ለሕፃናት ጤናማ አመጋገብ መመሪያ

ለሕፃናት ጤናማ አመጋገብ መመሪያ

ሕፃናት በተወለዱ በስድስት ወራቸው የጡት ወተት ብቻ የሚያገኟቸው ንጥረ-ምግቦች (Nutrients) እና ኃይል ለቀጣይ ፈጣን እድገታቸው በቂ አይሆንም። ስለሆነም የዓለም የጤና ድርጅት (WHO) እና የሕፃናት ሕክምና ባለሙያዎች ሕፃናት 6 ወር ሲሞላቸው ተጨማሪ ምግብ ጋር እንዲጀምሩ ይመክራሉ። ከስድስት ወር በፊት የጡት ወተት ብቻ (Exclusive Breastfeeding) መስጠት የበሽታ የመከላከያ አቅማቸውን ለማጠናከር እና ለተለያዩ ኢንፌክሽኖች እንዳይጋለጡ ለመጠበቅ ወሳኝ ነው።

ሕፃኑ ለተጨማሪ ምግብ መድረሱን የሚያሳይ ምልክቶች

• አንገቱን ደግፎ እና ተደግፎ በጥሩ ሁኔታ መቀመጥ ሲችል
• ምግብ በማንኪያ ሲቀርብለት በአፉ የመቀበል ፍላጎት ሲያሳይ
• በእጁ ያገኘውን ነገር ወደ አፉ መውሰድ ሲጀምር
• የምግብ የመትፋት ተፈጥሯዊ ምላሽ (Tongue-thrust reflex) ሲቀንስ እና ምግቡን ለመዋጥ ሲዘጋጅ

እንደ ዕድሜ ደረጃ የሚሰጡ የምግብ አይነቶች

ከ6 እስከ 8 ወር ባለው ጊዜ ውስጥ

በዚህ ዕድሜ ሕፃናት ገና ማኘክ ስላልጀመሩ ምግቦች በጣም ለስላሳ፣ ፈሳሽ መሰል እና የተፈጩ (Purée) መሆን አለባቸው። በየቀኑ አዳዲስ ምግቦችን በቀስታ ማስተዋወቅ ያስፈልጋል።

• ፍራፍሬዎች፡ የበሰለ እና የተላመ አቮካዶ፣ ሙዝ፣ የተቀቀለ እና የተፈጨ ፖም ወይም ፒች።
• አትክልቶች፡ የተቀቀለ እና በጥሩ ሁኔታ የተፈጨ ካሮት፣ ድንች፣ ስኳር ድንች፣ እና ዱባ።
• እህሎች፡ በአይረን የበለፀጉ የሕፃናት ገንፎዎች (የገብስ፣ የኦትስ ወይም የመልቲ-ግራይን ዱቄት)።

ከ8 እስከ 10 ወር ባለው ጊዜ ውስጥ

በዚህ ደረጃ ሕፃናት ትንሽ ወፍራም ያሉ እና በሹካ የታሹ (Mashed) ምግቦችን የመመገብ አቅም ያዳብራሉ።

• ፕሮቲኖች፡ የተቀቀለ የእንቁላል አስኳል፣ በጥሩ ሁኔታ የበሰለ የምስር ሶስ፣ የተቀቀለ እና የተፈጨ የዶሮ ወይም የበሬ ስጋ።
• የወተት ተዋጽኦዎች፡ ለሕፃናት የተዘጋጀ ተፈጥሯዊ እርጎ (ያለ ስኳር)።
• አትክልት እና ፍራፍሬ፡ በሹካ ለስላሳ ተደርገው የተፈጩ የተለያዩ አትክልቶች።

ከ10 እስከ 12 ወር ባለው ጊዜ ውስጥ

ሕፃኑ በራሱ በእጁ ይዞ የሚበላቸውን ትናንሽ እና ለስላሳ ምግቦች (Finger foods) ማቅረብ ይቻላል።

• በትናንሽ ቁራጮች የተቆረጡ የበሰሉ አትክልቶች እና ለስላሳ ፍራፍሬዎች።
• የቤተሰብ ምግብ (ያለ ጨው፣ ስኳር እና ሚያቃጥሉ ቅመሞች) በጥሩ ሁኔታ ተከትክቶና ተፈጭቶ ሊሰጣቸው ይችላል።

ለአእምሮ እና አካል እድገት ወሳኝ የሆኑ ንጥረ-ምግቦች

• አይረን (Iron/ብረት)፡ ከ6 ወር በኋላ በሕፃናት አካል ውስጥ ያለው የአይረን ክምችት ስለሚቀንስ ከአይረን የበለፀጉ ምግቦች (እንደ ስጋ፣ ምስር፣ እና በአይረን የታገዙ እህሎች) መሰጠት አለባቸው።
• ዚንክ (Zinc)፡ ለህዋሳት እድገት እና ለበሽታ መከላከያ ስርአት ግንባታ ጠቃሚ ነው።
• ቪታሚኖች (A, C, D)፡ ለዓይን ጤንነት፣ ለቆዳ፣ ለበሽታ መከላከያ እና ለአጥንት ጥንካሬ አስፈላጊ ናቸው።
• ጤናማ ቅባቶች፡ ለአእምሮ እድገት አቮካዶ እና የነጠረ ቅቤ በጥቂቱ በምግባቸው ውስጥ መጠቀም ይቻላል።

ከአንድ ዓመት በፊት በፍጹም መሰጠት የሌለባቸው ምግቦች

• ማር፡ ማር ከ1 ዓመት በታች ላሉ ሕፃናት መስጠት ገዳይ የሆነውን የቦቱሊዝም (Infant Botulism) ባክቴሪያ መርዝ ሊይዝ ስለሚችል በፍጹም አይፈቀድም።
• የላም ወተት፡ የላም ወተት ከፍተኛ ፕሮቲን እና ማዕድናት ስላለው የሕፃናትን ኩላሊት ሊያደክም ይችላል፤ እንዲሁም በቂ አይረን ስለሌለው ለአይረን እጥረት ያጋልጣል።
• ጨው እና ስኳር፡ ጨው የሕፃናትን ኩላሊት ይጎዳል፤ ስኳር ደግሞ ለጥርስ መበስበስ እና ጤናማ ያልሆነ የምግብ ፍላጎት ይዳርጋል።
• እንደ ኦቾሎኒ፣ የወይን ፍሬ ሳይቆረጥ፣ ጥሬ ካሮት እና ጠንካራ ከረሜላዎች ሊያንቃቸው ስለሚችል መከልከል አለባቸው።

የምግብ አለርጂ ጥንቃቄዎች (The 3-Day Rule)

አዲስ ምግብ ለሕፃኑ ሲሰጡ ሁልጊዜ የ3 ቀን ሕግን ይጠቀሙ። ይህም ማለት አንድን አዲስ ምግብ ለሦስት ተከታታይ ቀናት ብቻ በመስጠት ሕፃኑ ምንም አይነት የአለርጂ ምልክት አለማሳየቱን ማረጋገጥ ነው።

የምግብ አለርጂ ምልክቶች፡

• በቆዳ ላይ የሚወጡ ሽፍታዎች ወይም መቅላት
• ማስመለስ ወይም ተቅማጥ
• የፊት፣ የከንፈር ወይም የዓይን ማብጥ
• የመተንፈስ ችግር ወይም ማከስከስ (ይህ አጣዳፊ የሕክምና እርዳታ ይፈልጋል)

የምግብ ዝግጅት እና የንፅህና አጠባበቅ

የሕፃናት የበሽታ መከላከያ ስርአት ገና ያልጎለበተ በመሆኑ የምግብ ዝግጅት ከፍተኛ ንፅህናን ይጠይቃል፡

• ምግቡን ከማዘጋጀት እና ሕፃኑን ከመመገብ በፊት እጅን በሳሙና እና በውሃ በጥሩ ሁኔታ መታጠብ።
• ለሕፃናት ምግብ ማዘጋጃ የሚያገለግሉ እቃዎችን (ማንኪያ፣ ሳህን) በሙቅ ውሃ ማጠብ እና ማፅዳት።
• የተዘጋጀን ምግብ ከ2 ሰዓት በላይ በክፍል ሙቀት ውስጥ አለማቆየት።
• የተረፈን ምግብ በድጋሚ ላለመስጠት መሞከር፤ ምክንያቱም በምግቡ ውስጥ ባክቴሪያዎች ሊራቡ ይችላሉ።