አስር ​​ዋና ዋና የሞት መንስኤዎች በአለም ላይ

አስር ​​ዋና ዋና የሞት መንስኤዎች በአለም ላይ

    የቅርብ ጊዜ የዓለም የጤና መረጃ እንደሚያሳየው፣ በዓለም አቀፍ ደረጃ ለሞት የሚዳርጉ ዋና ዋና ምክንያቶች በአጠቃላይ ተላላፊ ያልሆኑ ፣ ተላላፊ በሽታዎች እንዲሁም ሌሎች የጤና ጉዳዮችን ያጠቃልላሉ። ደረጃው እንደ ምንጩ እና አመቱ ትንሽ ሊለያይ ሲችል እንደ የአለም ጤና ድርጅት (WHO) ባሉ ድርጅቶች መረጃ ላይ የተመሰረተ ዝርዝር እነሆ፡-

1.የልብና የደም ስር (ካርዲዮቫስኩላር) በሽታዎች፡-

   በአለም አቀፍ ደረጃ ለሞት የሚዳርጉ ዋና ምክንያቶች ሲሆኑ እንደ የልብ ጡንቻ ደም ቧንቧ በሽታ (Coronary Artery Disease) ፣ የልብ ድካም እና ስትሮክ ያሉ ሁኔታዎችን ያጠቃልላሉ። በልብና የደም ሥር (cardiovascular) በሽታዎች በየዓመቱ ወደ 17.9 ሚሊዮን ሰዎች ይሞታሉ; ይህም ከዓለማችን ሞት 32% ያህሉ ነው።

2. ካንሰር፡-

   ካንሰር በአለም አቀፍ ደረጃ ለሞት የሚዳርግ ሁለተኛው ምክንያት ነው። ይህ ምድብ የሳንባ፣ የጡት እና የኮሎሬክታል ካንሰሮችን ጨምሮ ብዙ አይነት አደገኛ በሽታዎችን ያጠቃልላል። በአጠቃላይ ካንሰር በዓመት ወደ 10 ሚሊዮን ለሚጠጉ ሰዎች ሞት ተጠያቂ ሲሆን ይህም ከዓለም አቀፍ ሞት 16% ይወክላል።

3. ሥር የሰደደ የመተንፈሻ አካላት በሽታዎች፡-

   ሥር የሰደደ የሳንባ በሽታ (COPD) እና አስም በዚህ ቡድን ውስጥ ዋና ዋና ሁኔታዎች ናቸው። እነሱ በየዓመቱ ወደ 3.5 ሚሊዮን የሚጠጉ ሞት ሲያስከትሉ ይህም ከአለም አቀፍ ሞት በግምት 6% ነው።

4. የታችኛው የመተንፈሻ አካላት ኢንፌክሽኖች፡-

   እነዚህ የሳንባ ምች፣ ብሮንካይተስ እና ሌሎች የሳንባ ኢንፌክሽኖችን ያካትታሉ። የታችኛው የመተንፈሻ አካላት ኢንፌክሽኖች በተለይም በህፃናት እና አዛውንቶች ላይ ለሞት ትልቅ ምክንያት ናቸው። በግምት በየዓመቱ ወደ 2.6 ሚሊዮን የሚጠጉ ሞት ሲያስከትሉ ይህም ከአለም አቀፍ ሞት በግምት 4% ነው።

5. የስኳር በሽታ፡-

   ሁለቱም ዓይነት (ዓይነት 1 እና ዓይነት 2) የስኳር በሽታ እና መዘዞቹ በየዓመቱ ወደ 1.6 ሚሊዮን ለሚጠጉ ሰዎች ሞት አስተዋጽኦ ያደርጋሉ። ይህ ከአለም አቀፍ ሞት 2.7% ያህሉን ይወክላል።

6. የአልዛይመር በሽታ እና ሌሎች የመርሳት ችግሮች፡-

   እነዚህ የነርቭ መጎዳት ሁኔታዎች በማገናዘብ (ኮግኒቲቭ) ተግባር ላይ ተጽእኖ የሚያሳድሩ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተባባሱ የሚሄዱ የሞት መንስኤዎች ናቸው። በአልዛይመር በሽታ እና ሌሎች የመርሳት ችግሮች በዓመት ወደ 1.5 ሚሊዮን የሚጠጉ ሰዎች ይሞታሉ፣ ይህም ከዓለማችን ሞት 2.6% ነው።

7. የተቅማጥ በሽታዎች፡-

   ብዙ ጊዜ በባክቴሪያ፣ በቫይረስ ወይም በጥገኛ ተዋሶች የሚከሰቱ ተቅማጥ በሽታዎች ከፍተኛ የሰውነት ፈሳሽ ማጣት በማምጣት ሞት ያስከትላሉ ፤ በተለይም ዝቅተኛ ገቢ ባላቸው ክልሎች ውስጥ ያሉ ትንንሽ ህፃናት ላይ ተጽእኖ ያሳድራሉ። በየአመቱ 1.4 ሚሊዮን ለሚሆኑ ሞት ተጠያቂዎች ሲሆኑ ይህም ከአለም አቀፍ ሞት 2.4% የሚሆነው ነው።

8. ሳንባ ነቀርሳ (ቲቢ)፡-

  ይህ ተላላፊ በሽታ በዋናነት ሳንባን ጨምሮ ሌሎች የሰውነት ክፍሎችን ሊጎዳ ይችላል። የሳንባ ነቀርሳ በሽታ በየዓመቱ ወደ 1.4 ሚሊዮን የሚጠጉ ሰዎች ላይ ሞት ሲያስከትል ይህም ከዓለማችን ሞት 2.4% ያህሉ ነው።

9. የኩላሊት በሽታዎች፡-

   ሥር የሰደደ የኩላሊት በሽታ እና አጣዳፊ የኩላሊት ጉዳት ከፍተኛ የጤና ችግሮች ናቸው። በዓመት ወደ 1.3 ሚሊዮን ለሚጠጉ ሞት ወይም 2.2 % የአለም ሞት ተጠያቂ ናቸው።

10. የትራፊክ አደጋዎች፡-

 በመንገድ ትራፊክ አደጋ ምክንያት በሚደርሱ ጉዳቶች በአመት ወደ 1.3 ሚሊዮን የሚጠጉ ሰዎች ይሞታሉ። ይህ በዓለም አቀፍ ደረጃ ከሚሞቱት 2.2% ያህሉ ነው።

  እነዚህ አኃዞች ዛሬ ዓለምን እያጋጠሙት ያሉትን ዋና ዋና የጤና ችግሮች ቅጽበታዊ እይታን ይሰጣሉ። ለወቅታዊ እና ዝርዝር ስታቲስቲክስ፣ እንደ የዓለም ጤና ድርጅት (WHO) ካሉ ድርጅቶች የቅርብ ጊዜ ሪፖርቶችን ይመልከቱ።

Source - World Health Organization (WHO)