Patent Ductus Arteriosus

Patent Ductus Arteriosus - PDA

ትርጓሜ(Definition)

• ፓተንት ደክተስ አርቴሪዮሰስ (Patent Ductus Arteriosus - PDA): በፅንስ ወቅት በሳንባ ደም ወስድ (Pulmonary Artery) እና በዋናው ደም ወስድ (Aorta) መካከል የሚገኘው የደም ስር ከተወለዱ በኋላ ሳይዘጋ ክፍት ሆኖ ሲቀር የሚከሰት የተፈጥሮ የልብ ህመም ዓይነት ነው።
• ሙሉ ጊዜያቸውን አጠናቀው በተወለዱ ህፃናት ላይ፣ በደም ውስጥ ያለው የኦክስጅን መጠን በመጨመሩ እና የፕሮስታግላንዲን (Prostaglandin) መጠን በመቀነሱ ምክንያት፣ ይህ የደም ስር ከተወለዱ ከ24 እስከ 48 ሰዓታት ባለው ጊዜ ውስጥ በራሱ ይዘጋል።

ፓቶፊዚዮሎጂ (Pathophysiology)

1. የደም መንገድ መሳት (ያልተለመደ የደም ፍሰት) በመደበኛ ሁኔታ በኦክስጅን የበለፀገ ንፁህ ደም በዋናው ደም ስር (Aorta) በኩል ወደ ሙሉ ሰውነት መሰራጨት ነበረበት። ነገር ግን ይህ ደም ስር ክፍት ሆኖ ሲቀር ደሙ ወደ ሰውነት ከመሄድ ይልቅ ተመልሶ ወደ ሳንባ ደም ስር ይፈስሳል።

2. በልብ እና ሳንባ ላይ የሚፈጠር ጫና

• በሳንባ ላይ፦ አላስፈላጊ ደም ወደ ሳንባ ተመልሶ ስለሚጎርፍ፣ በሳንባ ደም ስሮች ላይ ከፍተኛ ግፊት እና ጫና ይፈጥራል።
• በልብ ላይ፦ ከሳንባ ተመልሶ ወደ ልብ የሚመጣው ደም ከመጠን በላይ በመብዛቱ ምክንያት፣ የልብ ግራ ክፍል ስራ ስለሚበዛበት እንዲሰፋ እና እንዲደክም ያደርገዋል።

3. የሰውነት ሰማያዊ መሆን (የረጅም ጊዜ ጉዳት) ህመሙ በጊዜ ካልታከመ በሳንባ ደም ስር ላይ ያለው ግፊት በጣም እየጨመረ በመሄድ የደሙን አቅጣጫ ይለውጠዋል። በዚህ ጊዜ ኦክስጅን ያላገኘ (ያልተጣራ) ደም ወደ ሙሉ ሰውነት ስለሚሰራጭ የልጁ ከንፈር፣ ምላስ እና ጥፍሮች ሰማያዊ የመሆን (የመጠቁር) ምልክት ያሳያሉ።

ምልክቶች (Symptoms)

1. ልዩ የልብ ድምፅ (የማሽን ድምፅ የሚመስል) ሐኪሞች የልጁን ደረት በሚያዳምጡበት ወቅት፣ ከግራ አንገት አጥንት በታች ሳያቋርጥ እንደ መኪና ሞተር ወይም ማሽን የሚጮህ የተለየ የልብ ትርታ ድምፅ ይሰማቸዋል።

2. በኃይል የሚመታ የደም ስር ምት በደም ግፊት ልዩነት ምክንያት በእጅ እና በእግር ላይ የሚገኙ የደም ስሮች ሲነኩ ከወትሮው በተለየ በኃይል እና በጠንካራ ሁኔታ ይመታሉ።

3. ጊዜያቸው ሳይደርስ በተወለዱ ህፃናት ላይ

• ፈጣን አተነፋፈስ እና የትንፋሽ ማጠር።
• በሆስፒታል ከተገጠመላቸው የመተንፈሻ መሣሪያ (ቬንቲሌተር) በቀላሉ መላቀቅ አለመቻል።

4. በዕድሜ ትንሽ ከፍ ባሉ ህፃናት ላይ

• በምግብ ወቅት መደከም፦ እናት ጡት በሚያጠቡበት ወይም በሚመግቡበት ወቅት ቶሎ መደከም እና አብዝቶ ማላብ።
• የክብደት መግታት፦ ህፃኑ በሚፈለገው መጠን እና ፍጥነት ክብደት አለመጨመር።
• ተደጋጋሚ ህመም፦ ደጋግሞ በሳንባ ኢንፌክሽን (ምች) መጠቃት እና የልብ ድካም ምልክቶች መታየት።

ምርመራ (Diagnosis)

1. የልብ አልትራሳውንድ (Echocardiography) ይህ ዋነኛው እና ትክክለኛው ምርመራ ነው። ልክ እንደ ተራ አልትራሳውንድ የልቡን እንቅስቃሴ በምስል በማሳየት፣ ክፍት የሆነውን የደም ስር ስፋት፣ ደሙ ወዴት አቅጣጫ እየፈሰሰ እንደሆነ እና በሳንባ ላይ ያደረሰውን ግፊት በግልጽ ያሳያል።

2. የደረት ኤክስሬይ (Chest X-ray) በህመሙ ምክንያት የልብ መጠን ማደጉን (ማበጡን) እና በሳንባዎች ውስጥ አላስፈላጊ የደም መብዛት ወይም የፈሳሽ መከማቸት መኖሩን ለማየት ይረዳል።

3. የልብ ኤሌክትሪክ ምት ምርመራ (ECG) የልብን የኤሌክትሪክ እንቅስቃሴ በመለካት፣ በስራ ጫና ምክንያት የልብ ግራ ክፍል መስፋቱን ወይም መወፈሩን ያሳያል።

ህክምና (Management)

1. በመድኃኒት መዝጋት ቀደም ብለው (በወራታቸው ሳይሞሉ) ለተወለዱ ህፃናት፣ ክፍት የሆነው የደም ስር በራሱ እንዲዘጋ የሚያደርጉ መድኃኒቶች (እንደ ኢቡፕሮፌን ወይም ፓራሲታሞል) ይሰጣሉ። (ማስታወሻ፦ እነዚህ መድኃኒቶች ጊዜያቸውን አጠናቀው ለተወለዱ ህፃናት ብዙም አይሰሩም)።

2. በካቴተር ወይም በቀዶ ጥገና መዝጋት

• በካቴተር መዝጋት (ያለ ቀዶ ጥገና)፦ መድኃኒት ላልሰራላቸው ወይም ዕድሜያቸው ከፍ ላለ ህፃናት የመጀመሪያው አማራጭ ነው። ይህም ትልቅ ቀዶ ጥገና ሳያስፈልግ፣ በእጅ ወይም በእግር ደም ስር በኩል ቀጭን ቧንቧ (ካቴተር) በማስገባት ክፍተቱን መዝጋት ነው።
• በቀዶ ጥገና መዝጋት፦ በካቴተር መዝጋት ካልተቻለ ወይም የደም ስሩ ክፍተት በጣም ሰፊ ከሆነ በቀዶ ጥገና ይዘጋል።

3. የደም ስሩ ክፍት ሆኖ እንዲቆይ ማድረግ አንዳንድ ህፃናት ከተወለዱ ጀምሮ ሌሎች ከባድ የልብ ህመሞች ካሉባቸው፣ ደም ወደ ሳንባ እና ወደ ሰውነታቸው እንዲደርስ ይህ የደም ስር ክፍት ሆኖ መቆየት አለበት። በእንደዚህ አይነት ጊዜያት ዘላቂ የልብ ቀዶ ጥገና እስኪደረግላቸው ድረስ የደም ስሩ እንዳይዘጋ የሚያደርግ ልዩ መድኃኒት ይሰጣቸዋል።