በማህፀን ውስጥ የሚቀመጥ የወሊድ መቆጣጠሪያ (IUD)

በማህፀን ውስጥ የሚቀመጥ የወሊድ መቆጣጠሪያ (IUD) 

በማህፀን ውስጥ የሚቀመጥ የወሊድ መቆጣጠሪያ ወይም አይ.ዩ.ዲ (IUD - Intrauterine Device) በሰለጠነ የጤና ባለሙያ አማካኝነት በማህፀን ውስጥ የሚቀመጥ አነስተኛ እና 'T' ቅርፅ ያለው አስተማማኝ የወሊድ መቆጣጠሪያ መሳሪያ ነው። ከ99% በላይ የእርግዝና መከላከል ብቃት ያለው ሲሆን ለበርካታ ዓመታት አገልግሎት ይሰጣል።

ሁሉም ለረጅም ጊዜ የሚቆዩ የእርግዝና መከላከያ ዘዴዎች አንድ ጊዜ ከተተገበሩ በኋላ፣ ጊዜያቸው ደርሶ መተካት እስኪያስፈልጋቸው ድረስ ማሰብ አያስፈልግዎትም ።

 IUDን የወለደችም ሆነ ያልወለደች ሴት ልጅ መጠቀም ትችላለች።  አይ.ዩ.ዲ (IUDዎ) በሰለጠነ የጤና ባለሙያ ለማስገባትና ማስጣት በጣም ቀላል ናቸው፣ ይህም በአጠቃላይ በማንኛውም ጊዜ ሊከናወን ይችላል።አይ.ዩ.ዲ (IUD) የሆርሞን እና የመዳብ (copper) በመባል በሁለት ዋና ዋና ዓይነቶች ይከፈላል። የእርግዝና ስጋትን ሙሉ በሙሉ የሚከላከል ቢሆንም ከስነ-ተዋልዶ ኢንፌክሽኖች (STIs) ግን አይከላከልም። 

የ አይ.ዩ.ዲ (IUD) ዓይነቶች

የኮፐር (የመዳብ) IUD (Copper IUD)፦

• ምንም ዓይነት ሆርሞን አይጠቀምም።
• የመዳብ ንጥረ-ነገሩ የወንድ ዘር (Sperm) ወደ እንቁላሏ እንዳይጓዝ እና እንዳያዳቅል ያደርጋል።
• ከ10 እስከ 12 ዓመታት ያህል ለረጅም ጊዜ ያገለግላል።

የሆርሞን IUD (Hormonal IUD)፦

• ፕሮጀስቲን (Progestin) የተባለ አነስተኛ መጠን ያለው ሆርሞን ይለቃል።
• የማህፀን በር ፈሳሽን በማወፈር የወንድ ዘር ወደ ውስጥ እንዳይገባ ይከለክላል።
• ከ3 እስከ 8 ዓመታት ያህል ያገለግላል።

አይ.ዩ.ዲ (IUD) እንዴት ይሰራል?

የIUD የወሊድ መከላልከያ ዘዴ የወንድ የዘር ፍሬ ከሴቷ እንቁላል ጋር በተለያየ መንገድ እንዳይገናኝ እና ጽንስ እንዳይፈጠር እርግዝናን ይከላከላል።

እነዚህም፦

• የሴቷ ማህጸን ለወንድ የዘር ፍሬ የማይመች እና ገዳይ የሆነ ቦታ በማድረግ
• የሴቷን ማህጸን ጽንስ ለመፍጠር የማይመች ቦታ በማድረግ
• የማህጸን ፈሳሽ ውፍረትን በመጨመር የወንድ የዘር ፍሬ እንዳይገባ ማድረግ
• የማህጸን ግድግዳ በማሳሳት ለእንቁላል የማይመች ቦታ ማድረግ

አይ.ዩ.ዲ እንደተገጠመበት የእርግዝና ዑደት ጊዜ ታይቶ ወዲያውኑ ወይም ከተገጠመ ከ7 ቀናት በኋላ መስራት ይጀምራል። 

እርግዝናን በመከላከል ረገድ ምን ያህል ጥሩ ነው?

IUD እርግዝናን ለመከላከል በጣም ጥሩ ውጤት አለው። 100 ሴቶች IUDን ለአንድ ዓመት ያህል ከተጠቀሙ እና መደበኛ የወሲብ ህይወታቸውን ከቀጠሉ፣ በዚያ ወቅት ከእነዚህ ሴቶች መካከል አንዷ ብቻ ትፀንሳለች።

የ IUD ጥቅሞች ምንድናቸው?

እርግዝናን ለመከላከል ውጤታማ መንገድ እንደመሆኑ መጠን IUD መጠቀም ብዙ ጥቅሞች አሉት።.
ሁለቱም የIUD ዓይነቶች (ሆርሞን እና የመዳብ) የሚከተሉትን ጥቅሞች ይሰጣሉ፡
– በቀላሉ በሰለጠነ የጤና ባለሙያ ሊገባ ይችላል
- ልክ እንደገባ ወዲያውኑ ስራውን ይጀምራል
- ለመጠቀም ቀላል - ከገባ በኋላ ምንም የሚያስታውሰው ነገር የለም
- በቀላሉ መስወጣት ይቻላል
- ከወጣ በኋላ እርግዝና ወዲያውኑ መፈጠር ይችላል
- ወሲብን አያቋርጥም።
 

የ IUD ጉዳቶች ምንድናቸው?

ጊዜያዊ የጎንዮሽ ጉዳቶች፦በተገጠመ የመጀመሪያዎቹ ጥቂት ወራት ውስጥ የሆድ ቁርጠት (Cramps) እና አነስተኛ የደም ነጠብጣብ (Spotting) ሊታይ ይችላል፤ ይህም በሂደት ይስተካከላል።  እነዚህ የጎንዮሽ ጉዳቶች ብዙውን ጊዜ ከመጀመሪያዎቹ ሁለት እስከ ሶስት ወራት በኋላ ይታያሉ።

ከዛ በተጨማሪ፦

• ከወትሮው የበለጠ ምቾት የማይሰጥ ወይም ረዘም ያለ የወር አበባ ነው። 
• የሴት ብልት ፈሳሽ ትንሽ እንዲጨምር ሊያደርግ ይችላል ።

በማህፀንዎ ውስጥ ኢንፌክሽን እንዳለብዎ ካሰቡ IUD ማስገባት የለብዎትም - የጤና ባለሙያዎ IUD ከማስገባቱ በፊት ይህንን ያረጋግጣል። IUD ዝገት አይይዝም።

አንዳንድ ሴቶች IUDው በትክክለኛው ቦታ ላይ መሆኑን ለማረጋገጥ ከተገጠመላቸው ስድስት ሳምንታት በኋላ ወደ አቅራቢያቸው መመለስ ይፈልጉ ይሆናል። አልፎ አልፎ የሴት አካል IUDውን  እንደባእድ ቆጥሮ ሊያጠቃው እና ሊገፋው ይችላል። 

በቦታው እንዳለ እንዴት አውቃለሁ?

IUD መውጣት ወይም መንቀሳቀስ በጣም ያልተለመደ ነው። አብዛኛዎቹ ሴቶች ከማህፀን ጫፍ እና ወደ ብልት የሚወጣውን IUD ጫፍ ላይ የተያያዘውን ትንሽ፣ በጣም ቀጭን ክር እራሳቸውን መመርመር እና ሊሰማቸው ይችላሉ። IUD በሚያስገቡ ጊዜ የጤና ባለሙያዎ የአይዩዲን ክር እንዴት ማግኘት እንደሚችሉ ያሳየዎታል ።

የአይዩዲ (IUD) ከገባ በኋላ የሚሰጥ ምክር

IUD ከገባልዎ በኋላ ወዲያውኑ ይሰራል። IUD ሲገጠምልዎ፣ IUDዎን check ለማድረግ (ለማጣራት) ከ6 ሳምንታት በኋላ የክትትል ቀጠሮ ማቀድ አለብዎት።
የትዳር ጓደኛዎ በወሲብ ወቅት ክሮቹን ሊሰማው አይችልም። ይህ ከተከሰተ፣ ክሮችዎ በጣም ረጅም ሊሆኑ ስለሚችሉ ወደ ጤና ተቋም በመሄድ ምክር ይጠይቁ።