Dhukkuba Jaardiyaa
Jaardiyaan infekshinii garaachaa kan paraasitii maaykirooskoopii Jaardiyaan duodenalis (jaardiyaa lamblia ykn jaardiyaa intestinalis) jedhamuun dhufuudha.
Paraasitiin kun garaacha xiqqaa keessa kan jiraatu yoo ta'u, xuuxamuu soorata idilee gidduu seenuun rakkoo bullaa'insa nyaataa keessumaa garaachaa fiduu danda'a.
Ka’umsa dhukkuba (Etiology)
Jaardiyaan yeroo baayyee bishaan faalame dhuguun, nyaata faalame nyaachuudhaan ykn harka ykn fuula faalame waliin erga wal tuqee booda paraasitii liqimsuun kan argamudha.
Keessattuu naannoo bishaan dhugaatii qulqulluu fi qulqullina sirrii ta’e argachuun daangeffame keessatti sababoota dhukkuba garaachaa bishaaniin dhufu keessaa isa tokkodha.
Daddarbinsa dhukkubaa (spread of giardiasis)
Giardia karaa manca’aa–afaaniin babal’ata. Kana jechuun paraasitiin kun manca’aa nama ykn bineensa dhukkuba kanaan qabame irraa gara afaan nama biraatti darba jechuudha.
Mallattoolee dhukkubichaa
Mallattoon kun akkaataa idileetti erga saaxilamanii torban 1 hanga 2 booda kan mul’atu yoo ta’u, namoonni dhukkuba kanaan qabaman tokko tokko (hanga walakkaa) mallattoo tokkollee tasumaa hin agarsiisan.
Mallattoowwan beekamoo ta’an kanneen akka
• Sagaraa bishaan qabu, urgaa xuraa’aa qabu, ykn cooma/zayitii qabu kan yaa’uu danda’u
• Garaan cimaan dhiita’uu fi dhukkubbiin
• Dhiita’uu fi gaazii garmalee (flatulence) .
• Garaa kaasaa fi garaa kaasaa
• Dadhabbii fi dadhabbii waliigalaa
• Ulfaatina qaamaa osoo hin yaadin hir’isuu fi balaa dhangala’aa hir’isuu irraa kan ka’e bishaan qaama keessaa hir’achuu
Qorannoo dhukkuba(Diagnosis)
• Saamuda Sagaraa: Saamuda sagaraa tokkoo fi isaa ol qorachuun laabraatoorii keessatti paraasitii Giardia, cysts, ykn antigens sagaraa barbaaduu.
• Enteroscopy ykn Endoscopy: Yeroo muraasa qorannoon sagaraa xumura hin qabne keessatti, tuubii socho’aa ta’e tokko qoonqoo keessaa gadi gara garaacha xiqqaatti qajeelfamee tiraaktii qorachuu fi saamuda tishuu walitti qaba.
Wal'aansa(Teatment)
• Qorichoota Farra Paraasitii fi Antibaayootikii: Qorichootni ajaja ogeessa fayyaatiin kennamu kanneen beekaman kanneen akka:
• Metronidazole (yeroo baay’ee guyyoota 5 hanga 7tti fudhatama) .
• Tinidazole (yeroo baay’ee akka doosiin tokkootti kennama) .
• Nitazoxanide (guyyaa 3f fudhatama)
Kunuunsa Deeggarsaa: Bishaan fi dhangala’oo afaaniin deebi’anii bishaan itti deebisan baay’ee dhuguun elektiroolayitii bade bakka buusuu fi bishaan qaama keessaa hir’achuu ittisuu .
Hubachiisa: Dhukkubni salphaan tokko tokko qoricha malee ofuma isaaniitiin qulqullaa’u, haa ta’u malee yeroo baay’ee yaaliin kan ajajamu dhukkuba gabaabsuu fi gara namoota birootti akka hin babal’anneef,
Ittisa(prevention)
- Harka dhiqachuu: Mana fincaanii erga fayyadamtanii booda, daappii jijjiirrtanii ykn bineensota erga qabattanii booda harka keenya bishaanii fi saamunaadhaan sirriitti dhiqachuu
- Nageenya Bishaanii: Bishaan hin qulqullaa’in haroo, laga, sulula ykn burqaa irraa dhuguu irraa fagaadhaa. Bishaan dhuguu ykn nyaata dhiqachuuf itti fayyadamuu dura yoo xiqqaate daqiiqaa 1f (ykn kiniinii calaluu/qulqulleessuu sirrii fayyadamuu) bilcheessi
- Qulqullina Nyaataa: Fuduraalee fi muduraalee qalamaa haala gaariin dhiqachuu fi bishaan boollaa hin bilchaanne ykn nyaata qalamaa naannoo qulqullina gaarii hin qabne yeroo deemtan irraa fagaachuu.
- Qulqullina Bakka Kunuunsa Keessatti: Daa’imman garaacha qaban bakka kunuunsa guyyaa irraa mana keessa kaa’uu fi yeroo mallattoon dhukkubaa mul’atu poolii daakuu ummataa irraa fagaachuu
