ጭርት ( ringworm)
ጭርት በፈንገስ (fungus) ምክኒያት የሚመጣ በቆዳ ላይ የሚከሰት የኢንፌክሽን አይነት ነው። ጭርት ከላይኛው ቆዳ የፈንገስ በሽታ አንዱ ነው።የቆዳ ፈንገስ በህክምናው Tinea ወይም Ring worm ተብሎ ይጠራልበሰውነት፣ በእግር ወይም በጭንቅላት ላይ ያለውን ቆዳ ሊጎዳ የሚችል የተለመደ የፈንገስ ኢንፌክሽን ነው። በእግር ላይ በሚሆንበት ጊዜ “የአትሌት እግር” ይባላል። ምንም እንኳን ስም ቢሆንም፣ ከትሎች ጋር ምንም ግንኙነት የለውም። በስሙ ውስጥ “ቀለበት” የሚለው ቃል የመጣው እንደ ቀለበት ቅርጽ ካለው ክብ ሽፍታ ነው።
መገለጫውም ክብ የሆነ ዳር ዳሩ ቀይ እና መሃሉ የዳነ የሚመስል ሲሆን የማሳከክ ስሜት ሊኖረው ይችላል ። ጭርት ከአንዱ ሰው ወደ ለላ ሰው ቆዳ ለቆዳ ንኪኪ በቀላሉ ይተላለፋል።
ማን ሊይዘው ይችላል?
ማንኛውም ሰው ጭርት ሊይዘው ይችላል።
እድሜያቸው ከ3 እስከ 9 አመት በሆኑ ልጆች የራስ ቆዳ ላይ የሚወጣ ጭርት በጣም የተለመደ ነው።
ይህ የቆዳ ችግር፣ በወጣበት የሰውነት ክፍል ምክንያት የተለያየ ስያሜ ይይዛል።
በሰውነት ላይ ሲወጣ
➢ በተለምዶ ጭርት በህክምና Tinea Corporis
በራስ ቅል ላይ ሲሆን
➢ በተለምዶ ቆረቆር በህክምና Tinea Capitis ይባላል። የተበከሉ ጸጉሮች በቀላሉ ሊሰበሩ ይችላሉ። ራሰ በርሃ የሆነ ቅርፊት ያለውየ ቦታ ሊፈጠር ይችላል። o አንዳንድ ጊዜ ቢጫ የሆኑ ቅርፊት ያላቸው ቦታዎች ይፈጠራሉ። እግር ላይ በሚሆንበት ጊዜ፣ በእግር ጣቶች መካከል የቆዳ ስንጥቅ ወይም መላጥ ይኖራል።
እግር ላይ ሲወጣ
➢ በተለምዶ ጮቅ በህክምና Tinea Pedis
ጥፍር ላይ ሲወጣ
➢ በተለምዶ ጥፍረ መጥምጥ በህክምና Tinea Unguium
ፊት ላይ ሲወጣ በህክምና Tinea Facia
ፂም ላይ ሲወጣ በህክምና Tinea Barbae
በብሽሽት እና በመራቢያ አካል አካባቢ ሲወጣ tenia cruris ይባላል።
ምልክቶቹ
ጭርት ቅርፊታማና ጠፍጣፋ ሲሆን አንዳንዴ ቀላ ያለ እና የ ሚያሳከክ ቁሰለት ፣ ክብ ሆኖ ጠርዝ ጠርዙ ቀይ መልክ የሚኖረው እና ቀስ በቀስ የሚሰፋ የቆዳ ላይ ህመም ነው። በሰውነት ላይ ያለ ጭርት በመጠን የሚጨምር ቆዳ ላይ ትንሽ፣ ክብ፣ ቀይ ሽፍታ ሆኖ ይጀምራል። ከአተር መጠን ወደ አስር ሳንቲም ሲያድግ መሃሉ ጸድቶ ቀለበት መምሰል ይጀምራል። የቀለበቱ ጠርዞቹ ቀይ ሲሆኑ ደረቅ እና ቅርፊት ያላቸው ወይም እርጥብ እና ቅርፊት ያላቸው ሊሆኑ ይችላሉ። ሽፍታው ብዙ ጊዜ ቀይ እና የሚያሳክክ ነው።
ልጄ ጭርት እንዳለበት እንዴት አውቃለሁ?
ልጅዎ የጭርት ምልክቶች ካሉበት፣ በጤና እንክብካቤ አቅራቢ መታየት አለባቸው። • አንድ የጤና እንክብካቤ አቅራቢ በቆዳው መልክ ላይ በመመርኮዝ ብዙ ጊዜ ጭርቱን ይመረምራል። • ምርመራው ከቆዳው ላይ ቅርፊቶችን በመውሰድ እና በአጉሊ መነጽር በመመልከት ወይም ናሙና ወደ ላቦራቶሪ በመላክ እንዲመረመር በማድረግ ሊረጋገጥ ይችላል።
የመተላለፊያ መንገዶች
- ከሰው ወደ ሰው፦ አንድ ሰው ጭርት ያለበትን ሰው ሽፍታ ሲነካ። ፈንገስ ያለባቸው የህዝብ መታጠቢያ ወይም የሳጥን ክፍል ወለሎ የመሳሰሉ እርጥበታማ ቦታዎችን በመንካት።
- ከእንሰሳት ወደ ሰው ፦ በበሽታው የተበከሉ እንስሳቶችን መዳበስ ጭርት በቆዳ ላይ እንዲፈጠር የሚያደርጉ ዋነኛ ምክንያቶች ናቸው። ለምሳሌ፣ ከ ድመት፣ ውሻ አንዳንዴም ከላም ሊሆን ይችላል
- ከእቃ ወደ ሰው ፦የጭርት በሽታ ያለበት ሰው ወይንም እንሰሳ በጭርት በተጠቃ ቆዳው የነካቸውን እቃዎች መንካት።እንደ ማበጠሪያ፣ ኮፍያዎች፣ ልብሶች ወይም ፎጣዎች የመሳሰሉ ጭርት ያለበት ሰው የተጠቀመባቸውን የግል እቃዎች በመጋራት ለምሳሌ ፣ ፎጣ፣ ልብስ፣ አንሶላ/ አልጋ ልብስ፣ማበጠርያ እና የመሳሰሉት
ከአፈር ወደ ሰው ፦ ብዙም ጊዜም ባይሆን አንዳንዴ ከተበክለ አፈር ወደ ሰው ሊተላለፍ ይችላል።
በጭርት በሽታ የመያዝ እድልን የሚጨምሩ ነገሮች
- ከ15 አመት እድሜ በታች ያሉ ህጻናት
- ንፅህናን በአግባቡ አለመጠበቅ እና ሻወር ከተወሰደ በኋላ ሰውነትን አለማድረቅ
- እርጥበታማ ፣ ሙቀት ያለበት እና በተፋፈገ ቦታ የሚኖሩ ሰዎች
- በጣም ጥብቅ ያለ እና አየር የማያስገባ ልብስ ማዘውተር
- የጭርት በሸታ ካለበት ሰው ጋር አልባሳት አንሶላ እና ፎጣ በጋራ መጠቀም
- በጭርት ከተያዘ ሰው ወይንም እንስሳ ጋር ንክኪ መኖር
- የሰውነት በሽታ የመከላከል ስርዓትን የሚያዳክሙ ህመሞች ለምሳሌ የስኳር ህመም፣ የኤች አይ ቪ ኤድስ ቫይረስ
በጣም ደረቅ ቆዳ( xerosis)
መች ወደ ሃኪም ቤት መሄድ አለብዎት?
በሽታው ከ2 ሳምንት በላይ የማይድን ከሆነ ፣ እና እየተስፋፋ ከመጣ የቆዳ ስፔሻሊስት ሐኪም ጋር እይንም አቅራቢያዎ ወዳለ የህክምና ተቋም እንዲሄዱ ይመከራል።
ጭርትን እንዴት መከላከል እንችላለን?
- የተበከለውን ቦታ በፋሻዎች ወይም በልብስ ይሸፍኑ።
- ፈንገስ በእቃዎች ላይ ለረጅም ጊዜ አንዳንዴም እስከ 18 ወር ድረስ ሊቆይ ስለሚችል፣ የሚከተሉትን ማድረግ አስፈላጊ ነው፦ በሳጥን ክፍሎች ወይም የህዝብ መታጠቢያ በመሳሰሉ ቦታዎች በባዶ እግርዎ አይራመዱ። በምትኩ፣ በጂም፣ በሳጥን ክፍሎች እና በመዋኛ ገንዳዎች ላይ ነጠላ ጫማዎችን ወይም ጫማዎችን ያድርጉ።
- የቤት ንጣፎችን ማጽዳት እና መድሃኒት መርጨት።
- ቤቱን በአየር ማጽዳት፣ ይህ የቤት እንስሳ ጸጉርን እና የተበከሉ የቆዳ ቅርፊቶችን ለማስወገድ ይረዳል።
- አንሶላዎችን፣ ልብሶችን እና የለሊት ልብሶችን በየቀኑ ይጠቡ። በሞቀ ውሃ ውስጥ ይጠቡ እና በ “ሙቅ” አካባቢ በማድረቂያው ውስጥ ያድርቁ።
- ልብስ፣ ፎጣዎች፣ ትራሶች፣ የጸጉር ብሩሾች፣ ኮፍያዎች ወይም ሌሎች የግል ቁሶችን ጭርት ካለባቸው ሰዎች ጋር አይጋሩ
- የግል እና የአካባቢን ንጽህና መጠበቅ
- እርጥበትን ማሶገድ ፣ ከታጠብን በኋላ በ ንጹህ ፎጣ መጥረግ እና ማድረቅ
- ክፍሎቹን በደንብ ያናፍሱ። መስኮቶችን በመደበኛነት ይክፈቱ።
- በጣም የሚያጣብቁ ልብሶችን አለማዘውተር
- የቤት እንስሳትን ወይም እንስሳትን ከነኩ በኋላ እጆችዎን በደንብ ይታጠቡ። የጭርት ኢንፌክሽን ያለባቸውን የቤት እንስሳት ወደ እንስሳት ሃኪም ይውሰዱ።
ጭርት እንዴት ይታከማል?
ህክምናው ፣ በወጣበት የሰውነት ክፍል ፣በአይነቱ እና ባለው የስፋትና ደረጃ የሚወሰን ሲሆን፣ ስኳር በሽታ ያለበት፣ የ HIV/AIDS ታካሚ ፣ እና አዛውንቶች ልዩ የህክምና ትኩረት ያስፈልጋቸዋል።
በሚቀባ እና በሚዋጥ የተዘጋጁ የፀረ ፈንገስ መዳኒቶች እንደ በሽታው አይነት በአማካይ ከ 3 እስከ 12 ሳምንት እንዲወሰዱ ይደረጋል።
የሚቀቡ ጸረ ፈንገስ ( antifungals) ክሬሞች ለምሳሌ
- ኬቶኮናዞል( ketoconazole ) ፣
- ተርቢናፊን (Terbinafine)፣
ሚኮናዞል ( miconazole) እና የመሳሰሉት ናቸው።
ጸረ ፈንገስ ክሬሞች ተወስዶም ካልተሻሎት በአፍ የሚወሰዱ ጸረ ፈንገስ መዳኒቶች ሊታዙ ይችላሉ። የሚዋጥ የፈንገስ መዳኒት ከሚያስከትለው የጉበት ጉዳት አንፃር የሀኪም ክትትል እና ትእዛዝ ይፈልጋል።
ጭርት የሚድን በሽታ ነው፡፡ ነገር ግን በድጋሜ እንዳይመጣ በሐኪም የታዘዘው መድኃኒት በሥርዓት መወሰድ አለበት።
