በኬሞቴራፒ (Chemotherapy) ሕክምና ወቅት ምን ይጠበቃል?

                               በኬሞቴራፒ (Chemotherapy) ሕክምና ወቅት ምን ይጠበቃል?

ኪሞቴራፒ የካንሰር ህዋሶችን ለመግደል መድሃኒት የሚጠቀም የካንሰር ህክምና አይነት ነው። በፍጥነት በማደግ ላይ ያሉ ሴሎችን ያጠቃል፣ለዚህም ነው በካንሰር ላይ ውጤታማ የሆነው፣ነገር ግን በሚያሳዝን ሁኔታ፣በፀጉርዎ፣በቆዳዎ እና በአንጀትዎ ውስጥ ያሉ በፍጥነት በማደግ ላይ ያሉ ጤናማ ሴሎችን ሊያጠቃ ይችላል።

በኬሞቴራፒ (Chemotherapy) ሕክምና ወቅት የካንሰር ሕዋሳትን ለማጥፋት ኃይለኛ መድኃኒቶች የሚሰጡ ሲሆን፣ ሂደቱ በሰውነትና በስሜት ላይ የተለያዩ ለውጦችን ያስከትላል። በሕክምናው ወቅት በዋናነት የሚጠበቁት ነገሮች የሚከተሉት ናቸው፦

1. የሕክምናው አሰጣጥ ሂደት

• (Cycles) መሰጠት፦ ሕክምናው ለአንድ ወይም ለተከታታይ ቀናት ከተሰጠ በኋላ ሰውነት የሚያገግምበት የዕረፍት ጊዜ ይሰጣል። ይህ አንድ አዙሪት (Cycle) የሚባል ሲሆን፣ እንደ ካንሰሩ ዓይነት ከሳምንታት እስከ ወራት ሊደጋገም ይችላል።

• የመቀበያ መንገዶች፦ አብዛኛውን ጊዜ በደም ሥር (IV) በፈሳሽ መልክ ወይም በክኒን/ካፕሱል መልክ በአፍ የሚዋጥ ሊሆን ይችላል።

• ቅድመ ዝግጅት፦ ከእያንዳንዱ ሕክምና በፊት የደም ምርመራ ይደረጋል። ማቅለሽለሽን የሚከላከሉ ቅድመ-መድኃኒቶችም ሊሰጡ ይችላሉ።

2. የተለመዱ የጎንዮሽ ጉዳቶች

መድኃኒቶቹ ከካንሰር ሕዋሳት በተጨማሪ በፍጥነት የሚራቡ ጤናማ ሕዋሳትንም ስለሚነኩ ጊዜያዊ የጎንዮሽ ጉዳቶች ያጋጥማሉ፦

• ከፍተኛ የድካም ስሜት፦ በቂ ዕረፍት ቢደረግም የማይጠፋ የሰውነት ዝልፍልፍ ማለት።

• ማቅለሽለሽና ማስታወክ፦ ከሕክምናው በኋላ ባሉት የመጀመሪያ ቀናት ሊከሰት የሚችል ሲሆን፣ በሐኪም በሚታዘዙ መድኃኒቶች መቆጣጠር ይቻላል።

• የፀጉር መርገፍ፦ በጭንቅላትና በሌሎች የሰውነት ክፍሎች ላይ የሚገኝ ፀጉር ሊረግፍ ይችላል። ሕክምናው ሲያልቅ ግን ተመልሶ ይበቅላል።

• የምግብ ፍላጎት መቀነስና የጣዕም መለወጥ፦ የምግብ ፍላጎት መዘጋትና በአፍ ውስጥ የብረት ጣዕም መሰማት።

• የመከላከል አቅም መቀነስ፦ የነጭ ደም ሕዋሳት በመቀነሳቸው ምክንያት ለተላላፊ በሽታዎች (ኢንፌክሽኖች) የመጋለጥ ዕድል ይጨምራል።

• የአፍ ቁስለት፦ በአፍና በጉሮሮ ውስጥ ትናንሽ ቁስሎች መውጣት።

3. በስሜትና በአእምሮ ደረጃ

• የስሜት መዋዠቅ፦ ፍርሃት፣ ጭንቀት፣ ድባቴ  ወይም የስሜት መረበሽ ሊያጋጥም ይችላል።

• የማስታወስ ችግር (Chemo Brain)፦ ትኩረት የማድረግና ነገሮችን በፍጥነት የማስታወስ አቅም ለጊዜው ሊቀንስ ይችላል።

4. ራስን ለመንከባከብ ምን መደረግ አለበት?

• የተመጣጠነ ምግብ መመገብ፦ በቂ ፈሳሽ መጠጣት እና በፕሮቲን የበለፀጉ ምግቦችን (አቅም በሚፈቅደው መጠን) መውሰድ።

• የእጅ ንፅህናን መጠበቅ፦ ከኢንፌክሽን ለመጠበቅ እጅን በተደጋጋሚ መታጠብና ትኩሳት ካለ ወዲያውኑ ለሕክምና ቡድኑ ማሳወቅ።

• የቤተሰብ ድጋፍ፦ በጉዞው ወቅት የሚያግዝዎትና አብሮዎት የሚሆን የቅርብ ሰው መመደብ። 

የኬሞቴራፒ ተሞክሮ ከሰው ሰው ስለሚለያይ፣ የሚሰማዎትን ማንኛውንም ለውጥ ሁልጊዜ ለሚያክምዎት ኦንኮሎጂስት (የካንሰር ሐኪም) በግልጽ ማማከር ይኖርብዎታል።

                      የኬሞቴራፒ መድሃኒቶች የተለመዱ የጎንዮሽ ጉዳቶች

ኪሞቴራፒ በሕክምናው ወቅት እና ከተወሰነ ጊዜ በኋላም ቢሆን ከባድ የጎንዮሽ ጉዳቶችን ሊያስከትል የሚችል ወራሪ ሕክምና ነው።

የኬሞቴራፒ መድሃኒቶች የጎንዮሽ ጉዳቶች የአጭር ጊዜ፣ የረጅም ጊዜ እና አልፎ ተርፎም ዘላቂ ሊሆኑ ይችላሉ። በጣም ከተለመዱት የጎንዮሽ ጉዳቶች መካከል፣

• ድካም

• ማቅለሽለሽ

• ማስታወክ ፣ የፀጉር መርገፍእና በነጭ የደም ሴሎች ብዛት ምክንያት ለበሽታ የመጋለጥ እድልን ይጨምራል። ሌሎች የጎንዮሽ ጉዳቶች

• በቆዳ

• ጥፍር 

• አፍ ወይም የምግብ መፍጫ ሥርዓት ላይ ተጽእኖ ሊያሳድሩ ይችላሉ።