አንድ ሰው የሄፓታይተስ ቢ ቫይረስ ቢገኝበት ምን ይከሰታል? ምንስ ማድረግ ይኖርበታል?

 አንድ ሰው የሄፓታይተስ ቢ ቫይረስ ቢገኝበት ምን ይከሰታል? ምንስ ማድረግ ይኖርበታል? 

የሄፓታይተስ ቢ ቫይረስ ከተገኘብዎ ቫይረሱ አጭር (Acute) ወይም ስር የሰደደ (Chronic) ሊሆን ይችላል፤ ይህም ወደ ጉበት ጠባሳ (cirrhosis) ወይም ካንሰር ሊያመራ ስለሚችል የሀኪም ክትትል፣ የቫይረስ መጠን ምርመራ (viral load) እና አስፈላጊ ከሆነ የፀረ-ቫይረስ መድሃኒት መውሰድ ያስፈልጋል።

አልኮልን ማቆም

ቤተሰብን ማስከተብ እና የጋራ ቁሳቁሶችን አለመጠቀም ይገባል። 

የሄፓታይተስ ቢ ቫይረስ ከተገኘ ምን ይከሰታል?

• አጭር ጊዜ (Acute) ኢንፌክሽን፡ አብዛኛውን ጊዜ ምንም አይነት ከባድ ምልክት አይታይም፣ ሰውነታችን ቫይረሱን በራሱ ሊዋጋው ይችላል።

• ስር የሰደደ (Chronic) ኢንፌክሽን፡ ቫይረሱ ከ 6 ወር በላይ በደም ውስጥ ከቆየ፣ የጉበት ስራ ሊቀንስ፣ የጉበት ጠባሳ (Cirrhosis) ወይም የጉበት ካንሰር ሊያስከትል ይችላል።

• ስርጭት፡ የቫይረሱ ተሸካሚ በመሆንዎ ወደ ሌሎች ሊያስተላልፉ ይችላሉ (በደም፣ በግብረ-ስጋ ግንኙነት፣ ከእናት ወደ ልጅ)። 

ምን ማድረግ ይኖርብዎታል?

1. የጉበት ስፔሻሊስት ማማከር፡ የጉበት ጤናዎን ለመገምገም እና ቫይረሱ መድሃኒት እንደሚፈልግ ለማወቅ።

2. መደበኛ ምርመራ (Follow-up)፡ የጉበት ስራ፣ የቫይረስ መጠን እና የካንሰር ቅድመ ምርመራ በየ 6 ወሩ ማድረግ።

3. የመድሃኒት ህክምና፡ እንደ Tenofovir ወይም Entecavir ያሉ የፀረ-ቫይረስ መድሃኒቶችን የሀኪም ትዕዛዝ በተከተለ መልኩ መውሰድ።

4. ጤናማ የአኗኗር ዘይቤ፡ አልኮል መጠጣትን ሙሉ በሙሉ ማቆም፣ የተመጣጠነ ምግብ መመገብ።

5. መከላከል፡ የቤተሰብ አባላት እና የግብረ-ስጋ አጋር የቫይረሱ ምርመራ እንዲያደርጉ እና ክትባት እንዲወስዱ ማድረግ።

6. ጥንቃቄ፡ እንደ ጥርስ ብሩሽ፣ ምላጭ እና የጥፍር መቁረጫ የመሳሰሉ የግል ቁሳቁሶችን ለብቻ መጠቀም። 

በሽታው በሁለት መልኩ ሊከሰት ይችላል

• አጣዳፊ (Acute) ሄፓታይተስ፦ ቫይረሱ በሰውነት ውስጥ ከ6 ወር ላነሰ ጊዜ የሚቆይ ሲሆን፣ አብዛኛዎቹ አዋቂዎች በራሳቸው የመከላከል አቅም ቫይረሱን ከሰውነታቸው ያስወግዳሉ።

• ሥር የሰደደ (Chronic) ሄፓታይተስ፦ ቫይረሱ ከ6 ወር በላይ በሰውነት ውስጥ ሲቆይ ሲሆን፣ ይህም ለረጅም ጊዜ የሚቆይና ወደ ጉበት ጠባሳ (Cirrhosis) ወይም የጉበት ካንሰር ሊያመራ የሚችል አደገኛ ደረጃ ነው። 

ምልክቶች

ብዙ ሰዎች ምንም አይነት ምልክት ላይታይባቸው ይችላል። ምልክቶች በሚታዩበት ጊዜ ግን የሚከተሉት ሊከሰቱ ይችላሉ፦

• የቆዳ ወይም የዓይን ነጭ ክፍል ቢጫ መሆን (Jaundice)

• ከፍተኛ ድካም፣ ማቅለሽለሽ እና ማስታወክ

• የሽንት ቀለም መጥቆር እና የሆድ ህመም

ምን ማድረግ ይኖርበታል?

የምርመራ ውጤትዎ ፖዘቲቭ ከሆነ የሚከተሉትን እርምጃዎች መውሰድ አስፈላጊ ነው፦

1. ባለሙያ ማማከር፦ ስለ ጉበት በሽታ የሚያውቅ የጉበት ስፔሻሊስት (Hepatologist) ወይም የጋስትሮኢንተሮሎጂስት ጋር በመሄድ መደበኛ ክትትል ማድረግ።

2. የጉበት ስራ ምርመራ (ALT/AST) እና የቫይረስ መጠን (HBV DNA) በየጊዜው መከታተል።

3. ተጨማሪ ምርመራዎች፦ የቫይረሱን መጠን (Viral load) እና የጉበትን ሥራ ሁኔታ ለማወቅ የደም እና የአልትራሳውንድ ምርመራዎችን ማድረግ።

4. የአኗኗር ዘይቤ ማስተካከያ፦

   • የጉበትን ጤና ለመጠበቅ ከአልኮል መጠጥ ሙሉ በሙሉ መራቅ።

   • የተመጣጠነ ምግብ መመገብ እና በቂ እረፍት ማድረግ።

5. ሌሎችን መጠበቅ፦

   • የቤተሰብ አባላት እና የቅርብ ሰዎች ምርመራ እንዲያደርጉና ካልተያዙ ክትባት እንዲወስዱ ማድረግ።

   • እንደ የጥርስ ብሩሽ፣ ምላጭ እና የጥፍር መቁረጫ ያሉ የግል መጠቀሚያዎችን ለብቻ መጠቀም።

   • ጥንቃቄ የጎደለው የግብረ-ሥጋ ግንኙነት አለማድረግ።

6. የአኗኗር ዘይቤ ለውጥ (Lifestyle Changes):

   • አልኮል መጠጥን ሙሉ በሙሉ ማቆም፣ ምክንያቱም የጉበት ጉዳትን ያፋጥናል።

   • ያለ ሐኪም ትዕዛዝ የሚወሰዱ መድሃኒቶችን መቀነስ።

7. የቤተሰብ እና የቅርብ ሰዎች ደህንነት፦

   • የቤተሰብ አባላት፣ የትዳር አጋር እና የቅርብ ሰዎች የደም ምርመራ እንዲያደርጉ እና የክትባት ሁኔታቸውን እንዲያረጋግጡ ማድረግ።

   • የግብረ-ሥጋ ግንኙነት ሲያደርጉ ኮንዶም መጠቀም።

   • እንደ ምላጭ፣ የጥርስ ብሩሽ፣ ወይም ጥፍር መቁረጫ ያሉ የግል መጠቀሚያዎችን አለመጋራት።

8. ግልጽነት፦ ለሐኪምዎ፣ ለጥርስ ሀኪምዎ እና ለሌሎች የጤና ባለሙያዎች ቫይረሱ እንዳለብዎት ማሳወቅ።

9. ህክምና፦ ለሥር የሰደደ ሄፓታይተስ ሐኪምዎ የፀረ-ቫይረስ መድኃኒቶችን (እንደ Tenofovir ወይም Entecavir ያሉ) ሊያዝልዎ ይችላል። እነዚህ መድኃኒቶች ቫይረሱ እንዳይራባ በማድረግ የጉበት ጉዳትን ይቀንሳሉ።