የፕሮስቴት እጢ እብጠት (BPH)

የፕሮስቴት እጢ እብጠት (BPH)

የፕሮስቴት እጢ እብጠት ወይም በሕክምናው መጠሪያው Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) እድሜያቸው ከ50 ዓመት በላይ በሆኑ ወንዶች ላይ በብዛት የሚከሰት የጤና እክል ነው። "ቤናይን" (Benign) የሚለው ቃል እብጠቱ ካንሰር እንዳልሆነ የሚገልጽ ሲሆን፣ "ሃይፐር ፕላዚያ" (Hyperplasia) ደግሞ የሴሎች ቁጥር መጨመርን ወይም ማደግን ያሳያል።

በዚህ ጽሑፍ ውስጥ ስለዚህ በሽታ ምንነት፣ ምልክቶች እና መፍትሄዎች በሰፊው እንመለከታለን።

 የፕሮስቴት እጢ እብጠት ምንድን ነው? ለምንስ ይከሰታል?

ፕሮስቴት በወንዶች ላይ ብቻ የሚገኝ፣ ከፊኛ በታች የሚቀመጥና  (Walnut) ቅርጽ ያለው እጢ ነው። ዋና ተግባሩም ለወንድ ዘር ፈሳሽ (Semen) የሚሆን ንጥረ ነገር ማምረት ነው። የሽንት ቧንቧ (Urethra) በዚህ እጢ መሃል አልፎ ስለሚሄድ፣ እጢው ሲያብጥ ቧንቧውን የመጨፍለቅ ውጤት ያመጣል።

መንስኤዎቹ፦

1. እድሜ፦ የፕሮስቴት እብጠት ዋነኛው ምክንያት እድሜ ነው። ወንዶች እድሜያቸው እየጨመረ ሲሄድ በሰውነታቸው ውስጥ ያለው የሆርሞን መጠን (Testosterone እና Estrogen) ስለሚለዋወጥ የእጢው መጠን እንዲጨምር ያደርጋል።
2. የቤተሰብ ታሪክ፦ አባት ወይም ወንድም የBPH ታሪክ ካለባቸው የመያዝ ዕድሉ ይጨምራል።
3. ሌሎች የጤና ሁኔታዎች፦ ስኳር በሽታ፣ የልብ ህመም እና ከመጠን ያለፈ ውፍረት ለዚህ ችግር ተጋላጭነትን ይጨምራሉ።

 ዋና ዋና ምልክቶች እና ውስብስብ ችግሮች

የፕሮስቴት እጢ ሽንት የሚወጣበትን ቧንቧ ስለሚጫነው፣ አብዛኞቹ ምልክቶች ከሽንት ጋር የተያያዙ ናቸው።

የተለመዱ ምልክቶች፦

• ተደጋጋሚ የሽንት ስሜት፦ በተለይ በሌሊት ደጋግሞ ለሽንት መነሳት (Nocturia)።
• የሽንት መቆራረጥ፦ ሽንት ሲጀምሩ መቸገር።
• ፊኛ ሙሉ ለሙሉ አለመፍሰስ፦ ሽንት ጨርሰው ሲወጡ አሁንም የቀረ የመሰለ ስሜት መሰማት።
• ድንገተኛ ግፊት፦ ሽንት ሲመጣ ለመቆጣጠር መቸገር።
• በሽንት ውስጥ ደም መታየት፦ ይህ አልፎ አልፎ ሊከሰት ይችላል።

ሊያስከትላቸው የሚችሉ ውስብስብ ችግሮች፦ ይህ ችግር በጊዜ ካልታከመ የሚከተሉትን ችግሮች ሊያመጣ ይችላል፦

• የሽንት ቧንቧ ኢንፌክሽን (UTI)፦ ሽንት በፊኛ ውስጥ ስለሚቆይ ለባክቴሪያ መራቢያነት ያመቻቻል።
• የፊኛ ጠጠር፦ ሽንት ሙሉ በሙሉ ባለመፍሰሱ ምክንያት ጠጠር ሊፈጠር ይችላል።
• የኩላሊት ጉዳት፦ በፊኛ ውስጥ ያለው ግፊት ወደ ኩላሊት ተመልሶ ጉዳት ሊያደርስ ይችላል።
• ሽንት ጨርሶ መቆለፍ (Urinary Retention)፦ ድንገት ሽንት መሽናት በፍጹም አለመቻል (ይህ አስቸኳይ የሕክምና እርዳታ ያስፈልገዋል)።

 የምርመራ እና የሕክምና አማራጮች

የፕሮስቴት እብጠት መኖሩን ለማረጋገጥ ሐኪሞች የተለያዩ ምርመራዎችን ያደርጋሉ።

ምርመራዎች፦

• DRE (Digital Rectal Exam)፦ ሐኪሙ በጣት አማካኝነት የፕሮስቴቱን መጠንና ጥንካሬ የመፈተሽ ዘዴ።
• PSA (Prostate-Specific Antigen)፦ በደም ውስጥ የሚገኝ ንጥረ ነገር ሲሆን፣ መጠኑ ከፍ ማለቱ የእጢውን ማበጥ ወይም ሌላ ችግርን ሊያመለክት ይችላል።
• አልትራሳውንድ (Ultrasound)፦ የፕሮስቴቱን ትክክለኛ መጠንና ፊኛ ውስጥ የሚቀረውን የሽንት መጠን ለማወቅ።

የሕክምና አማራጮች፦

1. የአኗኗር ዘይቤ ለውጥ፦ ምልክቱ ቀላል ለሆኑ ሰዎች፤ ከመተኛት በፊት ፈሳሽ መቀነስ፣ ካፌይን እና አልኮልን ማስወገድ ይረዳል።
2. መድኃኒቶች፦ የፕሮስቴት ጡንቻዎችን የሚያላሉ (Alpha-blockers) ወይም የእጢውን መጠን የሚቀንሱ (5-alpha reductase inhibitors) መድኃኒቶች አሉ።
3. ቀዶ ጥገና፦ መድኃኒቶች ካልረዱ፣ በሽንት ቧንቧ በኩል በሚገባ መሣሪያ የፕሮስቴቱን እብጠት የሚቀንስ ቀዶ ጥገና (እንደ TURP ያለ) ሊደረግ ይችላል።