የምላስ መሰነጣጠቅ (Fissured tongue)
የምላስ መሰነጣጠቅ የላይኛው የምላስ ገጽታ የሚያጠቃ ሲሆን ከጤናማ ምላስ በአንፃሩ ጥልቅ፣ጎልቶ የሚታይ ጎድጓዳ ሸንተረሮች ይኖሩታል። እነዚህም ስንጥቆች አንድ ወይም ከዚያ በላይ ሎሆኑ ሲችሉ የተለያየ መጠን እና ጥልቀት ይኖራቸዋል።
የምላስ መሰነጣጠቅ ከውልደት ጊዜ ጀምሮ ወይም በልጅነት እድሜ ወቅት ሊታይ ይችላል። በምን ምክንያት እንደሚመጣ ሙሉ በሙሉ ባይታወቅም ከተወሰኑ ተያያዥ የጤና እክሎች ጋር አብሮ እንደሚከሰት ይነገራል።
ምስል 1. የምላስ መሰነጣጠቅ (fissured tongue)
የምላስ መሰነጣጠቅ ምልክቶች
የምላስ መሰነጣጠቅ አብዛኛውን ጊዜ መሃል ለመሃል ምላስን በቁመቱ የሚከፍል ጥልቅ ስንጥቅ ይኖራቸዋል፤ በአንዳንድ ሰዎች ላይ ከአንድ በላይ ስንጥቆች ይስተዋላሉ።
ጂኦግራፊክ ምላስ (geographic tongue) የሚባለው የምላስ መሰነጣጠቅ አይነት ያለባቸው ሰዎች ጤናማ ምላስ ላይ የሚገኙት ጥቃቅን ሃምራዊ ወይም ነጭ ነጠብጣቦች(papillae)የላቸውም፤ በነዚህ ምትክ መሃሉ ለስላሳ እና የቀላ ድንበሮቹ ከፍ ያሉ ስፍራዎች ይኖራቸዋል።
ምስል 2. ጂኦግራፊክ ምላስ (geographic tongue)
የምላስ መሰነጣጠቅ ከሰው ሰው አይተላለፍም፤ የከፋ ምልክቶችም ሆነ መዘዞችን አያስከትልም። ነገርግን አንዳንድ ሰዎች የተወሰኑ ምግቦችን ሲመገቡ ምቾት መንሳት ሊኖራቸው ይችላል።
የምላስ መሰነጣጠቅ በምን ምክንያት ይመጣል?
የምላስ መሰነጣጠቅ መንሰኤ ሙሉ በሙሉ አይታወቅም፤ አንዳንድ ተመራማሪዎች የጤናማ ምላስ አንድ ልውጥ አይነት እንጂ በሽታ አይደለም ሲሉ ይናገራሉ። ሆኖም የሚከተሉት መንሰኤዎች የምላስ መሰነጣጠቅ የመኖር እድሉን ሊጨምሩ ይችላሉ።
ዘር:- በቤተሰብ ተመሳሳይ ሁኔታ ያለበት ሰው ካለ ሌላም የቤተሰብ አባል ላይ የመከሰት እድሉ ከፍተኛ ነው።
ዘረመል ወይም ጀነቲክስ | Genetics ፡ የምላስ መሰንጠቅ ብዙውን ጊዜ በቤተሰብ አባል ውስጥ የሚታይ ሊሆን ይችላል፤ በዘር የሚተላለፍ ባሕርይ እንደሆነ ይጠቁማል ወይም ያሳያል።
የተመጣጠነ ምግብ እጥረት | Nutritional Deficiencies፦ የአንዳንድ ንጥረ-ነገሮች በተለይም፤ በቫይታሚን ቢ፣ በአይረን እና በዚንክ ላይ የሚከሰት እጥረት ለምላስ መሰንጠቅ አስተዋጽኦ ያደርጋሉ።
የፈሳሽ እጥረት ወይም ድርቀት | Dehydration፡ ሥር የሰደደ የፈሳሽ እጥረት ምላስ እንዲደርቅና በቀላሉ እንዲሰነጠቅ ሊያደርግ ይችላል።
ሥር የሰደዱ የአፍ ውስጥ ችግሮች | Chronic Oral Conditions፦ እንደ ጂኦግራፊክ ታንግ (Geographic Tongue) ያሉ የጤና እክሎች፣ በምላስ ወለል ላይ ያሉ ንጣፎች ለስላሳ እንዲሆኑ የሚያደርጉ ሲሆን፤ አንዳንድ ጊዜ ከምላስ መሰንጠቅ ጋር በተጓዳኝ ሊከሰቱ ይችላሉ።
ኢንፌክሽኖች | Infections፦ አንዳንድ የፈንገስ ወይም የባክቴሪያ ኢንፌክሽኖች ኢንፍላሜሽንን ሊያስከትሉ እና ለምላስ መሰንጠቅ አስተዋፅኦ ሊያደርጉ ይችላሉ።
ተጓዳኝ የጤና ችግሮች | Underlying Health Conditions፦ እንደ ስጆግሬን ሲንድሮም (Sjogren's syndrome) ያሉ የአፍ መድረቅን የሚያስከትሉ አንዳንድ ሲስተሚክ የጤና እክሎች ከምላስ መሰንጠቅ ጋር ሊዛመዱ ይችላሉ።
ጉዳቶች | Trauma፦ አንዳንድ የጥርስ ሕክምና መሣሪያዎች ወይም እንደ ምላስ መንከስ ያሉ ልማዶች በምላስ ላይ ተደጋጋሚ ጉዳት ወይም መቆጣት ሊያስከትሉ ይችላሉ። ይህም ለምላስ መሰንጠቅ አስተዋጾ ያደርጋል።
እድሜ :- የምላስ መሰነጣጠቅ ከውልደት ወይም ከልጅነት እድሜ ጀምሮ የሚከሰት ቢሆንም እድሜ እይገፋ ሲሄድ በጥልቀት እየጨመረ እና በጉልህ እየታየ ይመጣል
ፆታ :- የምላስ መሰነጣጠቅ ከሴቶች ይልቅ በወንዶች ላይ በብዛት ይታያል
ተያያዥ የጤና እክሎች:
እንደ ዳውን ሲንድረም እና ሜልከርሰን-ሮዘንታል ሲንድሮም ባሉ አንዳንድ በዘር የሚተላለፉ ሁኔታዎች ውስጥ ይህ በሽታ በብዛት ይታያል።
የተመጣጠነ ምግብ እጥረት፣
ሶሪያሲስ(psoriasis) ያሉ በሽታዎች የምላስ መሰነጣጠቅን ሊያስከትሉ ይችላሉ።
አንድ ሰው የምላስ መሰንጠቅ ካለበት በአጠቃላይ ጤናማ ያልሆነ ሁኔታ ነው። ነገር ግን የአፍ ንፅህናን መጠበቅ እና እርጥበትን መጠበቅ ምልክቶችን ለመቆጣጠር እና እንደ ኢንፌክሽን ያሉ ውስብስብ የጤና እክሎችን ለመከላከል ይረዳል።
የሚያሳስቡዎት ተጓዳኝ የጤና እክሎች ካሉ፤ ትክክለኛ ምርመራ ለማድረግና ሕክምና ለማግኘት የህክምና ምክር መጠየቅ አስፈላጊ ነው።
የተሰነጣጠቀ ምላስ እንዴት ይታከማል?
በአጠቃላይ የምላስ መሰነጣጠቅ ህክምና አያስፈልገውም ፡፡ ነገር ግን ተገቢውን የአፍ እና የጥርስ ንፅህና መጠበቅ የምላስ ስንጥቆች ውስጥ በመከማቸት መጥፎ የአፍ ጠረን እና የጥርስ መበስበስን የሚያስከትሉ ባክቴሪያዎችን ለመከላከል እጅግ የላቀ ነው። በተጨማሪም መደበኛ የጥርስ ህክምና ክትትል ቢያንስ በአመት ሁለት ጊዜ እንዲኖርዎ ይመከራል።
የቤት ውስጥ እንክብካቤ እና ህክምና
ይህ ሁኔታ ቋሚ በመሆኑ ልዩ የሕክምና መድኃኒት አያስፈልገውም። ነገር ግን ኢንፌክሽንና ምቾት ማጣትን ለመከላከል የሚከተሉትን ማድረግ ይመከራል፦
ምላስን መቦረሽ: በቀን አንድ ጊዜ በለስላሳ የጥርስ ብሩሽ ወይም በምላስ መፋቂያ ስንጥቆቹን በጥንቃቄ ማጽዳት።
አፍን መጉመጥመጥ: ከምግብ በኋላ የተጋረቱ ምግቦችን ለማስወገድ አፍን በውሃ ወይም አልኮል በሌለው የአፍ ማጠቢያ መጉመጥመጥ።
ውሃ በበቂ ሁኔታ መጠጣት: የአፍ መድረቅን ለመከላከል።
የሚያቃጥሉ ምግቦችን መቀነስ: ስንጥቆቹ ሲቆጡ ቅመም፣ ጨውና አሲድ የበዛባቸውን ምግቦች ማቆም።
