የደም ማነስ ምርመራ
የደም ማነስ ምርመራዎች ሚከተሉትን ያካትታሉ።
- የተሟላ የደም ሕዋሳት ቆጠራ(CBC) : ይህ ምርመራ ቀይ የደም ሕዋሳትን ፣ ሔሞግሎቢን እና ሌሎች የደም ክፍሎችን መለካት ያካትታል።
- በማይክሮስኮፕ የሚደረግ የደም ምርመራ(Peripheral smear): ይህ የቀይ የደም ሕዋሳትን ቅርፅ፣ ቀለም እና ነጭ የደም ሕዋሳትን ሁኔታ ለማየት ይጠቅማል። በተጨማሪም በሽታ አምጭ ተዋህስያንን ካሉ ለማየት ያገለግላል።
የደም ማነስን መንስኤ ለማወቅ ሌሎች ተጨማሪ ምርመራዎች ሊደረጉ ይችላሉ።
እነዚህም
- የደም እና የመቅኔ የአይረን ንጥረ ነገር ይዘት መለካት
- በደም ውስጥ ያለውን ፎሌት እና ቪታሚን ቢ-12 መጠን መለካት
- የጉበት፣ የኩላሊት፣ የሽንት እና የሠገራ ምርመራ እና
- የመቅኔ ምርመራ(Bone marrow aspiration) ናቸው።
የደም ማነስ ሕክምና
- ሕክምናው በዋነኝነት የደም ማነሱን ባመጣው መንስኤ ላይ የሚወሰን ይሆናል።
በአይረን ንጥረነገር እጥረት ምክንያት የሚከሰት የደም ማነስ ሕክምና
- መንስኤው የአይረን ንጥረነገር እጥረትን ከሆነ ታማሚው የአይረን መድኃኒት እዲወስድ ይደረጋል።
በአፍ የሚወሰድ የአይረን እንክብል
o የአይረን እጥረት ላለባቸው ሰዎች የሚሰጥ መድኃኒት ሲሆን ደኅንነቱ የተጠበቀ በቀላሉ የሚገኝ እና ውጤታማ ሕክምና ነው።
ሕክምናው ለምን ያህል ጊዜ ሊቆይ ይችላል?
o አብዛኛውን ጊዜ መድኃኒቱ ከ3-6 ወራት ያህል መወሰድ ይኖርበታል። ይህም የሔሞግሎቢን መጠንን ለማስተካከል ይጠቅማል።
የጎንዮሽ ጉዳቶቹ ምንድናቸው?
o አንዳንድ ሰዎች ላይ የአይረን እንክብል የሚከተሉት የጎንዮሽ ጉዳቶች ሊያስከትል ይችላል። ማቅለሽለሽ፣ የሆድ ድርቀት፣ ጨጓራ ህመም፣ የአፍ ጣዕም መቀየር እና የሠገራ ቀለም መጥቆር ናቸው።
እነዚህን የጎንዮሽ ጉዳቶች ለመቀነስ ምን ማድረግ አለብን?
o በሽሮፕ መልክ የሚዘጋጀውን የአይረን መድኃኒት መውሰድ። ይህም ምልክቶቹን ለማስታገስ ይረዳል።
o መድኃኒቱን ከምግብ በኋላ መውሰድ። ምንም እንኳን ይህ የሰውነትን አይረን የመውሰድ አቅምን ቢቀንስም ጭራሽ መድኃኒቱን ከማቆም ግን ይሻላል።
o ሚቻል ከሆነ ዝቅተኛ የአይረን ንጥረ ነገር ይዘት ያለውን መድኃኒት መጠቀም
o ከአይረን እንክብል መድኃኒት ከተጀመረ በኋላ የሠገራ መጥቆር ሊያጋጥም ይችላል። ይህም የሚጠበቅ ነው።
በደም ሥር የሚሰጥ የአይረን መድኃኒት
ይህ በአፍ የሚወሰደው የአይረን መድኃኒት መውሰድ ለማይችሉ ሰዎች የሚሰጥ ሲሆን በሕክምና ተቋማት ውስጥ በጤና ባለሙያ ይሰጣል።
በተጨማሪም በታማሚው ላይ የአይረን ንጥረነገር እጥረትን የሚያስከትል መድማትን የሚያመጣ ህመም ካለ(የጨጓራ ህመም፣ የአንጀት ካንሰር ) እዲታከም ይደረጋል።
ሌሎች ሕክምናዎች የሚከተሉትን ያጠቃልላሉ።
- ታማሚው እየደማ ከሆነ እና የሔሞግሎቢኑ መጠን እጅግ ከወረደ በደም ሥር በኩል ደም እዲወስድ ይደረጋል።
- መንስኤው ቫይታሚን ቢ 12 እና ፎሌት እጥረት ከሆነ ታማሚው ቫይታሚን ቢ 12 እና ፎሌት እዲወስድ ይደረጋል።
- በመቅኔ ችግር ምክንያት የሚመጣ የደም ማነስ ከሆነ (አፕላስቲክ የደም ማነስ (Aplastic anemia)፣ የደም ካንሰር እና የመሳሰሉት በሽታዎችን) ለጊዜያዊነት ደም በመስጠት ይታከማሉ። ነገር ግን ዘላቂው መፍትሔ የመቅኔ ንቅለ-ተከላ ማድረግ ይሆናል።
- ቀይ የደም ሕዋሳት መጥፋት (መሰባበር) ምክንያት የሚመጣ የደም ማነስ(Hemolytic anemia) ይህ ከሆነ መንስኤው የሰውነት በሽታ የመከላከል ስርዓትን የሚቀንስ መድኃኒት መውሰድ ሊያስፈልግ ይችላል። አስፈላጊ ከሆነ ቀዶ ጥገና ሊደረግ ይችላል።
- የሲክል ሴል ደም ማነስ (Sickle cell anemia) :የህመም ማስታገሻዎች ፣ ፎሊክ አሲድ እና ሌሎች ተጨማሪ መድኃኒቶች እና ሕክምናዎች ይደረጋሉ።
- ታላሴሚያ (Thalassemia) አብዛኛውን ጊዜ ምንም አይነት ሕክምና አይፈልግም። ነገር ግን ከባድ የሆነ የደምማነስ ሚያስከትል ከሆነ ደም በመውሰድ፣ የመቅኔ ንቅለ-ተከላ በማድረግ ወይም በቀዶ ጥገና ሊታከም ይችላል።
የደም ማነስ መከላከያ መንገዶች
አመጋገባችንን በማስተካከል አብዛኛውን የደም ማነስ ዓይነቶችን መከላከል እንችላለን ፡፡
እነዚህም
- በአይረን የበለፀጉ ምግቦች መመገብ። እነዚህም ቀይ ስጋ፣ ባቄላ ፣ ምስር ፣ በአይረን የበለፀገ እህል(Fortified Cereals) ፣ አረንጓዴ አትክልቶችን እና የ ፍራፍሬዎችን ይጨምራሉ ፡፡
- የፎሌት ንጥረ-ነገርን የያዙ ምግቦችን ማዘውተር። ለምሳሌ አረንጓዴ ቅጠላማ አትክልቶች ፣ አረንጓዴ አተር ፣ ባቄላ እና ለውዝ ። በተጨማሪም በፎሊክ አሲድ የበለፀጉ (Fortified)ዳቦ ፣ እህል ፣ ፓስታ እና ሩዝ ባሉ ምርቶች ውስጥ ይገኛል ፡፡
- ቫይታሚን ቢ -12 ከስጋ ፣ ከወተት ተዋጽኦዎች እና በቫይታሚን ቢ -12 ከበለፀጉ ምግቦች ማግኘት እንችላለን።
- ቫይታሚን ሲ አይረን ወደሰውነታችን እዲዋሃድ ስለሚያደርግ በቪታሚን ሲ የበለፀጉ ምግቦች መውሰድ ጠቃሚ ይሆናል። እነዚህም ሎሚ ፣ ቃሪያ ፣ ብሮኮሊ ፣ ቲማቲም ፣ ሐብሐብ እና እንጆሪ ናቸው።
