(angular cheilitis)
angular cheilitis አንጉላር ቺላይተስ ምንድን ነው?
Angular cheilitis፤ angular stomatitis እንዲሁም cheilosis በመባል የሚታወቀው በአንድ ወይም በሁለቱንም አፍ ጥግ ላይ የሚከሰት እብጠት፤ ቁስልት እና ስንጥቅ የመሳሰሉትን የሚያስከትል የተለመደ ሁኔታ ነው። ቀላል ቢመስልም በአንድ ሰው በዕለት ተዕለት ሕይወት ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ሊያሳድር ይችላል። ይህም ምቾት ማጣት ፤ ህመም እና የማሳከክ ወይም አፍን ለማንቀሳቀስ መቸገርን ያስከትላል። በአንድ ወይም በሁለቱም የአፍ ጥግ ላይ ሊከሰት የሚችል እና ተላላፊ ያልሆነ የጤና ችግር ነው። ምንም እንኳን አብዛኛውን ጊዜ ከባድ ባይሆንም የሚያሠቃይ እና ምቾት የሚነሳ በመሆኑ በፍጥነት መፍታት አስፈላጊ ያደርገዋል። አንጉላር ቺላይተስ እንደ ሄርፕስ ቫይረስ ተላላፊ አይደለም።
መንስኤዎቹ እና የአደጋ ተጋላጭነት
ምራቅ በአፍ ጥግ ላይ በመሰብሰብ ደረቅነትን ያመጣል ይህ በዚህ አካባቢ ደረቅ ቆዳ ወደ angular cheilitis ሊያመራ ይችላል። ከጊዜ በኋላ ይህ ደረቅ ቆዳ ሊሰነጠቅ እንዲሁም አንዳንድ ጊዜ ባክቴሪያዎች ወይም ፈንገሶች ወደ ስንጥቁ ውስጥ ይገባሉ ይህም እብጠት ወይም ኢንፌክሽን ያስከትላል።
የ angular cheilitis ሊያስከትሉ የሚችሉ መንስኤዎች የሚከተሉትን ያካትታሉ፦
ማይክሮ ኦርጋኒዝሞች እና የአካባቢ መንስኤዎች
Angular cheilitis በተለያዩ በሽታ አምጪ ህዋሳት ሊከሰት ይችላል የሚከተሉትን ጨምሮ፦
- የፈንገስ ኢንፌክሽኖች፦ በጣም የተለመደው Candida albicans ሲሆን በሞቃታማ እና እርጥብ አካባቢዎች ውስጥ ይገኛል። ይህ በተለይ በሽታን የመከላከል አቅማቸው የተዳከመ ወይም የጥርስ ብሬስን ለሚያደርጉ ሰዎች መንስኤ ነው።
- የባክቴሪያ ኢንፌክሽኖች፦ እንደ ስቴፕሎኮከስ ኦውሬስ ያሉ ተህዋሲያን በተለይ ቆዳ ሲሰነጣጠቅ ወይም ሲቆጣ ለአንግላር ቺሊቲስ እድገት አስተዋጽኦ ያደርጋሉ።
- የአካባቢ ሁኔታዎች፦ ደረቅና በቀዝቃዛ የአየር ጠባይ ሁኔታውን ሊያባብሰው ይችላል ይህም ወደ ከንፈር መሰነጣጠቅ እና ለድርቀት ተጋላጭነት ይጨምራል።
የጄኔቲክ መንስኤዎች
አንዳንድ የጄኔቲክ እና ራስን የመከላከል ምክንያቶች ግለሰቦችን ወደ አንጎላር cheilitis ሊያደርሱ ይችላሉ፦
- የጄኔቲክ ቅድመ ዝንባሌ:- አንዳንድ ግለሰቦች angular cheilitisን ጨምሮ የቆዳ በሽታዎችን የመፍጠር ጄነቲካል ዝንባሌ ሊኖራቸው ይችላል።
- ራስ በራስ የሚያጠቃ:- እንደ ሉፐስ ወይም Sjögren's syndrome የመሳሰሉ ሁኔታዎች የ angular cheilitis አደጋን ይጨምራል።
የአኗኗር ዘይቤ እና የአመጋገብ ምክንያቶች
የአኗኗር ዘይቤ እና የአመጋገብ ልማዶች ትልቅ ሚና ሊጫወቱ ይችላሉ:-
- የተመጣጠነ ምግብ እጥረት፦ የቪታሚኖች እጥረት በተለይም ቢ ቪታሚኖች (እንደ B2፣ B3 እና B12) እና iron ቆዳን እና የ mucous ሽፋንን ሊያዳክሙ ስለሚችሉ ለቁስለት(ለመሰንጠቅ) ተጋላጭ ያደርጋቸዋል።
- ደካማ የአፍ ንፅህና፦ በቂ ያልሆነ የአፍ ውስጥ እንክብካቤ በአፍ አካባቢ ባክቴሪያዎች እና ፈንገሶች እንዲከማች ስለሚያደርግ የኢንፌክሽን አደጋን ይጨምራል።
- ልማዶች:- አዘውትሮ ከንፈር መላስ ፣ አውራ ጣት መምጠጥ ወይም በአፍ መተንፈስ በሽታ አምጪ ተህዋስያንን የሚያበረታታ እርጥበት ያለው አካባቢ ይፈጥራል።
ቁልፍ የአደጋ ምክንያቶች
በርካታ ምክንያቶች angular cheilitis የመያዝ እድልን ይጨምራሉ፦
- ዕድሜ፦ በዕድሜ የገፉ ሰዎች በቆዳ መቁሰል እና የበሽታ መከላከያ ተግባራት መቀነስ ምክንያት በጣም የተጋለጡ ናቸው።
- ፆታ፦ አንዳንድ ጥናቶች እንደሚያሳዩት ሴቶች ከፍተኛ ተጋላጭነት ሊኖራቸው ይችላል ምናልባትም በሆርሞን ለውጦች ምክንያት።
- የጤና ሁኔታዎች፡- እንደ የስኳር በሽታ፣ ኤች አይ ቪ/ኤድስ እና ሌሎች በሽታ የመከላከል አቅም የሚያዳክሙ በሽታዎች ተጋላጭነትን ሊጨምሩ ይችላሉ።
ምልክቶች ምንድ ናቸው?
የ Angular Cheilitis የተለመዱ ምልክቶች የሚከተሉትን ያካትታሉ:-
- መቅላት እና እብጠት፦ በአፍ ጥግ ላይ
- ቁስለቶች ወይም ስንጥቆች፦ የመርቀዘ ወይም ሊደማ የሚችል የሚያሰቃይ ቁስሎች።
- የማሳከክ ወይም የማቃጠል ስሜት፦ በአፍ እንቅስቃሴ ላይ ሊባባስ የሚችል ምቾት ማጣት
- ድርቀት፦ በተጎዳው አካባቢ ዙሪያ የተቆራረጠ ፤ የተሰነጠቀ ወይም የተላጠ ቆዳ።
የማስጠንቀቂያ ምልክቶች
የ angular cheilitis ብዙውን ጊዜ ሊታከም የሚችል ሲሆን አንዳንድ ምልክቶች ወዲያውኑ የሕክምና ክትትል ሊያስፈልጋቸው ይችላል፡-
- ከባድ ህመም፦ በዕለት ተዕለት እንቅስቃሴ ውስጥ ጣልቃ የሚገባ ከባድ ምቾት ማጣት።
- ተደጋጋሚ (የማያቋርጥ) ምልክቶች፦ በመድሀኒት የማይሻሻሉ ምልክቶች።
- የኢንፌክሽን ምልክቶች፦ መቅላት፣ ማበጥ ወይም መግል ሕክምና የሚያስፈልገው የባክቴሪያ ኢንፌክሽን ሊያመለክት ይችላል።
የምርምራ መንገዶች
ክሊኒካዊ ግምገማ
የ angular cheilitis ምርመራው የሚጀምረው ምልክቶችን በመፈተሽ ክሊኒካዊ ግምገማ ሲሆን ይህም የሚከተሉትን ያካትታል።
- የታካሚ የሕክምና ታሪክ፦ ስለ ምልክቶቹ ቆይታ ፣ ስለ ማንኛውም ከዚህ ቀደም ስለተከሰቱ ክስተቶች እና ስለ ጤና ሁኔታዎች በመገምገም ነው።
- የአካል ምርመራ፦ የአፍ እና የአከባቢ አከባቢዎች የእይታ ፍተሻ እብጠት እና ስንጥቅ ምን ያህል እንደሆነ በመገምገም።
ምርመራዎች (ዲያግኖስቲክ)
በአንዳንድ ሁኔታዎች ተጨማሪ ምርመራ አስፈላጊ ሊሆኑ ይችላሉ፦
- የላብራቶሪ ምርመራዎች፦ እንደ ፈንገስ ወይም ባክቴሪያ ያሉ የተወሰኑ በሽታ አምጪ ተህዋሲያንን ለመለየት ከተጎዳው አካባቢ ስዋቦች ሊወሰዱ ይችላሉ።
- የደም ምርመራዎች፦ እነዚህ ለ angulache cheilitis የሚያበረክቱትን የተመጣጠነ ምግብ እጥረት ወይም የጤና ሁኔታዎችን ለመለየት ይረዳል።
እንዴት ይታከማል (የሕክምና አማራጮች)
የ angular cheilitis ሕክምና ብዙውን ጊዜ ዋናውን መንስኤ ማከም ያካትታል፦
- ፀረ-ፈንገስ መድኃኒቶች፦ የፈንገስ በሽታ ተለይቶ ከታወቀ ፀረ-ፈንገስ ክሬሞች ወይም በአፍ የሚወስዱ መድሃኒቶች ሊታዘዙ ይችላሉ።
- አንቲባዮቲክ፦ በባክቴሪያ የሚመጡ ኢንፌክሽኖች የሚቀባ ወይም በአፍ የሚወሰዱ አንቲባዮቲክ ሊመከር ይችላል።
- ስቴሮይድ፦ በከባድ እብጠት እና ምቾት ማጣትን ለመቀነስ የስቴሮይድ መድሀኒት አንዱ አማራጭ ልሆን ይችላል።
ከመድሀኒት ውጭ ያሉ ሕክምናዎች
ከሕክምና በተጨማሪ በርካታ የአኗኗር ዘይቤዎች ማሻሻያዎች የ angular cheilitis በሽታን ለመቆጣጠር እና ለመከላከል ይረዳሉ፦
- የአፍ ንፅህናን መጠበቅ፦ አዘውትሮ መቦረሽ እና የአፍ ንጽህናን መጠበቅ ኢንፌክሽንን ለመከላከል ይረዳል።
- እርጥበት ይኑርዎት፦ ብዙ ውሃ መጠጣት ቆዳን ለስላሳ እና እርጥብ ያደርገዋል።
- የከንፈር ቅባት መጠቀም፦ የከንፈር ቅባትን መቀባት ድርቀትን እና መሰነጣጠቅን ይከላከላል።
- የአመጋገብ ለውጦች፦ በቪታሚኖች እና ማዕድናት የበለፀገ የተመጣጠነ ምግብን መመገብ የቆዳ ጤናን ይደግፋል።
ውስብስብ ሊሆኑ የሚችሉ ችግሮች
angular cheilitis ካልታከመ ወደ ብዙ ውስብስብ ችግሮች ሊያመራ ይችላል፦
- ሥር የሰደደ እብጠት፦ የማያቋርጥ ምልክቶች ወደ ሥር የሰደደ እብጠት እና የቆዳ ለውጦች ሊያስከትል ይችላል።
- ሁለተኛ ደረጃ ኢንፌክሽኖች፦ ስንጥቆች ወይም በቁስለት ውስጥ በሽታ አምጭ ህዋሳት በመግባት ወደ የከፋ የባክቴሪያ ወይም የፈንገስ ኢንፌክሽን ያስከትላል።
- ጠባሳ፡- ተደጋጋሚ ክስተቶች ጠባሳ ወይም የቆዳ ለውጥ ሊያስከትሉ ይችላሉ።
የአጭር ጊዜ እና የረጅም ጊዜ ውስብስብ ችግሮች
የአጭር ጊዜ ውስብስብ ችግሮች ህመም እና ምቾት ማጣትን መጨመርን ሊያካትቱ ይችላል። የረጅም ጊዜ ውስብስብ ችግሮች ግን ሥር የሰደደ የቆዳ በሽታዎችን ወይም ተደጋጋሚ ኢንፌክሽኖችን ሊያካት ይችላል የአንጉላር ቺላይተስን አስቀድሞ ማከም እነዚህን አሉታዊ ሁናቴዎች ለመከላከል ይረዳል።
የመከላከያ ዘዴዎች
አንዳንድ መንስኤዎች የማይቀሩ ናቸው ነገር ግን በሚከተሉት መንገዶች ስጋትን መቀነስ ወይም ለመከላከል ይረዳሉ፦
- የአፍ ንፅህናን መጠበቅ፦ አዘውትሮ የጥርስን ንጽህናን መጠበቅ እና ጥሩ የአፍ ውስጥ እንክብካቤ የኢንፌክሽን አደጋን ይቀንሳል።
- በቂ ውሃ መጠጣት፦ የቆዳን ልስላሴን ለመጠበቅ እና ድርቀትን ለመከላከል ይረዳል።
- የከንፈር ማለስለሻዎችን መጠቀም፡- እንዲሁም የከንፈር ቅባቶች ድርቀትን ለመከላከል ይረዳሉ።
- የተመጣጠነ ምግብ: በቪታሚኖች እና ማዕድናት የበለፀገ አመጋገብን መጠቀም አጠቃላይ ለቆዳ ጤናን ጠቃሚ ነው።
- ብግነትን(መቆጣትን) የሚያመጡ ነገሮችን ማስወገድ፦ አለርጂክ የሚያስከትሉ ምርቶችን መለየት ብግነትን ለማስወገድ
- ማጨስ ወይም የትምባሆ ምርቶችን አለመጠቀም
- ጊዜ ያለፈባቸው መዋቢያዎች፦ ከንፍር ላይ የሚቀቡ ምርቶች ጊዜ ካለፈባቸው አለመጠቀም።
ሐኪም መቼ ማየት ያስፈልጋል?
የሕመም ምልክቶቹ ከሳምንት በላይ ተባብሰው ከቀጠሉ ወይም የኢንፌክሽን ምልክቶች ከታዩ የሕክምና ዕርዳታ ያስፈልጋል።
- ከባድ ህመም በዕለት ተዕለት እንቅስቃሴ ውስጥ ጣልቃ የሚገባ
- ምልክቶች በቤት ውስጥ ህክምና የማይሻሻሉ ከሆነ
- የኢንፌክሽን ምልክቶች በተለይም መቅላት ፤ እብጠት ወይም መግል የመሳሰሉት
- የመብላት ወይም የመናገር ችግር በህመም ምክንያት
በቤት ውስጥ እንዴት ማከም ይቻላል?
ለአንግላር ቺሊቲስ በቤት ውስጥ የሚደረግ ሕክምና የአፍ ንፅህናን መጠበቅ፣ ከድርቅት ለመጠበቅ የከንፈር ቅባትን መቀባት እና በቫይታሚን የበለፀገ የተመጣጠነ ምግብን መመገብ ያጠቃልላል። የፈንገስ ኢንፌክሽን ከተጠረጠረ ያለ ማዘዣ የሚሸጡ ፀረ-ፈንገስ ቅባቶችም ሊረዱ ይችላሉ።
