የጉበት ስብ | Fatty Liver
ጉበታችን ከሰውነታችን ክፍል ውስጥ ሁለተኛ ትልቁ አካል ሲሆን የምንመገበውንም ፣የምንጠጣውን አና ማንኛውንም ለሰውነት ጠቃሚ ያልሆነ ነገረን ከደማችን ያጣራል። የጉበት ይህን የማከናወን ስራ በጉበት ስብ መብዛት ሊዛባ ይችላል።
የጉበት ስብ የምንለው በጉበት ውስጥ የሚገኘው የስብ መጠን ከ 5-10 በመቶ (ከ 5-10 %) የሚሆነውን የጉበት ክፍል ከያዘ ነው። በአሁኑ ጊዜ በጣም እየተለመደ የመጣ ቢሆንም፤ የጉበት ስብ ይህ ነው የሚባል የራሱ የሆነ ምልክት ላያሳይ ስለሚችል ብዙ ሰዎች በደማቸው ውስጥ ስብ መኖሩን እንኳ ሳያውቁት ይኖራሉ።
ለጉበት ስብ ተጋላጭነትን የሚጨምሩ ሁኔታዎች ምንድን ናቸው?
- ከልክ ያለፈ ውፍረት
- የስኳር ህመም
- የአልኮል መጠጥ አብዝቶ መጠጣት
- እርግዝና
- ከፍተኛ የኮሌስቴሮል መጠን
- ከፍተኛ የትራይግላይሴራይድ መጠን ናቸው።
የጉበት ስብ አይነቶች
አራት የጉበት ስብ አይነቶች ይገኛሉ። እነሱም:-
በአልኮል መጠጥ ምክንያት የሚመጣ
ከፍተኛ የአልኮል መጠጥ መጠቀም ጉበት ላይ ጉዳትን ያስከትላል ይህም ጉበት ስብን እንዲከማች ያደርገዋል።
ያለ አልኮል መጠጥ የሚከሰት የጉበት ስብ
ይህ 10% በሚሆኑ ሰዎች ላይ የሚታይ ሲሆን ጉበታችን በጤናማ ሁኔታ ስብን ማቅልውጥ ሲያቅተው በሚከማች ስብ ምክንያት ነው።
ያለአልኮል መጠጥ የሚከሰት ስቴአቶሄፕታይተስ
የስብ መጠን በከፍተኛ ሁኔታ በመጨመር ምክንያት ጉበት እንዲያብጥ የሚያደርግ ነው።
ምልክቶቹም:-
- የምግብ ፍላጎት ማጣት
- ማቅለሽለሽ
- ማስመለስ
- የሆድ ህመም ስሜት
የሰውነት ቢጫ መሆን ናቸው።
በእርግዝና ጊዜ የሚከሰት የጉበት ስብ
ይህ ህይወትን አደጋ ላይ የሚጥል አይነት የጉበት ስብ ሲሆን ምልክቱ በሶስተኛው የእርግዝና ክፍለ ጊዜ የሚከሰት ነው።
ምልክቶቹ ምን ምን ናቸው?
የጉበት ስብ መጥፎ ባህሪ ምንም አይነት ግልጽ ምልክት አለማሳየቱ ነው። ነገር ግን ህመሙ እየጨመረ ሲሄድ የሚከተሉት ሊታዩ ይችላሉ፦
- ሁልጊዜ የድካም እና የመዝልፍልፍ (የመዛል) ስሜት መሰማት።
- በሆድ የላይኛው ቀኝ ክፍል አካባቢ የህመም ወይም የመጨምደድ ስሜት።
- ያለምንም ምክንያት የክብደት መቀነስ (በከፋ ደረጃ ላይ)።
እንዴት ይታወቃል (ምርመራ) | Diagnosis?
ምልክቶቹ ግልጽ ስላልሆኑ፤ አብዛኛውን ጊዜ በሽታው የሚታወቀው ለሌላ ምርመራ በሚደረግ የደም ምርመራ ላይ የጉበት ኢንዛይሞች ከፍ ብለው ሲገኙ ነው።
በተጨማሪም የሚከተሉት ምርመራዎች ሊታዘዙ ይችላሉ፡-
- የደም ምርመራ (Blood Test)፦ የጉበት ኢንዛይም መጨመር ወይም የጉበት ስራ ጤናማ አለመሆኑን ያሳያል።
- የምስል ምርመራ (Imaging Tests)፦ አልትራሳውንድ፣ ሲቲ ስካን (CT scan)፣ ወይም የጉበት ምርመራ (Fibro Scan) በጉበት ውስጥ ስብ መከማቸቱን ለማወቅ ይረዳሉ
- የጉበት ባዩፕሲ (Liver Biopsy)፦ አልፎ አልፎም የጉበቱን ጉዳት መጠን ለማወቅ ከጉበት ላይ ጥቂት ቁራጭ ተወስዶ የሚደረግ ምርመራ ነው።
የጉበት ስብ እንዴት ይታከማል?
እስካሁን ድረስ የጉበት ስብ ይህ ነው የሚባል ህክምና ፣መድሀኒትም ሆነ ቀዶ ጥገና ስለሌለው የአኗኗር ዘይቤን ማስተካከል ፣ መቀየር እና ተጋላጭነትን የሚጨምሩ ነገሮችን መቆጣጠር ተቀዳሚ ተግባራት መሆን አለባቸው ።
እነዚህም:-
- አልኮልን ማስወገድ፦ ለማንኛውም ዓይነት የጉበት ስብ በሽታ አልኮልን ማቆም ወሳኝ ነው።
- ክብደትዎን መቀነስ ፦ ከሰውነት ክብደት ላይ ከ5-10% መቀነስ በጉበት ጤና ላይ ትልቅ ለውጥ ያመጣል።
- ጤናማ አመጋገብ፦ እህሎች፣ አትክልትና ፍራፍሬ፣ እንዲሁም አነስተኛ ስብ ያላቸው ፕሮቲኖች ላይ ያተኩሩ። ጣፋጭ መጠጦችንና ምግቦችን ያስወግዱ።
- የአካል ብቃት እንቅስቃሴ፦ በሳምንት ቢያንስ ለ150 ደቂቃዎች ያህል መጠነኛ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ።
- ሌሎች ተያያዥ በሽታዎችን መቆጣጠር፦ የኮሌስቴሮል እና የስኳር መጠንዎን መቆጣጠር እና መጠንን በአግባቡ መከታተል ናቸው።
