ኤች.አይ.ቪ/ኤድስ እና የአባላዘር በሽታዎች

ኤች.አይ.ቪ/ኤድስ እና የአባላዘር በሽታዎች

የአባላዘር በሸታዎች ማለት በግብረ ሥጋ ግንኙነት ወይም በጠለቀ አካላዊ ንክኪ የሚተላለፉ ኢንፌክሽኖች ሲሆኑ፣ ኤች አይ ቪ (HIV) ደግሞ በቫይረስ አማካኝነት የሚከሰት እና የሰውነትን በሽታ የመከላከል አቅም የሚያጠቃ የአባላዘር በሽታ አይነት ነው። ሌሎች የአባላዘር በሽታዎች መኖር በብልት አካባቢ ቁስለት ወይም እብጠት በመፍጠር ኤች አይ ቪ በቀላሉ ወደ ሰውነት እንዲገባ ከፍተኛ ዕድል ይፈጥራሉ። ኤችአይቪ እና የአባላዘር በሽታዎች በግብረ ሥጋ ግንኙነት የሚተላለፉ አደገኛ ጤና ነክ ጉዳዮች ናቸው። ሌሎች የአባላዘር በሽታዎች መኖር በብልት ቁስለት፣እብጠት ወይንም በብልት እና የሰውነት ፈሳሽ አማካኝነት የኤችአይቪ ቫይረስን የመተላለፍ እድልን በእጅጉ ይጨምራል። በኢትዮጵያ ውስጥ የተለያዩ የግል እና የመንግስት የጤና ተቋማትና ድርጅቶች የእነዚህን በሽታዎች ምርመራና የሕክምና አገልግሎት ይሰጣሉ። 

ግንኙነታቸው እና ተፅዕኖው

የበሽታ መተላለፍ: እንደ ቂጥኝ ያሉ ቁስለት የሚያመጡ የአባላዘር በሽታዎች በብልት ላይ ቁስለት ሲፈጥሩ፣ ኤች አይ ቪ ወደ ሰውነት በንክኪ ወደ ደም ዝውውር በቀላሉ እንዲገባ በር ይከፍታሉ። 

የበሽታ መከላከል አቅም መዳከም: ሰውነት ከአባላዘር በሽታ ጋር ሲዋጋ በቦታው ላይ የሚሰባሰቡት የነርቭና የደም ህዋሶች ለኤች አይ ቪ ቫይረስ ተጋላጭነታቸውን ይጨምራሉ።

ስርጭት መጨመር: ኤች አይ ቪ ያለበት ሰው አብሮ የአባላዘር በሽታ ካለበት፣ ቫይረሱን ለሌላ ሰው የማስተላለፍ አቅሙ በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራል።

ዋና ዋና የአባላዘር በሽታ ዓይነቶች

• ኤች አይቪ (HIV): የሰውነትን በሽታ የመከላከል አቅም አዳክሞ ለሌሎች ህመሞች የሚያጋልጥ ቫይረስ።
• ጨብጥ (Gonorrhea): በባክቴሪያ የሚመጣ እና የሽንት ቧንቧን የሚያጠቃ።
• ቂጥኝ (Syphilis): በቆዳ ላይ ቁስለት የሚያስከትል እና ለልብና ነርቭ አደገኛ የሆነ።
• ክላሚዲያ (Chlamydia): በቀላሉ የሚተላለፍ ግን በጸረ-ባክቴሪያ የሚታከም የባክቴሪያ ኢንፌክሽን።
• ሄርፒስ (Herpes):  ዉሃ የቋጠረ የሚያሳክክ ብዛት ያለው የብልት ላይ ቁስል እና ህመም የሚያስከትል ቫይረስ።
• ከርክር (Chancroid): በባክቴሪያ የሚከሰት፣ በብልት አካባቢ ህመም የሚያስከትል ቁስልና በብሽሽት አካባቢ የንፍፊት እብጠት ሊያመጣ የሚችል የአባላዘር በሽታ።
• ባንቡሌ (Inguinal bubo): በብሽሽት አካባቢ ያሉ የ ንፍፊቶች በመቆጣት የሚያብጡና ህመም ሊያስከትሉ የሚችሉ እብጠቶች፤ በአንዳንድ የአባላዘር ኢንፌክሽኖች ምክንያት ሊከሰቱ ይችላሉ። 
• ትሪኮሞኒያሲስ (Trichomoniasis): በጥገኛ ህዋስ (Trichomonas vaginalis) የሚከሰት፣ የብልት ፈሳሽ፣ ማሳከክ፣ መቃጠልና ሽንት ሲሸና ህመም ሊያመጣ የሚችል ኢንፌክሽን። 
• በብልት አካባቢ የሚወጣ ኪንታሮት (Genital warts) እና ሂዩማን ፓፒሎማ ቫይረስ (HPV): በHPV ቫይረስ የሚከሰት፣ በብልት ወይም በፊንጢጣ አካባቢ ኪንታሮት መሰል የስጋ እድገቶችን ሊያስከትል የሚችል ኢንፌክሽን። አንዳንድ የHPV ዓይነቶች ደግሞ የማህጸን በርንና ሌሎች ካንሰሮችን ሊያስከትሉ ይችላሉ።  

ዋና ዋና ምልክቶች

• ከብልት የሚወጣ ያልተለመደ ፈሳሽ ወይም ሽታ።
• በሽንት ጊዜ ማቃጠል ወይም ህመም።
• በብልት ዙሪያ የሚወጡ ቁስሎች፣ እባጮች ወይም እብጠቶች።
• በታችኛው የሆድ ክፍል የሚሰማ ህመም።
• በግንኙነት ወቅት ህመም

መከላከያ እና መፍትሄ

• ደህንነቱ የተጠበቀ የግብረ ስጋ ግንኙነት ማድረግ ያስፈልጋል።
• ልቅ የሆነ እና ከአንድ በላይ የግብረስጋ ግንኙነት አጋር እንዳይኖረን መወሰን ወይንም መታቀብ። 
• ኮንዶም መጠቀም: ከግብረ ሥጋ ግንኙነት ጊዜ ሁሉ ትክክለኛና ቋሚ ኮንዶም በአግባቡ መጠቀም።
• ቅድመ ምርመራ: በቅርብ የሚገኙ የጤና ተቋማት በመጎብኘት ፈጣንና ሚስጥራዊ ምርመራ ማድረግ።
• ፈጣን ህክምና: የአባላዘር በሽታዎች ሲገኙ ወዲያውኑ መታከም፤ ይህም ለኤች አይ ቪ ያለውን ተጋላጭነት ይቀንሰዋል። 

የአባላዘር በሽታዎች ኤችአይቪ ወደ  ሌሎች ሰዎች ወይም ከ ሌሎች ሰዎች የመተላለፍ እድልን ከፍ ሊያደርግ ይችላል፣ ብዙ ጊዜ በቆዳ ላይ ባሉ ቁስሎች ወይም ትናንሽ እንባዎች የተነሳ ለቫይረሱ መጋለጥ ሊያስከትሉ ይችላሉ።

የአባላዘር በሽታ ( STI )ምንድን ነው?

የአባላዘር በሽታ ምንድን ነው በግብረ ሥጋ ግንኙነት የሚተላለፉ በሽታዎችን ያመለክታል። የአባላዘር በሽታዎች በፊንጢጣ፣ በሴት ብልት ወይም በአፍ የሚደረግ ወሲብን ጨምሮ በግብረ ሥጋ ግንኙነት ከሰው ወደ ሰው የሚተላለፉ ኢንፌክሽኖች ናቸው። የአባላዘር በሽታዎች የሚከሰቱት በባክቴሪያ፣ በጥገኛ ተውሳኮች እና ቫይረሶች ነው።

የአባላዘር በሽታዎች ቀደም ሲል በግብረ ሥጋ ግንኙነት የሚተላለፉ በሽታዎች በመባል ይታወቃሉ። ሆኖም፣ STI (የአባላዘር እንፌክሽን ) የሚለው ሐረግ ይበልጥ ተገቢ ነው ምክንያቱም ኢንፌክሽን ያለበት ሰው ምንም ምልክት ላይኖረው ይችላል ነገር ግን አሁንም ሕክምና ያስፈልገዋል። ህክምና ሳይደረግ ሲቀር የአባላዘር በሽታ በሽታ ሊሆን ይችላል።

ኤች አይ ቪ ከብዙ የአባላዘር በሽታዎች አንዱ ነው፣ ነገር ግን በኤችአይቪ መድሃኒት ካልታከመ ወደ ኤድስ ወደ ሚባል በሽታ ሊሸጋገር ይችላል። ሌሎች የአባላዘር በሽታዎች ምሳሌዎች ክላሚዲያ፣ ጨብጥ፣ የሂውማን ፓፒሎማቫይረስ (HPV) ኢንፌክሽን እና ቂጥኝ ያካትታሉ።

በኤችአይቪ እና በሌሎች የአባላዘር በሽታዎች መካከል ያለው ግንኙነት ምንድን ነው?

በኤች አይ ቪ የመያዝ እድልን የሚጨምሩት ተመሳሳይ ባህሪያት ሌሎች የአባላዘር በሽታዎችን የመያዝ እድልን ይጨምራሉ። እነዚህ ባህሪያት የሚከተሉትን ያካትታሉ:

• ያለኮንዶም የግብረ ሥጋ ግንኙነት ማድረግ
• ከአንድ በላይ ብዙ የወሲብ አጋሮች ጋር በተለይም የቫይረስ እና የአባላዘር ኢንፌክሽን ሁኔታቸው ከማይታወቁ የወሲብ አጋሮች ጋር የግብረ ስጋ ግንኙነት ማድረግ
• አደንዛዥ ዕፅ ወይም አልኮል ተጠቅመው የግብረ ሥጋ ግንኙነት መፈጸም፣ ይህም የአንድ ሰው ደህንነቱ የተጠበቀ የጾታ ተግባራትን በሚመለከት ያለውን ውሳኔ ሊጎዳ ይችላል።

የአባላዘር በሽታ (STI) መኖሩ በኤችአይቪን በቀላሉ ለመጋለጥ  ወይም ለማስተላለፍ ያስችላል። ለምሳሌ፣ እንደ ሄርፒስ ስፕሌክስ ቫይረስ ያለ የአባላዘር በሽታ የቆዳ መቁሰል ወይም መሰባበር ሊያስከትል ስለሚችል ኤች አይ ቪ በቀላሉ ወደ ሰውነት ውስጥ እንዲገባ ያደርጋል። ኤች አይ ቪ እና ሌላ የአባላዘር በሽታዎች መኖር የኤችአይቪ ስርጭት አደጋን በእጅጉ ሊጨምር ይችላል።

አንድ ሰው የአባላዘር በሽታ የመያዝ እድልን እንዴት ሊቀንስ ይችላል?

የአባላዘር በሽታ የመያዝ እድልን ሙሉ በሙሉ ለማስወገድ ብቸኛው መንገድ ከወሲብ መታቀብ (በሴት ብልት፣ በፊንጢጣ ወይም በአፍ የሚደረግ የግብረ ሥጋ ግንኙነት አለመፈጸም)። ሆኖም፣ ከዚህ በታች ያሉት እርምጃዎች ኤችአይቪን ጨምሮ ሌሎች የአባላዘር በሽታ የመያዝ እድልን ለመቀነስ ይረዳሉ።

• ደህንነቱ የተጠበቀ የወሲብ ልምዶችን ይምረጡ
• የግብረ ሥጋ ግንኙነት በፈጸሙ ቁጥር ኮንዶምን በትክክል ይጠቀሙ።
• የግብረ ሥጋ ግንኙነት የሚፈጽሙባቸውን አጋሮች ብዛት ይገድቡ።
• ከወሲብ በፊት እና በፆታዊ ግንኙነት ወቅት አልኮል አይጠጡ ወይም አደንዛዥ ዕፅ አይጠቀሙ።
• በመደበኛነት የደም ምርመራ ከሚያደርጉ ሰዎች ጋር የግብረ ሥጋ ግንኙነት ያድርጉ።

አስፈላጊውን ክትባት መከተብ

እንደ HPV እና ሄፓታይተስ ቢ ቫይረስ አይነት የተወሰኑ የአባላዘር በሽታዎች ክትባቶች አሉ። በቅርብ አካላዊ ንክኪ ወቅት ሊሰራጭ ለሚችሉ እንደ ኤምፖክስ ያሉ ሌሎች ኢንፌክሽኖች ክትባቶችም አሉ። ስለ STIs ክትባቶች የበለጠ ለማወቅ ከጤና ባለሙያ ጋር ይነጋገሩ።

በመደበኛነት የአባላዘር እና የኤች አይ ቪ ምርመራ ያድርጉ

ምንም እንኳን የደም ምርመራ በማድረግ ብቻ የአባላዘር በሽታዎችን ለመከላከል ባይቻልም ከአንድ በላይ አጋሮች ጋር አዘውትረው የግብረ ሥጋ ግንኙነት ለሚፈጽሙ ሰዎች በየጊዜው መመርመር የአባላዘር በሽታዎችን ወደ ከባድ ሕመም ከማምራታቸው በፊት ለመለየት እና ለማከም ምርጡ መንገድ ነው።

የአባላዘር በሽታን መታከም ይችላል?

አንዳንድ የአባላዘር በሽታዎች እንደ ቂጥኝ፣ ጨብጥ እና ክላሚዲያ ያሉት የአባላዘር በሽታዎች በመድኀኒት የሚድኑ ሲሆን ይህም የሚሆነው የወሲብ ጓደኛች ተመርምረው እና የታዘዘውን መድኀኒት ጨርሰው ሲወስዱ ነው። 

ነገር ግን ከዳንን በኋላ ጥንቃቄ የጎደለው ወይም የአባላዘር በሽታ ከያዘው ሰው ጋር የወሲብ ግንኙነት ካደረግን ለአባላዘር በሽታ በድጋሜ ተጋላጭ መሆናችንን መገንዘብ አለብን፡፡