የፎሊክ አሲድ (ቫይታሚን ቢ9) አስገራሚ ጥቅሞች

የፎሊክ አሲድ (ቫይታሚን ቢ9) አስገራሚ ጥቅሞች

ፎሊክ አሲድ (Folic Acid) ሲባል በአብዛኛው ወደ አእምሯችን የሚመጣው ነፍሰ ጡር እናቶች እና በፅንስ ላይ የሚከሰቱ የአካል ጉዳቶችን መከላከል ነው። ይህ እውነት ቢሆንም፣ ፎሊክ አሲድ ለእርጉዝ ሴቶች ብቻ የሚያገለግል ቫይታሚን ነው ብሎ ማሰብ ግን ትልቅ ስህተት ነው።

ይህ ወሳኝ ቫይታሚን (ቫይታሚን ቢ9 በመባልም የሚታወቀው) ፆታም ሆነ የዕድሜ ክልል ሳይለይ ለእያንዳንዱ ሰው አካላዊ እና አእምሯዊ ጤንነት እጅግ በጣም አስፈላጊ ነው። ሰውነታችን ይህንን ቫይታሚን በራሱ ማምረት ስለማይችል በየቀኑ ከምንመገበው ምግብ ወይም ከተጨማሪ ማሟያዎቸ (Supplements) ማግኘት ይኖርብናል።

በዚህ ዝርዝር ፅሁፍ ውስጥ፣ እርጉዝ ያልሆናችሁ ሴቶችም ሆናችሁ ወንዶች፣ ፎሊክ አሲድ ለምን ለእናንተ እንደሚያስፈልግ፣ እጥረቱ ምን ሊያስከትል እንደሚችል እና እንዴት ማግኘት እንደምትችሉ በሰፊው እንመለከታለን።

1. ፎሊክ አሲድ ምንድን ነው? 

ፎሊክ አሲድ በውሃ ውስጥ የሚሟሟ የቫይታሚን ቢ አባል (Vitamin B9) ሰው ሰራሽ (Synthetic) ስሪት ነው። በተፈጥሮ በምግቦች ውስጥ የሚገኘው ደግሞ ፎሌት (Folate) በመባል ይታወቃል።

ሰውነታችን አዳዲስ ሴሎችን ለመገንባት፣ የዲኤንኤ (DNA) ጥገና ለማድረግ እና ቀይ የደም ሴሎችን ለማምረት ፎሌት/ፎሊክ አሲድ የግድ ያስፈልገዋል። በአጭሩ፣ ሰውነታችን ያለማቋረጥ ለሚያደርገው የእድገት እና የጥገና ስራ ዋናው ሞተር ነው ማለት ይቻላል።

2. እርጉዝ ላልሆኑ ሰዎች የፎሊክ አሲድ ዋና ዋና ጥቅሞች

እርግዝና በይፋ እቅድዎ ውስጥ ባይኖርም እንኳ ፎሊክ አሲድ በየቀኑ በሰውነትዎ ውስጥ መገኘቱ የሚከተሉትን ወሳኝ ጥቅሞች ይሰጣል፦

ሀ. የደም ማነስን (Anemia) መከላከል እና የኃይል መጨመር

ሰውነታችን ኦክስጅንን ወደ ተለያዩ የሰውነት ክፍሎች የሚያጓጉዙትን ቀይ የደም ሴሎች (Red Blood Cells) ለማምረት ፎሊክ አሲድ ያስፈልገዋል። በሰውነትዎ ውስጥ የፎሊክ አሲድ እጥረት ካለ፣ ቀይ የደም ሴሎች በአግባቡ ማደግ አይችሉም። ይህ ደግሞ "ፎሌት ዴፊሸንሲ አኒሚያ" (Folate Deficiency Anemia) ወደሚባል የደም ማነስ አይነት ይመራል።

• ጥቅሙ፦ በቂ ፎሊክ አሲድ መውሰድ ንቁ እና ጉልበት ያላቸው የደም ሴሎች እንዲኖሩን በማድረግ የሰውነታችንን የሃይል መጠን ይጨምራል።

ለ. የልብ ጤናን መጠበቅ

በደማችን ውስጥ ሆሞሲስቲን (Homocysteine) የተባለ አሚኖ አሲድ በከፍተኛ መጠን መገኘቱ ለልብ ህመም፣ ለሌሎች የደም ሥር ችግሮች እና ለስትሮክ (Stroke) የመጋለጥ እድልን ይጨምራል። ፎሊክ አሲድ ከሌሎች የቫይታሚን ቢ አይነቶች ጋር በመሆን ይህንን አደገኛ አሚኖ አሲድ ይሰባብረዋል (ይቀንሰዋል)።

ማስታወሻ፦ በቂ ፎሊክ አሲድ ማግኘት የደም ስሮችን ጤንነት በመጠበቅ የልብ ድንገተኛ አደጋዎችን የመቀነስ ከፍተኛ አቅም አለው። 

ሐ. የአእምሮ ጤና እና የደስታ ሆርሞን ማመጣጠን

ፎሊክ አሲድ በአንጎል ውስጥ የነርቭ መልዕክተኞችን (Neurotransmitters) ለምሳሌ እንደ ሴሮቶኒን (Serotonin) እና ዶፓሚን (Dopamine) ያሉ የደስታ እና የባህሪ ማስተካከያ ሆርሞኖችን ለማምረት ይረዳል።

• ጥናቶች እንደሚያሳዩት በሰውነታቸው ውስጥ የፎሌት መጠን ዝቅተኛ የሆኑ ሰዎች ለድብርት (Depression) እና ለጭንቀት (Anxiety) የመጋለጥ እድላቸው ሰፊ ነው።
• እንዲሁም በዕድሜ መግፋት የሚመጣውን የማስታወስ ችግር (Dementia እና Alzheimer's) ለመከላከል ይረዳል።

መ. የቆዳ፣ የፀጉር እና የጥፍር ውበት

የፎሊክ አሲድ ዋነኛ ስራ የሴሎች እድገትን ማፋጠን በመሆኑ፣ በፍጥነት ለሚለዋወጡት የቆዳችን፣ የፀጉራችን እና የጥፍራችን ሴሎች ወሳኝ ነው።

• የፀጉር መነቃቀልን ይቀንሳል፤ ፀጉር በፍጥነት እና በጤናማ ሁኔታ እንዲያድግ ያደርጋል።
• የቆዳ ሴሎች ራሳቸውን እንዲያድሱ በማድረግ የቆዳን ውበት እና የወጣትነት ገጽታ ይጠብቃል።

3. የፎሊክ አሲድ እጥረት ምልክቶች ምንድን ናቸው?

በሰውነታችን ውስጥ የፎሊክ አሲድ መጠን ሲያንስ ሰውነታችን የሚከተሉትን የማስጠንቀቂያ ምልክቶች ያሳየናል፦

• ከፍተኛ እና የማያቋርጥ ድካም፦ በቂ እረፍት ቢወስዱም እንኳ የማይለቅ የድካም ስሜት።
• በአፍ ውስጥ የሚወጡ ቁስሎች (Mouth Ulcers)፦ በምላስ ወይም በድድ ላይ የሚፈጠሩ የሚያምሙ ቁስሎች።
• የፀጉር መርገፍ እና የጥፍር መሰነጣጠቅ፦ የሴሎች እድገት መዳከምን ያሳያል።
• የባህሪ መለዋወጥ፦ መነጫነጭ፣ ትኩረት ማጣት እና የስሜት መደባለቅ።
• የምግብ ፍላጎት መቀነስ እና የክብደት መቀነስ።

4. ፎሊክ አሲድን ከየት ማግኘት እንችላለን?

ሰውነታችን ፎሊክ አሲድን ማከማቸት ስለማይችል በየቀኑ አዳዲስ ምግቦችን መመገብ አለብን። ፎሌትን በተፈጥሮ በከፍተኛ መጠን ከሚይዙ ምግቦች መካከል የሚከተሉት ይጠቀሳሉ፦

• አረንጓዴ ቅጠላቅጠሎች፦ ቆስጣ፣ ጎመን፣ ሰላጣ እና ብሮኮሊ።
• ጥራጥሬዎች፦ ምስር፣ ፎሊያ (ባቄላ)፣ አተር እና ሽምብራ።
• የእንስሳት ተዋጽኦ፦ በተለይም የከብት ጉበት (በጣም ከፍተኛ የፎሌት መጠን አለው) እና እንቁላል።
• ፍራፍሬዎች፦ ብርቱካን፣ አቮካዶ፣ ሙዝ እና ፓፓያ።
• የበለፀጉ ምግቦች (Fortified Foods)፦ በአሁኑ ጊዜ በፋብሪካ የሚዘጋጁ አንዳንድ ፓስታዎች፣ ዳቦዎች እና የቁርስ እህሎች (Cereals) በፎሊክ አሲድ የበለፀጉ ሆነው ይዘጋጃሉ።

5. በቀን ምን ያህል ያስፈልገናል? 

ለአዋቂ ሰው (እርጉዝ ላልሆኑ ሴቶች እና ወንዶች) በቀን የሚያስፈልገው የፎሌት መጠን 400 ማይክሮግራም (mcg) ነው። ይህንን መጠን ጤናማ እና የተመጣጠነ ምግብ በመመገብ በቀላሉ ማግኘት ይቻላል።

ተጨማሪ ማሟያ (Supplement) መቼ ያስፈልጋል?

የተመጣጠነ ምግብ የማያገኙ ሰዎች፣ ከፍተኛ የአልኮል ሱሰኝነት ያለባቸው ወይም የጨጓራ እና የአንጀት ችግር ያለባቸው ሰዎች የፎሊክ አሲድ ኪኒኖችን መውሰድ ሊያስፈልጋቸው ይችላል። ነገር ግን ይህ ከመደረጉ በፊት ሁልጊዜ ከሀኪም ጋር መማከር ያስፈልጋል።

ከልክ በላይ የመውሰድ አደጋ (Overdose)

ፎሊክ አሲድ በውሃ ውስጥ የሚሟሟ በመሆኑ በመጠኑ በሽንት መልክ ይወገዳል፤ ሆኖም ግን ከተጨማሪ ኪኒኖች በብዛት መውሰድ የቫይታሚን ቢ12 (Vitamin B12) እጥረትን ሊደብቅ ይችላል። ይህም የነርቭ መጎዳትን ሊያስከትል ስለሚችል ጥንቃቄ ማድረግ ያስፈልጋል።