በአዋቂዎች ላይ የሚከሰት የሰውነት ሙቀት ከመጠን በላይ  መቀነስ

በአዋቂዎች ላይ የሚከሰት የሰውነት ሙቀት ከመጠን በላይ  መቀነስ  (ADULT Hypothermia)

በአዋቂዎች ላይ የሚከሰት የሰውነት ሙቀት ከመጠን በላይ መቀነስ(ADULT Hypothermia) ማለት የሰውነት የውስጥ ሙቀት ከ 35°ሴ (95°ፋ) በታች በድንገት የሚቀንስበት ሁኔታ ሲኖር ሲሆን፣ ይህም የሚከሰተው የሰውነት የሙቀት ማጣት መጠን ሰውነቱ በሜታቦሊዝም አማካኝነት ሙቀት ለማመንጨት ካለው አቅም በላይ ሲሆን ነው። 

   ደረጃዎች እና ምልክቶች 

• ቀለል ያለ (32–35°ሴ / 90–95°ፋ): ከቁጥጥር ውጭ የሆነ መንቀጥቀጥ፣ የንግግር መዛባት ወይም መጎተት፣ የእንቅስቃሴ ቅንጅት ማጣት፣ እና ቀለል ያለ የሃሳብ መደናገር ወይም ደካማ የመወሰን አቅም። 
• መካከለኛ (28–32°ሴ / 82–90°ፋ): መንቀጥቀጡ ያቆማል፣ የሃሳብ መደናገሩ ይጨምራል፣ ማንቀላፋት ወይም ከፍተኛ ዝልፈት ይከሰታል፣ እንዲሁም የልብ ምት እና የትንፋሽ ፍጥነት ይቀንሳል። 
• ከፍተኛ / ጽኑ (< 28°ሴ / < 82.4°ፋ): ራስን መሳት፣ የጡንቻዎች መገተር፣ በጣም ደካማ ወይም ጨርሶ የሌለ የትንፋሽ እና የልብ ምት፣ እና የዓይን ብሌን ለብርሃን ምላሽ አለመስጠት።

ምርመራ (Diagnosis)

• የውስጥ አካል ሙቀት ልኬት : መደበኛ የሕክምና ቴርሞሜትሮች ከ 34°ሴ (93°ፋ) በታች ያለውን ሙቀት አብዛኛውን ጊዜ መለካት አይችሉም። ምርመራው ዝቅተኛ ሙቀትን መለካት በሚችሉ እና በፊንጢጣ፣ በምግብ (ኢሶፋገስ)፣ ወይም በሽንት ፊኛ በኩል በሚገቡ የሙቀት መለኪያ ትቦች (probes) ላይ የተመሠረተ ነው።
• ኤሌክትሮካርዲዮግራም / የልብ ግራፍ (ECG):  J ሞገዶችን (በ QRS ኮምፕሌክስ እና በ ST ሴግመንት መካከል የሚታይ ልዩ ከፍታ)፣ የልብ ምት እጅግ መዘገየት (sinus bradycardia)፣ ረጅም የ QT/QRS ክፍተቶች፣ ወይም የልብ ምት መዛባቶችን (atrial/ventricular dysrhythmias) ያሳያል።
• የላቦራቶሪ ምርመራ 
  • የደም ወሳጅ ጋዝ ምርመራ (Arterial Blood Gas - ABG): በቲሹዎች የኦክስጅን እጥረት የሚከሰት አሲዶሲስን (lactic acidosis) እና በዝቅተኛ የትንፋሽ እንቅስቃሴ የሚከሰት አሲዶሲስን (respiratory acidosis) ይገመግማል።
  • የሴረም ኤሌክትሮላይቶች እና ግሉኮስ (Serum Electrolytes & Glucose): የደም ስኳር ማነስን (hypoglycemia)፣ የፖታሲየም ማነስን (hypokalemia)፣ ወይም የፖታሲየም መጨመርን (hyperkalemia) ይገመግማል ።
  • ሙሉ የደም ምርመራ እና የደም መርጋት ሁኔታ (CBC & Coagulation Profile): የደም ፈሳሽ ማነስ/ውፍረት (hemoconcentration)፣ በቅዝቃዜ ምክንያት የሚከሰት የፕሌትሌት ማነስ (cold-induced thrombocytopenia)፣ እና የደም መርጋት ችግርን (coagulopathy) ይገመግማል፡፡

የሚያመጣቸው የጤና ችግሮች

• የቅዝቃዜ ጉዳት እና የዳርቻ ቲሹዎች ሞት (Frostbite and Peripheral Necrosis): የተወሰኑ የሰውነት ቲሹዎች በቅዝቃዜ በመርጋታቸው ምክንያት ወደ ጋንግሪን (የቲሹዎች መበስበስ) የሚያመራ።
• ድንገተኛ የልብ ሥራ ማቆም (Cardiac Arrest): በዝቅተኛ የውስጥ አካል ሙቀት ወይም በድንገተኛ እንቅስቃሴ የሚቀሰቀስ የቬንትሪኩላር ፊብሪሌሽን (ventricular fibrillation) ወይም አሲስቶል (asystole)።
• የጡንቻዎች መፈራረስ እና ድንገተኛ የኩላሊት ጉዳት (Rhabdomyolysis & Acute Kidney Injury): ለረጅም ጊዜ አለመንቀሳቀስ እና ለቅዝቃዜ ተጋልጦ በመቆየት ምክንያት የሚከሰት የጡንቻ ቲሹ መበላሸት/መፈራረስ።
• በደም ሥር ውስጥ የሚሰራጭ የደም መርጋት ችግር (Disseminated Intravascular Coagulation - DIC): በከፍተኛ የሰውነት ሙቀት መቀነስ ምክንያት የሚከሰት የደም መርጋት ሂደት መዛባት።

ሕክምና እና እንክብካቤ 

ድንገተኛ የመስክ እንክብካቤ

• በጥንቃቄ መያዝ : ሻካራ አያያዝን ወይም ድንገተኛ የሰውነት አቀማመጥ ለውጥን ማስወገድ፤ ይህም በቅዝቃዜ ምክንያት ተጋላጭ በሆነው የልብ ክፍል ላይ የቬንትሪኩላር ፊብሪሌሽን (ventricular fibrillation) ሊቀሰቅስ ይችላል።
• እርጥብ አልባሳትን ማውለቅ: እርጥብ የሆኑ ልብሶችን አውልቆ ሰውን በደረቅ፣ ንፋስ በማያስገባ አልባሳት ወይም ብርድ ልብሶች መሸፈን/መጠቅለል::
• ከቅዝቃዜ መከላከል እና ማሞቅ : ወደ መጠለያ ማዛወር እና ውፍረት ባላቸው የመኝታ ምንጣፎች ወይም ብርድ ልብሶች በመጠቀም ግለሰቡን ከቀዘቀዘ መሬት ጋር እንዳይነካካ መከልከል/ማራቅ::
• ፈሳሽ መስጠት : ታካሚው ሙሉ በሙሉ ንቁ ከሆነ እና በደህና መዋጥ የሚችል ከሆነ ብቻ ሞቅ ያሉ፣ ጣፋጭ እና ካፌይን የሌላቸውን ፈሳሾች መስጠት::

የሕክምና ደረጃ የሰውነት ማሞቂያ ዘዴዎች

•  የውጭ አካል ማሞቅ [ቀለል ላለ ሃይፖተርሚያ] (Passive External Rewarming - Mild Hypothermia): በሞቀ ክፍል (21°ሴ–24°ሴ) ውስጥ በደረቅ ብርድ ልብስ በመጠቀም የታካሚውን የራሱን የሰውነት ሙቀት ማመንጨት አቅም ይጠቀማል።
• የውጭ አካል ማሞቅ [መካከለኛ ላለ ሃይፖተርሚያ] (Active External Rewarming - Moderate Hypothermia): ሞቅ ያለ አየር የሚነፉ ብርድ ልብሶችን (ምሳሌ፦ Bair Hugger) ወይም በሞቀ ውሃ የተሞሉ ጠርሙሶችን በደረት/ግንድ አካል፣ በጭን/እግር መገናኛ (groin) እና በብብት ላይ ማድረግ። የዳርቻ ደም ሥሮች መስፋፋትን (peripheral vasodilation) ለመከላከል በመጀመሪያ እጅ እና እግርን ማሞቅ ማስወገድ፤ ይህም የደም ግፊት ድንገት እንዲወርድ ("rewarming shock") ያስከትላል እንዲሁም ቀዝቃዛ ደምን ወደ ዋና የሰውነት ክፍሎች (core) ይመልሳል።
•  የውስጥ አካል ማሞቅ [ከፍተኛ/ጽኑ ላለ ሃይፖተርሚያ] (Active Internal / Core Rewarming - Severe Hypothermia):
  • የሞቀ እና እርጥበት አዘል ኦክስጅንን በትንፋሽ መንገድ መስጠት።
  • በደም ሥር የሚሰጡ የሞቁ ፈሳሾች (38°ሴ–42°ሴ)።
  • የሰውነት ክፍተት ጠብታ (Body cavity lavage - የሆድ/ፔሪቶኒያል ወይም የደረት ክፍተትን በሞቀ ሳላይን ማጠብ)።
  • የውጭ አካል ሕይወት ደጋፊ መሣሪያ (Extracorporeal Life Support - ECLS / ECMO): በቅዝቃዜ ምክንያት የልብ ሥራ ለቆመ ወይም የደም ዝውውራቸው በከፍተኛ ሁኔታ ላልተረጋጋ ታካሚዎች ደምን በቀጥታ በማዞር እና በማሞቅ ያክማል።

መከላከያወቹ 

የ COLD መርህ በቅዝቃዜ አካባቢዎች ለቅድመ-መከላከል እንደ ዋና መመሪያ ያገለግላል፦

• C – Cover (መሸፈን)፦ ከተጋለጠ ቆዳ የሰውነት ሙቀት እንዳይወጣ ኮፍያ፣ ጓንት እና የአንገት መሸፈኛ ማድረግ።
• O – Overexertion (ከመጠን በላይ አለመልፋት)፦ ከፍተኛ ላብ የሚያመጡ ከባድ አካላዊ እንቅስቃሴዎችን ማስወገድ፤ እርጥብ የውስጥ ልብስ የሰውነት ሙቀት ማጣትን በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራል።
• L – Layers (በመደራረብ መልበስ)፦ ላላ ያሉ፣ ቀለል ያሉ እና በመደራረብ የሚለበሱ አልባሳትን መልበስ (የውስጠኛው ደረጃ፦ ሲንቴቲክ ወይም የሱፍ፣ የመካከለኛው ደረጃ፦ ሙቀት ጠባቂ፣ የውጭኛው ደረጃ፦ ውኃ እና ንፋስ የማያስገባ)።
• D – Dry (ደረቅ ሆኖ መቆየት)፦ እርጥብ የሆኑ ካልሲዎችን፣ ጓንቶችን ወይም ልብሶችን ወዲያውኑ በመቀየር ደረቅ ሆኖ መቆየት።

የቤት ውስጥ ጥንቃቄዎች (Indoor Safeguards)፦ በቅዝቃዜ ወቅት ለተጋላጭ አረጋውያን በቂ የቤት ውስጥ ማሞቂያ እና በቂ ምግብ መኖሩን ማረጋገጥ።