በመፍጠር የደም አቅርቦትን በመቀነስ ነው። ይህ በነርቭ ላይ ያለው ያልተለመደ ጫና የመደንዘዝ ህመም እና የእጅ መድከምን ሊያስከትል ይችላል።
በአብዛኛዎቹ ሕመምተኞች ላይ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየባሰ ሊሄድ ይችላል። ለረጅም ጊዜ ህክምና ካልተደረገለት በጣቶች ላይ ስሜት ማጣት እና መድከምን ጨምሮ ወደ ቋሚ የእጅ ሥራ መዛባት ሊያመራ ይችላል። በዚህ ምክንያት ወዲያውኑ ህክምና ማድረግ አስፈላጊ ነው።
የካርፓል ተነል ሲንድሮም ምልክቶች ምንድን ናቸው?
በጣም የተለመዱ ምልክቶች የሚከተሉትን ያካትታሉ፦
- በእጅ ወይም በጣቶች (በተለይም በጣትዎ ጫፎች) ላይ የመደንዘዝ ስሜት።
- ህመም
- መንቀጥቀጥ
- እቃዎችን ለመያዝ ወይም ለመቆጣጠር እጆችዎን መጠቀም ላይ መቸገር (ለምሳሌ ስልክን መያዝ ፣ መሪን መያዝ ፣ እስክሪብቶ መያዝ የመሳሰሉት)
- በጣቶች ውስጥ እንደ ኤሌክትሪክ ንዝረት ስሜቶች
- በጣቶች ላይ እብጠት
- በጣቶች ላይ በተለይም አውራ ጣት እና መረጃ ጠቋሚ እና መካከለኛ ጣቶች ላይ ማቃጠል ወይም የመንቀጥቀጥ ስሜት ሊኖር ይችላል።
ሰዎች ብዙውን ጊዜ በምሽት ምልክቶችን ያስተውላሉ ህመም ወይም መወጠር ከእንቅልፍ ሊያነቃ ይችላል።
የካርፓል ተነል ሲንድሮም መጀመሪያ ላይ ትንሽ ምልክቶች ብቻ ሊኖረው ይችላል። ነገር ግን ቀስ በቀስ እና በጊዜ ሂደት ሊባባስ ይችላል።
የካርፓል ተነል ሲንድሮም መንስኤው ምንድን ናቸው?
አብዛኛው የካርፐል ተነል ሲንድሮም (syndrome) መንስኤዎች በተጣመሩ ምክንያቶች ይከሰታሉ። ማንኛውም ሰው የካርፓል ተነል ሲንድሮም ሊያጋጥመው ይችላል፣ ነገር ግን አንዳንድ ሰዎች የሚከተሉትን ጨምሮ የመጋለጥ እድላቸው ከፍተኛ ነው።
አናቶሚካል ምክንያቶች
- የካርፓል ተነል መጥበብ፦ አነስተኛ የካርፓል መተላልፊያ ያላቸው ግለሰቦች ለነርቭ መጨናነቅ በጣም የተጋለጡ ሊሆኑ ይችላሉ ምክንያቱም ለመካከለኛው ነርቭ ያለው ቦታ ትንሽ ነው።
የእጅ አንጓ መሰበር ወይም መሰንጠቅ
- እንደ ስብራት ወይም መሰንጠቅ ያሉ የእጅ አንጓ ጉዳቶች እብጠትን ያስከትላሉ። ይህም እብጠት መተላለፊያውን በማጥበብ እና መካከለኛውን ነርቭ ይጨመቃሉ(ይጫናሉ)።
የአኗኗር ዘይቤ ምክንያቶች
- ተደጋጋሚ የእጅ ወይም የእጅ አንጓ እንቅስቃሴዎች፦ ከባድ መሳሪያዎችን የሚጠቀሙ ሰዎች እና ተደጋጋሚ የእጅ ወይም የእጅ አንጓ እንቅስቃሴዎችን የሚያደርጉ ወይም ስራዎች አስተዋጸኦ ያደርጋል።
የሆርሞን ለውጦች
- በእርግዝና ወቅት የሆርሞን ለውጦች በነርቭ ላይ ጫና የሚያስከትል እብጠት ሊያስከትሉ ይችላሉ። በእርግዝና ወቅት የሆርሞን ለውጦች በመካከለኛው ነርቭ ላይ ጫና ይጨምራል። ምልክቶቹ ከወሊድ በኋላ ሊፈቱ ይችላሉ; ነገር ግን አንዳንድ ሴቶች ላይ ከድህረ ወሊድ በኋላ ሊቀጥሉ ይችላሉ።
የጤና ሁኔታዎች
አንዳንድ የጤና ሁኔታዎች መኖራቸው የሚከተሉትን ጨምሮ የካርፓል ተነል ሲንድሮም አደጋን ሊጨምር ይችላል።
- የሩማቶይድ አርትራይተስ
- ሪህ
- የታይሮይድ መዛባቶች እንደ ሃይፖታይሮዲዝም ወይም ሃይፐርታይሮዲዝም
- የስኳር በሽታ
- ከመጠን ያለፈ ውፍረት
- አሚሎይዶሲስ
- ሲስቲክ ጋንግሊዮን
- አንዳንድ የካንሰር መድሃኒቶች
ተጋላጭነት እና የአደጋ ምክንያቶች
ለካርፓል ቱነል ሲንድረም በጣም የተለመዱ የአደጋ መንስኤዎች የሚከተሉት ይካተታሉ
- ተደጋጋሚ ጉዳቶች ስንጥቆች የእጅ ስብራት
- የእጅ እና የእጅ አንጓ አቀማመጥ:- ለረጅም ጊዜ እጅን እና አንጓን በከፍተኛ ሁኔታ መታጠፍ ወይ
- አንዳንድ እንቅስቃሴዎች እና ስፖርቶች በተደጋጋሚ የእጅ እንቅስቃሴዎችን ያስከትላሉ
- ሴቶች በሦስት እጥፍ የበለጠ ተጋላጭ ናቸው
- ከ 40 ዓመት በላይ የሆኑ አዋቂዎች
መከላከያ መንገዶች
የካርፓል ዋሻ ሲንድሮም መከላከል እንዴት ይቻላል?
ከ ጊዜያዊ እፎይታ ለማግኘት ከዚህ በታች የተጠቀሱትን እርምጃዎች መከተል አስፈላጊ ነው።
- የእጅ ሥራን እና ለረጅም ጊዜ ተመሳሳይ ተግባራትን መደጋገምን ከሚያካትቱ እንቅስቃሴዎች አጭር እና ተደጋጋሚ እረፍት የማግኘት ልምድ ማዳበር።
- የእጅ ላይ ጫናን ለመቀነስ ቀላል የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ እና የተመጣጠነ ምግብን መከተል።
- መዳፍን እና ጣቶችን በመደበኛ ክፍተቶች ማጠፍ እና መዘርጋት
- ማታ ከመተኛት በፊት የእጅ አንጓ ማሰሪያ ማድረግ።
- እጆችን በሰውነት ስር በማስገባት ከመተኛት(እጅ ላይ ከመተኛት) መቆጠብ።
የመጀመሪያዎቹ ምልክቶች ብዙውን ጊዜ በቀላል እርምጃዎች ሊወገዱ ይችላሉ እነዚህ፦
- በእንቅልፍ ጊዜ የእጅ አንጓ ማሰሪያ ማድረግ
- ነርቭን ለማነቃቃት የአካል ብቃት እንቅስቃሴዎች
- ምልክቶችዎን የሚያባብሱ አንዳንድ እንቅስቃሴዎችን ማስወገድ
- የስቴሮይድ መርፌ መውሰድ
ውስብስብ ችግሮቹ ምንድን ናቸው?
በተቻለ ፍጥነት ካልታከመ፣ በእጅ አንጓ ላይ ያለው ብግነት እና መቆጣት ዘላቂ ጉዳት ሊያስከትል ይችላል። በተለይም መካከለኛ ነርቭዎን ሊጎዳ ይችላል; ይህም እጅ ላይ ስሜቶችን ማጣት ፣ ለመንቀሳቀስ ወይም ለመጠቀም ከባድ ወይም የማይቻል ያደርገዋል።
የካርፓል ተነል ምልክቶችን ወይም የእጅ እና የእጅ አንጓዎን እንዴት እንደሚሰማዎት ወይም እንደሚጠቀሙ ላይ ለውጦች እንዳዩ ወዲያውኑ የጤና ማእከላትን መጎብኘት ያስፈልጋል።
ሕክምናዎቹ ምንድን ናቸው?
ሕክምናዎቹ እጅን እና የእጅ አንጓ ላይ ያነጣጠረ ልዩ የመልሶ ማቋቋም ዘዴ ነው። የእጅ ሥራን ለማሻሻል እና ምልክቶችን ለመቀነስ የተለያዩ የህክምና አማራጮች አሉ። ይህ የሕክምና ዘዴ በተለይ ለዕለት ተዕለት እንቅስቃሴ ጥሩ የሞተር ክህሎቶችን ለማሻሻል ጠቃሚ ይሆናል። በሁለት መንገድ ማከም የሚቻል ሲሆን ድጋፍ ሰጪ ህክምና እና ቀዶ ጥገና ናቸው።
ድጋፍ ሰጪ ሕክምና
ከቀዶ ጥገና ውጭ የሚደረግ ሕክምና የሚከተሉትን ያካትታል፦
በምርመራ ከታወቀ እና ቀደም ብሎ ከታከመ ብዙውን ጊዜ ያለ ቀዶ ጥገና መዳን ይችላሉ። በምርመራ ከተለየ እና የሕመም ምልክቶች ቀላል ከሆኑ በመጀመሪያ ያለ ቀዶ ጥገና ሕክምናን ይመክራል። የሕመም ምልክቶችን ለማስወገድ እና ለመቀነስ ለመከላከል የሚረዱ ብዙ ቀዶ ጥገና ውጭ የሕክምና አማራጮችን ያጠቃልላል። እነዚህም፦
የስፕሊንት ሕክምና:- ለካርፓል ተነል ሲንድሮም ስፕሊንት ሕክምና (ስፕሊንት ቴራፒ) የእጅ አንጓን በቀጥታ(እንዳይታጠፍ) ወይም ገለልተኛ በሆነ ቦታ ላይ ለማቆየት ያግዛል። ይህ በመሃከለኛ ነርቭ ላይ ያለውን ጫና ለመቀነስ በተለይም ምልክቶችን እንዳይባባሱ ይረዳል። በመኝታ ግዜ ስፕሊንት ማድረግ የእጅ አንጓ እንዳይታጠፍ ይጠቅማል። የሕመም ምልክቶችን የሚያባብሱ እንቅስቃሴዎችን በሚያደርጉበት ጊዜ ስፕሊንትን መልበስ ሊረዳ ይችላል።
ስቴሮይድ ያልሆኑ ፀረ-ብግነት(ህመም ማስተገሻዎች) መድኃኒቶች (NSAIDs)፦ እንደ ibuprofen እና naproxen ያሉ የህመም ማስታገሻ መድኃኒቶች እብጠትን ለማስታገስ ይረዳሉ።
የእንቅስቃሴ ለውጦች፦ ምልክቶች ብዙ ጊዜ የሚከሰቱት እጅ እና አንጓዎ በጣም ለረጅም ጊዜ ተደጋጋሚ የእጅ እንቅስቃሴ ሲሆኑ በተለይም የእጅ አንጓው ሲታጠፍ ወይም ሲዘረጋ ነው።
ስራዎ ወይም እንቅስቃሴዎችዎ ምልክቶችዎን ካባባሱ እነዚህን እንቅስቃሴዎች መለወጥ ወይም ማሻሻል የበሽታውን እድገት ለመቀነስ ወይም ለማቆም ይረዳል። በአንዳንድ ሁኔታዎች በስራ ቦታዎ ወይም በስራ ላይ ለውጦችን ማድረግን ሊየስፈልግ ይችላል።
ስቴሮይድ መርፌ:- በካርፓል ተነል ውስጥ የስቴሮይድ መርፌ ለተወሰነ ጊዜ የሕመም ምልክቶችን ለማስታገስ ይጠቅማል።
የማሳጅ ሕክምና:- የማሳጅ ቴራፒ በእጅ ፤ በእጅ አንጓ እና ክንድ ላይ የጡንቻ ውጥረት እ የደም ዝውውርን ማሻሻል; ይህ ህመምን ለማስታገስ እብጠትን ለመቀነስ እና አጠቃላይ የእጅ ሥራን ለማሻሻል ይረዳል።
የሙያ ሕክምና (ergonomic)፦ የሙያ ሕክምና ዓላማ ሕመምተኞች ከሁኔታቸው ጋር እንዲላመዱ እና የሕመም ምልክቶችን ሳያባብሱ የዕለት ተዕለት ተግባራቸውን እንዲጠብቁ ለመርዳት ነው። የሙያ ቴራፒስቶች ለታካሚዎች ምልክታቸው አስተዋጽኦ የሚያደርጉ እንቅስቃሴዎችን ለመለየት እና ለማሻሻል ከታካሚዎች ጋር ይሰራሉ። ይህ ergonomic ምዘናዎችን፣ የሚለምደዉ መሳሪያ ምክሮችን እና ግላዊ የሆነ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ መርሃ ግብር ማዘጋጀትን ሊያካትት ይችላል።
የአካል ብቃት እንቅስቃሴዎች፦ ለካርፓል ተነል ሲንድረም የሚደረጉ ልምምዶች የእጅ፣ የእጅ አንጓ እና ክንድ ጡንቻዎችን ለመዘርጋት እና ለማጠናከር የተነደፉ ናቸው። የተለመዱ ልምምዶች የእጅ አንጓ መተጣጠፍ እና መወጠርን፣ የነርቭ ተግባራትን ማጠናከሪያ ልምምዶችን ያካትታሉ። እነዚህን እንቅስቃሴ አዘውትሮ ማከናወን ምልክቶችን ለመቀነስ እና አጠቃላይ የእጅ ሥራን ለማሻሻል ይረዳል። እነዚህን እንቅስቃሴ በትክክል እና በአስተማማኝ ሁኔታ መደረጉን ለማረጋገጥ ባለሙያ መሪነት ማከናወን አስፈላጊ ነው።
በመካከለኛው ነርቭ ላይ ያለው ጫና ከቀጠለ ግን ወደ ነርቭ መጎዳት እና የከፋ ምልክቶችን ሊያስከትል ይችላል። ዘላቂ ጉዳት እንዳይደርስ ለመከላከል ከመካከለኛው ነርቭ ላይ ያለውን ጫና ለማስወገድ ቀዶ ጥገና ለአንዳንድ ታካሚዎች ሊመከር ይችላል።
ቀዶ ጥገና ሕክምና
የቀዶ ጥገና የሚከናወነው ሁኔታው ከባድ ከሆነ እና ከቀዶ ጥገና ውጭ ያሉ ድጋፍ ሰጪ ዘዴዎች ውጤታማ በማይሆኑበት ጊዜ ነው። ሁለት አይነት ሲሆን ኤንዶስኮፒክ ቀዶ ጥገና እና ቆዳን በመክፍት የሚከናወን ቀዶ ጥገና ናቸው። ከሁለቱም አንዱን መጠቀም ይቻላል። Endoscopic ቀዶ ጥገና ከቀዶ ጥገናው በኋላ ባሉት የመጀመሪያዎቹ ጥቂት ቀናት ወይም ሳምንታት ውስጥ ከተከፈተ ቀዶ ጥገና ያነሰ ህመም ሊያስከትል ይችላል።
ምርመራዎች
ምርመራ ብዙውን ጊዜ የሚጀምረው የሕመም ምልክቶችን ከማየት እና የታካሚን የህክምና ታሪክን በመመስረት ነው። ብዙውን ጊዜ ከሚከተሉት ውስጥ አንድ ወይም ከዚያ በላይ:-
- X-RAY(ኤክስ ሬይ)
- ኤሌክትሮሚዮግራፊ(EMG) ይህ ሙከራ በጡንቻዎች ውስጥ የሚፈጠሩትን የኤሌክትሪክ ፈሳሾች ይለካል።
- NCT የነርቭ ምልልስ ጥናት በዚህ ሂደት ውስጥ ሁለት ኤሌክትሮዶች በቆዳው ላይ ይለጠፋሉ እና ትንሽ ድንጋጤ በሜዲያን ነርቭ ውስጥ በማለፍ እነዚህ ግፊቶች በመለካት የሚደረግ ምርመራ ነው።
የካርፓል ተነል ሲንድሮም በራሱ መዳን ይችላል?
የካርፓል ተነል ሲንድሮም በራሱ እንዲሻሻል ማድረግ ይቻላል። በተለይ እረፍት ማድረግ ወይም ለተወሰነ ጊዜ የእጅ አንጓዎ ተደጋጋሚ እንቅስቃሴዎችን በማስወገድ። ነገር ግን በእጆች ወይም በጣቶች ላይ ህመም ወይም መደንዘዝ እንዳዩ ወዲያውኑ ህክምና ማድረግ።
