የጤና ኣዳም የጤና ጥቅም
ጤና አዳም (Ruta chalepensis / Fringed Rue) በኢትዮጵያ ባህላዊ ሕክምና ውስጥ ለዘመናት ትልቅ ቦታ ያለውና በሳይንስም በርካታ የፈውስ ውህዶች እንዳሉት የተረጋገጠ ተክል ነው። በውስጡ የያዛቸው እንደ ፍላቮኖይድስ (flavonoids)፣ አልካሎይድስ (alkaloids) እና ኤሴንሺያል ኦይልስ (essential oils) ያሉ ንቁ ኬሚካሎች ለተለያዩ የጤና እክሎች ፍቱን ያደርጉታል።
1. ዋና ዋና የጤና ጥቅሞች
የምግብ መፈጨት ሥርዓትን ማስተካከል፦ የሆድ ቁርጠት፣ የሆድ መነፋት፣ ጋዝ እና የምግብ አለመፈጨት ችግሮችን በፍጥነት ያስታግሳል። በውስጡ ያሉት ውህዶች የጨጓራና አንጀት ጡንቻዎች እንዲዝናኑ ያደርጋሉ።
ፀረ-ባክቴሪያ እና ፀረ-ፈንገስ፦ በሰውነት ውስጥ የተለያዩ የባክቴሪያ (እንደ E. coli እና Staphylococcus) እና የፈንገስ ኢንፌክሽኖችን የመከላከልና የመዋጋት ከፍተኛ አቅም አለው።
የህመም እና የብግነት (Anti-inflammatory) ማስታገሻ፦ የራስ ምታትን፣ የጡንቻ መኮማተርን፣ የአንጓ (የመገጣጠሚያ) ብግነትን እንዲሁም በሴቶች ላይ የወር አበባ ህመምን የመቀነስ ባህሪ አለው።
የነርቭ ሥርዓትን ማረጋጋት፦ ነርቮችን የማረጋጋት ኃይል ስላለው ለጭንቀት እና ለእንቅልፍ ማጣት ችግሮች እንደ ተፈጥሯዊ ማስታገሻነት ያገለግላል።
የደም ግፊትን መቀነስ፦ በውስጡ ያሉ ውህዶች የደም ሥር ግድግዳዎች እንዲላሉና እንዲሰፉ በማድረግ የደም ግፊት መጠንን ለመቀነስ እንደሚረዱ በጥናቶች ተረጋግጧል።
2. የተለመዱ የአጠቃቀም ዘዴዎች
በሻይ ወይም በቡና መልክ፦ ጥቂት የጤና አዳም ቅጠሎችን አጥቦ በሙቅ ውሃ ውስጥ ዘፍዝፎ በመጠጣት ወይም በቡና እና በሻይ ውስጥ በመጨመር መጠቀም ይቻላል።
በቅመምነት፦ በኢትዮጵያ ባህላዊ ምግቦች ውስጥ በተለይም በአይብ፣ በበርበሬ እና በሽሮ ዝግጅት ላይ ለጣዕምና ለጥቅም ይውላል።
3. ሊደረጉ የሚገቡ ጥንቃቄዎችና የጎንዮሽ ጉዳቶች
ጤና አዳም መድኃኒትነቱ ኃይለኛ በመሆኑ በከፍተኛ መጠን መውሰድ መርዛማ ሊሆን ስለሚችል ሁልጊዜ በጥንቃቄና በትንሽ መጠን መወሰድ አለበት፦
ለነፍሰ ጡር ሴቶች የተከለከለ ነው፦ የማህፀን ጡንቻ እንዲኮማተር የሚያደርግ ውህድ ስላለው ፅንስን ሊያስወርድ (ውርጃ ሊያስከትል) ስለሚችል እርጉዝ ሴቶች ፈጽሞ መጠቀም የለባቸውም።
የጉበት ጉዳት፦ በከፍተኛ መጠንና ለረጅም ጊዜ መውሰድ የጉበትን የመድኃኒት ማርከሻ ኤንዛይሞች ስለሚያዳክም ለጉበት መርዛማ ሊሆን ይችላል።
ከመድኃኒቶች ጋር መጋጨት፦ ሌሎች ዘመናዊ መድኃኒቶችን የሚወስዱ ሰዎች ጤና አዳምን በብዛት ከመውሰድ መቆጠብ አለባቸው፤ ምክንያቱም የመድኃኒቶቹን መርዛማነት ሊጨምር ይችላል።
