Talaallii Hepaataayitisii (Hepatitis vaccines)
Talaalliin dhukkuba tiruu qophii baayoloojii sirni ittisa qaamaa farra qaama vaayirasii tiruu irraa ittisu akka oomishuuf kakaasu yoo ta’u, kanaanis infekshinii fi rakkoolee isaa ittisa. Yeroo ammaa kana talaalliin hayyama qabu bu’a qabeessa ta’e kan
- Hepatitis A (HAV),
- Hepatitis B (HBV), fi
- talaallii Hepatitis A/B walitti makameef ni argama.
Talaalliin Hepatitis C (HCV), Hepatitis D (HDV), ykn Hepatitis E (HEV) kan addunyaa irratti akka idileetti itti fayyadamuuf hayyamame hin jiru, talaalliin HEV Chaayinaa qofa keessatti hayyama kan qabu ta’us.
Talaalliin dhukkuba, du’a, cirrhosis, fi hepatocellular carcinoma hir’isuuf giddu-galeessa fayyaa hawaasaa bu’a qabeessa ta’e keessaa tokko ta’ee fudhatama.
Gosa Talaallii Dhukkuba Tiruu
1. Talaallii Dhukkuba Tiruu A (HAV) .
Gosa Talaallii (Vaccine Type)
- Inactivated (vaayirasii ajjeefame) .
Talaallii Waliigalaa(Common Vaccines)
- Havrix jedhamuun beekama
- Vaqta
- Avaxim jedhamuun beekama
Agarsiistota (indications)
- Ijoollee
- Imaltoonni gara biyyoota dhukkuba kanaan qabaman
- DhukkubsattooAAdults dults ta dhukkuba kalee yeroo dheeraa
- Dhiironni dhiirota waliin saalqunnamtii raawwatan (MSM) .
- Hojjettoota laaboraatoorii
- Fayyadamtoota qoricha sammuu hadoochu
Sagantaa Talaallii(Vaccination Schedule)
Ijoollee(Children)
- Doosiin jalqabaa: ji’oota 12–23
- Doosiin lammaffaa: ji’a 6–18 booda
Ga’eessota(Adults)
- Tartiiba doosiin lamaa
- Doosiin 2ffaan kan kennamu Doosii 1 booda ji’oota 6–12 booda (oomisha irratti hundaa’uun) .
Eegumsa(Protection )
- 95% erga doosiin jalqabaa fudhatanii booda
- Gara 100% erga doosiin lammaffaa booda
- Eegumsi waggaa 20–30 kan turu yoo ta’u, umurii guutuu ta’uu hin oolu
2. Talaallii Dhukkuba Tiruu B (HBV) .
Gosa Talaallii
- Talaallii DNA irra deebiin walitti makame kan antijeen fuula Hepatitis B (HBsAg) of keessaa qabu.
Talaallii Waliigalaa
- Engerix-B
- Rekombivaaks HB jedhamuun beekama
- Heplisav-B (Ga’eessota) .
- PreHevbrio (argamuun isaa garaagarummaa qaba) .
Barbaachisummaa
Talaallii HBV kun kanneen armaan gadii ittisa:
- Dhukkuba tiruu cimaa B
- Dhukkuba tiruu yeroo dheeraa B
- Dhibee kalee cirrhosis
- Kaarsinoomaa seelii tiruu
- Infeekshinii hepatitis D (HDVn HBV barbaada) .
Waajjiri fayyaa Addunyaa akka tilmaametti talaalliin daa’immanii hundaaf kennamu addunyaa guutuutti infekshinii HBV yeroo dheeraa haalaan hir’isee jira.
Sagantaa Daa’immanii Istaandardii (WHO) .
Doosii Dhalootaa(Birth Dose )
Erga dhalatee sa'aatii 24 keessatti
Kunis daddarbiinsa haadha irraa gara daa’imaatti ittisuuf murteessaadha.
Doosii Dabalataa(Additional Doses )
Sagantaa talaallii biyyaalessaa irratti hundaa’uun:
- Torban 6
- Torban 10
- Torban 14
YOOKAAN
- Ji'a 1
- Ji'a 6
Sagantaa Ga’eessotaa(Adult Schedule)
Sagantaa doosiin sadii
- Doosii 1: Guyyaa 0
- Doosii 2: Ji’a 1
- Doosii 3: Ji’a 6
Sagantaa Saffisaa
- Guyyaa 0ffaa
- Guyyaa 7ffaa
- Guyyaa 21ffaa
- Booster ji'a 12 irratti
Kan itti fayyadamu:
- Imaltoota
- Loltuu
- Haalota muddamaa
Heplisav-B (Ga’eessota ≥18 waggaa) .
- Doosii lama
- Ji'a tokko addaan ba'a
Eegumsa saffisaa ni kenna.
Doosii Booster
Namoota dandeettii ittisa qaamaa qaban kanneen tartiiba jalqabaa xumuraniif boosteroonni idilee hin gorfaman.
Boosters kanneen armaan gadiif ilaalamuu danda'u:
- Dhukkubsattoota hemodialysis
- Namoota dhuunfaa dandeettii dhukkuba ittisuu isaanii hir’ate
- Hojjettoonni eegumsa fayyaa murtaa’an sadarkaa farra qaamaa gahaa hin taane
3. Talaallii Hepatitis A fi B walitti makame
Fakkeenyota:
Twinrix jedhamuun beekama
HAV fi HBV lamaan irraa eegumsa of keessaa qaba.
Sagantaa Istaandardii(Standard Schedule )
- 0 ji'a
- Ji'a 1
- Ji'a 6
Sagantaa Saffisaa(Accelerated Schedule )
- Guyyaa 0ffaa
- Guyyaa 7ffaa
- Guyyaa 21ffaa
- Booster ji'a 12 irratt
Faallaa agarsiisuu(Contraindications)
Talaallii dhukkuba tiruu namoota dhuunfaa:
Alarjii cimaa (anaphylaxis) doosiin duraan kennameef
Alarjii qaama talaallii tokkoo (fkn, damma talaallii HBV tokko tokko keessatti) .
Talaalliin akka waliigalaatti namoota dhukkuba cimaa giddu galeessaa ykn cimaa qaban irratti hanga fayyanitti yeroo biraatti dabarfamuu qaba.
Miidhaa Gadhee Qabu(Adverse Effects)
Baratamaa(Common ):
- Dhukkubbii bakka qoricha lilmoo itti kenname
- Diimachuu
- Dhiita
- Ho'a qaamaa salphaa
- Bututaa
- Mataa dhukkubbii
Darbee darbee kan mul'atu:
- Alarjii cimaa (anaphylaxis)
Talaalliin dhukkuba tiruu nageenya kan qabu, bu’a qabeessa ta’ee fi daa’imman, hojjettoota eegumsa fayyaa, namoota balaa guddaa qabaniifi ga’eessota hin talaalamneef ni gorfama.
.
