ከፍተኛ ድካም እና የጉልበት ማጣት (Exhaustion and Fatigue) መንስኤዎችና መፍትሔዎች

ከፍተኛ ድካም እና የጉልበት ማጣት (Exhaustion and Fatigue) መንስኤዎችና መፍትሔዎች

ድካም ማለት ማንኛውም ሰው አልፎ አልፎ የሚያጋጥመው ተፈጥሯዊ የሰውነት ስሜት ቢሆንም፣ ረዥም ጊዜ የሚቆይ እና በእረፍት የማይመለስ የጉልበት ማጣት የጤና መዛባት ምልክት ሊሆን ይችላል። ይህ የህክምና ፅሁፍ የማያቋርጥ ድካም የሚያመጡ ዋና ዋና መንስኤዎችን፣ የሚያሳዩዋቸውን ምልክቶች እና መውሰድ የሚገባቸውን እርምጃዎች በዝርዝር ያቀርባል።

የአኗኗር ዘይቤ እና የእለት ተእለት ልምዶች

• የእንቅልፍ እጥረት ወይም መዛባት የሰውነት ህዋሳት እራሳቸውን የሚያድሱበት እና አእምሮ የሚያርፍበት ዋናው መንገድ በቂ እንቅልፍ ማግኘት ነው። በቀን ከ7 እስከ 8 ሰአት ያነሰ እንቅልፍ መተኛት፣ እንቅልፍ ለመተኛት የሚመች አካባቢ ካልሆነ ወይም መደበኛ ያልሆነ የእንቅልፍ ሰአት በቀን ውስጥ ለከፍተኛ ድካም ይዳርጋል።
• የምግብ አበላል እና የውሃ እጥረት ሰውነታችን ለዕለታዊ እንቅስቃሴ የሚያስፈልገውን ኃይል የሚያገኘው ከምንመገበው ምግብ ነው። በቂ ንጥረ ነገር የሌለው ምግብ መመገብ፣ ካርቦሃይድሬትና ፕሮቲን ማነስ ወይም በቂ ውሃ አለመጠጣት በሰውነት ውስጥ የኃይል ምርትን በመቀነስ ድካምን ይፈጥራል።
• የአካላዊ እንቅስቃሴ ማነስ ወይም ከባድ የስራ ጫና ሙሉ በሙሉ የተቀመጠ ህይወት መምራት የጡንቻዎችን ጥንካሬ ስለሚቀንስ በቀላሉ እንድንደክም ያደርጋል። በሌላ በኩል ደግሞ አቅምን ያላማከለ  ከባድ አካላዊ ስራ ወይም ስፖርት መስራት የሰውነት ህዋሳትን ስለሚያዝል ተመሳሳይ የድካም ስሜት ያመጣል።

ድካም የሚያመጡ የጤና እክሎች 

• የደም ማነስ (Anemia) በሰውነታችን ውስጥ የብረት (Iron) እጥረት ሲከሰት የቀይ ደም ህዋሳት ኦክስጅንን ወደ ተለያዩ የሰውነት ክፍሎች የማጓጓዝ አቅማቸው ይቀንሳል። ይህም ፈጣን የድካም ስሜት፣ የፊት መንጣት እና የትንፋሽ ማጠርን ያስከትላል።
• የታይሮይድ እጢ ችግሮች (Thyroid Disorders) ታይሮይድ እጢ የሰውነታችንን የሜታቦሊዝም (የኃይል አመራረት) ሂደት ይቆጣጠራል። የታይሮይድ ሆርሞን ማነስ (Hypothyroidism) ሲከሰት የሰውነት እንቅስቃሴ ስለሚቀንስ ከፍተኛ ድካም፣ የሰውነት ክብደት መጨመር እና የመብረድ ስሜት ይከሰታል።
• የስኳር በሽታ (Diabetes) በደም ውስጥ ያለው የስኳር መጠን በሚፈለገው ልክ ወደ ህዋሳት ገብቶ ወደ ኃይል ካልተቀየረ፣ በደም ውስጥ ስኳር ቢኖርም ሰውነት የኃይል እጥረት ያጋጥመዋል። ይህም የማያቋርጥ የድካም እና የውሃ መጥማት ስሜት ይፈጥራል።
• የልብ እና የሳንባ ህመሞች ልብ ደምን በአግባቡ መርጨት ካልቻለች ወይም ሳንባ በቂ ኦክስጅን ወደ ደም ማስገባት ካልቻለ፣ የሰውነት ህዋሳት አስፈላጊውን ኦክስጅን አያገኙም። በዚህም ምክንያት ጥቂት ደረጃዎችን መውጣት ወይም አጭር መንገድ መራመድ እንኳን ከፍተኛ ድካም ያስከትላል።
• የእንቅልፍ አፕኒያ (Sleep Apnea) በእንቅልፍ ወቅት የመተንፈሻ አካል መዘጋት ወይም የመተንፈስ መቋረጥ ሲከሰት ሰውነት በቂ ኦክስጅን አያገኝም። ግለሰቡ ሙሉ ሌሊት የተኛ ቢመስለውም ጥራት ያለው እንቅልፍ ስላላገኘ የድካም ስሜት ሊያስከትል ይችላል።

የስነ-ልቦና ችግሮች

• ጭንቀት እና ድብርት (Depression and Anxiety) የአእምሮ ጤና ከአካላዊ ጤና ጋር ቀጥተኛ ቁርኝት አለው። በድብርት እና በጭንቀት የተያዙ ሰዎች በአእምሮአዊ ውጥረት ምክንያት የኬሚካል መዛባት ስለሚያጋጥማቸው የአካላዊ ጉልበት ማጣት እና የድካም ስሜት ይታይባቸዋል።
• የስራ ላይ እረፍት ማጣት  (Burnout) ረጅም ጊዜ የሚቆይ የአእምሮ እና የአካል ውጥረት በስራ ወይም በህይወት አጋጣሚዎች ምክንያት ሲከሰት ሰውነት ሙሉ በሙሉ ጥራቱን ያጣል። ይህም ለዕለት ተዕለት እንቅስቃሴዎች ያለንን ፍላጎት እና ጉልበት ያጠፋል።

መቼ ወደ ህክምና ባለሙያ መሄድ ያስፈልጋል?

ድካምዎ ከሁለት ሳምንት በላይ የቆየ ከሆነ፣ አኗኗርዎን አስተካክለውም ካልተሻለ፣ ወይም ከሚከተሉት ምልክቶች ጋር ካጋጠመዎት በአስቸኳይ ወደ ህክምና ተቋም መሄድ ይኖርብዎታል፦

• የደረት ህመም ወይም የልብ ምት መፍጠን
• ያልታሰበ የክብደት መቀነስ
• ከፍተኛ ትንፋሽ ማጠር
• የሰውነት ማበጥ ወይም ከፍተኛ የሙቀት መጨመር (ትኩሳት)

ድካምን ለመከላከል እና ጉልበትን ለመመለስ የሚረዱ መፍትሔዎች

• በየቀኑ በተመሳሳይ ሰአት መተኛት እና መነሳት
• የተመጣጠነ ምግብ (አትክልት፣ ፍራፍሬ እና ፕሮቲን ያላቸውን የምግብ አይነቶች) አብዝቶ መመገብ
• በየቀኑ በቂ ውሃ መጠጣት
• መደበኛ ቀላል የአካላዊ እንቅስቃሴ ማድረግ
• የጭንቀት ምንጮችን መቀነስ እና የአእምሮ እረፍት መውሰድ