Faayidaa Omeegaa 3

                                          Faayidaa Omega-3 

Omega 3 soorata barbaachisaa ta'ee fi onnee, sammuu fi ija dabalatee qaamonni adda addaa sirnaan akka hojjetan gargaarudha. Qaamonni keenya akka idileetti yeroo hojjetan namoonni jireenya isaanii guutummaatti jiraachuu danda’u. Asiidonni coomaa Omega 3 qaamni keenya oomishuuf waan hin dandeenyeef barbaachisoo waan ta’aniif madda soorataa alaa kan akka nyaata asiidota coomaa omeega 3 of keessaa qabu nyaachuu ykn dabalata fudhachuu irraa argachuu qaba. 

Madda Omega-3 (sources of omega 3) :-

omeegaa-3 nyaataa madda galaanaa (bineensota) fi biqiltootaa irraa kan dhufanidha. Maddoonni galaanaa bifa sochii guddaa qaban EPA fi DHA kan kennan yoo ta’u, maddoonni biqiltootaa ammoo ALA kan kennan yoo ta’u, qaamni keessan gara bifa fayyadamuu danda’utti jijjiiruu qaba. 

Gosoota omeegaa 3  :-

• ALA (Alpha-Linolenic Acid): Irra caalaa maddoota biqiltoota irratti hundaa’an kan akka sanyii liinxii, sanyii chia, fi Qola mukaa (walnuts) keessatti argama. Qaamni kee ALA gara bifa sochii qabuutti jijjiiruu qaba, adeemsi kun baay’ee gahumsa kan hin qabne ta’us. 
• EPA (Eicosatetraenoic Acid) omeega 3 qurxummii keessatti argamudha. Asiidonni coomaa EPA sadarkaa Tirigiliiserayidii dhiigaa gadi buusuuf gargaaru, ujummoon dhiigaa akka hin cufamnee fi walitti qabama pilaateleetii ittisa, kunis hundi isaanii dhukkuba onnee fi dhiigni sammuu keessatti dhangala’uuf sababa ta’u. Kana malees, dhukkuba lafee akkasumas mallattoolee dhukkuba ruumataayidii salphisuuf gargaara. 
• DHA (Docosahexaenoic Acid) omeegaa 3 qurxummii keessatti argamudha. Asiidonni coomaa DHA guddina sammuu fi ijaa keessatti gahee olaanaa kan qaban yoo ta’u, sammuu, barumsaa fi yaadachuu, akkasumas sirni ijaa gahumsaan akka hojjetu cimsuu fi ittisuuf gargaaru. Sirna onnee fi ujummoolee dhiigaatiifis barbaachisaa dha  

Faayidaa  Ijoo Omegaa 3

1.Deeggarsa Ujummoolee Onnee fi To’annoo Lipidii Asiidonni coomaaOmega-3 caasaadhaan meembraanota seelii tasgabbeessuun kallattiin karaa meetaabolii kalee keessatti argaman jijjiiruun piroofaayilii onnee fi ujummoolee dhiigaa keessan akka gaariitti jijjiiru.

• Tirigiliiserayidii Hir’isuu: Coomni naannootti naanna’u (tiraayigiliisaayidii) baay’achuun arteriiwwan irratti dhiibbaa guddaa fida Doosiin kilinikaa EPA/DHA inzaayimoota cooma kalee keessatti walnyaachisuuf itti gaafatamummaa qaban dhorkuudhaan wal irraa hin cinne tiraayigiliisaayidii seerumi gadi buusa.
• To’annoo Dhiibbaa Dhiigaa: Omega-3n walnyaatinsa naayitriik oksaayidii, kompaawundii ujummoo dhiigaa boqochiisu fi bal’isu ni jajjabeessa. Vaazodilation kun dandeettii ujummoolee dhiigaa naannoo qaamaa (peripheral vascular resistance) xiqqeessa, dhiibbaa dhiigaa sirna waliigalaa suuta hir’isa.
• Kuufama cooma ujummoo dhiigaa keessatti uumame tasgabbeessuu: Pirootiinii inflammatory kan walitti qabamuu fi ciccituu Kuufama coomaa ujummoo dhiigaa keessatti uumamu keessatti gumaachan gadi buusu, kanaanis balaa yeroo dheeraa dhukkuba onnee fi dhiigni sammuu keessatti dhangala’uu salphisuun carraa strookiin qabamuu hir’isuuf gargaaru. 

2.Inflameeshinii qaamaa guutuu to’achuu.yeroo dheeraa, sadarkaa gadi aanaa qabu dhukkuboota degenerative hedduu duuba shoora bu’uuraa dha, kanneen keessaa dhukkuba ruumataayidii fi meetaabolii siindiroomii.

• Jeequmsa Karaa Seelii: EPA fi DHA Cooma qaama keessatti muffannaa (inflammation) kakaasu  (akka omega-6 arachidonic acid) membranes seelii irraa buqqisu. Seelonni ittisa qaamaa yeroo deebii kennan, bakka isaa poolii omeega-3 kana irraa harkisu, mallattoolee inflammatory laafaa ta’an maddisiisu.
• Mijataa Lafee fi Tishuu: Oomisha eicosanoids fi cytokines inflammatory ukkaamsuudhaan, omega-3 wal irraa hin cinne fudhachuun jabina lafee ganama hir’isuuf gargaara, dhukkubbii lafee waliigalaa hir’isa, akkasumas barbaachisummaa kilinikaa non-steroidal gadi buusa qoricha farra inflammatory (NSAIDs) jedhaman. 

3,Fayyaa fi hojii sirrii sirna narvii fi sammuu. 

Sammuun namaa lipiidota baay’een kan badhaadhe yoo ta’u, DHAn ammoo uggura caasaa qoor-qalbii sammuu fi retiinaa kan hin hafnedha.Dhangala’aa Siinaaptikii: DHAn kallattiin meembraanota seelii sammuu (niwuroonota) keessa seena. Kunis daayinamiksii dhangala’aa fiizikaalaa meembraanii jijjiira,kunis niwurootiraansimitaroonni keemikaalaa (kan akka serotonin fi dopamine) salphaatti fudhatootatti hidhamuu fi mallattoo ifa ta’e dabarsuu akka danda’an mirkaneessa.Bu’aa Niwurooprotective: Karaa amaloota antioxidant fi farra inflammatory isaaniitiin, omega-3s niwuroonota dhiphina oksijiinii irraa eegu, kunis decline hubannoo umurii wajjin walqabatee jiru suuta jechuuf gargaara fi yaadannoo yeroo dheeraa deeggaru.

4,Fayyaa sammuu fi jijjiirama miiraa to’achuu 

Fayyaa fi caasaa sammuu eeguu qofa osoo hin taane, Omega-3 karaa qaamaa adda addaa kan miira namaa to’achuu fi madaalawaa taasisan irratti dhiibbaa ifa ta’e qaba.

• Mufannaa niyuroonii hir’isuu: Qorannoowwan yaalaa ammayyaa, neuroinflammation fi rakkoo miiraa gidduu hariiroo ifa ta’e jiraachuu agarsiisu. Barba’uu kana hir’isuudhaan, keessumaa EPA, miira namaa tasgabbeessuu fi madaalawaa taasisuu keessatti gahee qaba.
• Waliin ta’uun yaaluu: Asiidota coomaa Omega-3 daangaa dhiigaa fi sammuu (blood-brain barrier) salphaatti ce’uu danda’u. Kanaafuu, qorichoota antidepressant (qorichoota dhiphina sammuu fi miiraa yaalan) aadaa waliin fayyadamuun, bu’a qabeessummaa yaalichaa cimsuuf tooftaa dabalataa ragaa qorannoowwan saayinsii irratti hundaa’e ta’uu danda’a.

Walumaagalatti omeegaan 3 fayidaa gurguddoo armaan gadii qaba :-

Faayidaawwan isaa ijoo keessaa:

• ❤️ Fayyaa onnee fi ujummoowwan dhiigaa deeggaruu.
• 🧠 Fayyaa sammuu fi sirna narvii deeggaruu.
• 🩸 Sadarkaa triglyceride dhiigaa hir’isuu keessatti gargaara.
• 🔥 Inflameeshinii qaamaa to’achuu keessatti gahee qaba.
• 👁️ Fayyaa ijaa fi mul’ata deeggaruu.
• 🦴 Fayyaa buqqaatotaa fi lafee deeggaruu danda’a.
• 😊 Miiraa fi fayyaa sammuu deeggaruu keessatti gahee qaba.

Maddi Omega-3 inni guddaan qurxummii, qurxummii coomaa qabu, sanyii liinii (flaxseed), sanyii chia fi walnuts dha.