ምንም እንኳን ከምንጊዜውም በላይ ሲጋራ የሚያጨሱ ሰዎች ቁጥር እየቀነሰ ቢመጣም፣ ብዙዎች ግን ሌሎች የትንባሆ አይነቶችን እና የኤሌክትሮኒክስ ሲጋራዎችን እየተጠቀሙ ይገኛሉ። ከቅርብ ዓመታት ወዲህ በሕፃናትና በወጣቶች ዘንድ የኢ-ሲጋራ (e-cigarette) አጠቃቀም (ቬፒንግ/vaping ተብሎም የሚጠራው) መጨመር ከባድ የሕዝብ ጤና ስጋት ሆኗል።
ቬፒንግ (Vaping) ሲባል በኤሌክትሮኒክ-ሲጋራ ወይም በቬፕ መሣሪያ አማካኝነት ኒኮቲንን ከጣዕም ሰጪዎችን እና ሌሎች በርካታ ኬሚካሎች ጋር የደባለቀ እንፋሎት ወደ ውስጥ መተንፈስን ያጠቃልላል። ቬፒንግ በአሁኑ ጊዜ በአሥራዎቹ ዕድሜ ውስጥ በሚገኙ ወጣቶች እና ታዳጊዎች ዘንድ ተወዳጅነቱ እየጨመረ መጥቷል። ከኢ-ሲጋራዎች የሚወጣው እንፋሎት ብዙ ጊዜ ከተለመዱት ሲጋራዎች ይልቅ ከፍተኛ መጠን ያለው ኒኮቲን ወይም ሰው ሠራሽ (synthetic) ኒኮቲን ይይዛል። እንዲያውም አንድ የቬፕ እቃው ወይም የአንድ ጊዜ አገልግሎት የሚሰጥ ቬፕ ከአንድ ፓኬት ወይም ከ20 መደበኛ ሲጋራዎች ጋር እኩል የሆነ የኒኮቲን መጠን አለው፤ ስለዚህ የኢ-ሲጋራዎችን በተደጋጋሚ የሚጠቀሙ ሰዎች ከተለመደው ሲጋራ አጫሽ የበለጠ ኒኮቲን ወደ ሰውነታቸው ሊያስገቡ ይችላሉ።
የኢ-ሲጋራ አቅራቢዎች መሣሪያዎቹ ሰዎች ማጨስን እንዲያቆሙ ሊረዷቸው እንደሚችሉ ይናገራሉ። ነገር ግን ማጨስን ለማቆም ውጤታማ መንገድ መሆናቸውን ለመወሰን ብዙ ተጨማሪ ማስረጃዎች ያስፈልጋሉ። ጥናቶች እንደሚያመለክቱት ተጠቃሚዎች ከቬፒንግ ጎን ለጎን ማጨሳቸውን የመቀጠል ዕድላቸው ከፍተኛ ነው፤ ይህም "ድርብ አጠቃቀም" (dual use) ተብሎ ይጠራል።
ብዙ ሰዎች ቬፒንግ ማጨስን ያህል ጉዳት የለውም ብለው ያስባሉ። የኢ-ሲጋራ እንፋሎት በትምባሆ ጭስ ውስጥ የሚገኙትን ሁሉንም በካይ ንጥረ ነገሮች የማይይዝ መሆኑ እውነት ቢሆንም፣ አሁንም ቢሆን ግን ደህንነቱ የተጠበቀ አይደለም። ለዚህም ጥቂቶቹ ምክንያቶች የሚከተሉት ናቸው፦
- አብዛኛዎቹ የኢ-ሲጋራዎች ከፍተኛ ሱስ የሚያስይዘውን ኒኮቲንን ያቀርባሉ፤ ይህም የታዳጊዎችን፣ የሕፃናትን እና በእርግዝና ወቅት ቬፕ በሚያጨሱ ሴቶች ላይ የፅንሶችን በማደግ ላይ ያለ አእምሮ ሊጎዳ ይችላል። አንዳንዶቹ ዓይነቶች ተጠቃሚዎችን ከተለመዱት ሲጋራዎች የበለጠ ለከፍተኛ የኒኮቲን መጠን ያጋልጣሉ።
- ከኒኮቲን በተጨማሪ የኢ-ሲጋራ እንፋሎት እንደ ዲያሴቲል (ከባድ የሳንባ በሽታ ጋር የተያያዘ ኬሚካል)፣ ካንሰር አምጪ ኬሚካሎች፣ እና እንደ ኒኬል፣ ቲን እና ሊድ ያሉ ከባድ ማዕድናትን ያካትታል። ተጠቃሚዎች እነዚህን መርዛማ በካይ ንጥረ ነገሮች ወደ ውስጥ የሚተነፍሱ ሲሆን፣ በአቅራቢያ ያሉ ተጠቃሚ ያልሆኑ ሰዎችም በተዘዋዋሪ ለጭሱ የመጋለጥ አደጋ አለባቸው።
- በኢ-ሲጋራዎች ውስጥ ጥቅም ላይ የሚውለው ፈሳሽም አደገኛ ሊሆን ይችላል። ሕፃናትና አዋቂዎች ፈሳሹን በመዋጥ፣ በመተንፈስ ወይም በቆዳቸው ወይም በዓይኖቻቸው አማካኝነት በመግባት ለመርዝ ተጋልጠዋል።
አንጻራዊ በሆነ መልኩ አዲስ ከማህበረሰቡ ጋር ከተዋወቀው ቬፒንግ በተለየ፣ ማጨስ በጤና ላይ ጉዳት እንደሚያደርስ የሚያረጋግጡ የብዙ ዓመታት ጥናቶች አሉ። በሲዲሲ (CDC) መረጃ መሠረት ማጨስ የሚከተሉትን ያስከትላል፦
- በሰውነት ውስጥ በሚገኝ እያንዳንዱ አካል ላይ ጉዳት ማድረስ
- ከሁሉም የሳንባ ካንሰር ሞቶች 90% የሚሆነውን ድርሻ መያዝ
- ሥር የሰደደ የመተንፈሻ አካላት በሽታ (COPD) ከሚከሰቱ የሞት አደጋዎች ውስጥ 80% ያህሉን መሸፈን
- እንደ ልብ በሽታ እና ስትሮክ (የጭንቅላት ውስጥ ደም መፍሰስ/መዘጋት) ያሉ የጤና እክሎች የመጋለጥ እድልን መጨመር
- ለሞት የመጋለጥ እድልን ከፍ ማድረግ
የቬፒንግ ተወዳጅነት እየጨመረ መምጣቱ ለዓመታት ቀንሶ የነበረውን ማጨስን እንደገና "የተለመደ ነገር" ሊያደርገው ይችላል። ማጨስን ለመግታት በዓለም አቀፍ ደረጃ የተደረገውን ጥረት ተከትሎ በከባድ ትግል የተገኙትን ስኬቶች ወደኋላ መመለስ አስከፊ መዘዝ ይኖረዋል። ማጨስ አሁንም ቢሆን መከላከል ከሚቻሉ የሞት መንስኤዎች ቀዳሚው ነው።
ማጨስ የሚያስከትላቸው የረጅም ጊዜ ጉዳቶች
ማጨስ በሰውነት ላይ ብዙ የረጅም ጊዜ ጎጂ ተፅዕኖዎችን ያሳድራል። በሲዲሲ (CDC) ሪፖርት መሠረት ማጨስ፦
- የወንድ የዘር ፍሬ (Sperm) ቁጥርን ይቀንሳል
- የእርግዝና መቋረጥ (ፅንስ መጨንገፍ) እና የአፈጣጠር ችግሮች (Congenital disabilities) አደጋን ይጨምራል
- ለዓይን ሞራ (Cataracts) የመጋለጥ እድልን ከፍ ያደርጋል
- የበሽታ መከላከል ሥርዓት (Immune system) ተግባርን ያዳክማል
- የሰውነት ብግነትን (Inflammation) ይጨምራል
- ሳንባን፣ ኩላሊትን እና ጨጓራን ጨምሮ በማንኛውም የሰውነት ክፍል ላይ ካንሰር ሊያስከትል ይችላል
- የአስም በሽታ (Asthma attacks) እንዲቀሰቀስ ያደርጋል
- በደም ሥሮች ላይ መዘጋትን ያስከትላል
- ለስትሮክ (Stroke) የመጋለጥ እድልን ይጨምራል
ቬፒንግ (Vaping) የሚያስከትላቸው የረጅም ጊዜ ጉዳቶች
ቬፒንግ በሳንባ እና በሌሎች የሰውነት ክፍሎች ላይ ጉዳት ሊያደርስ ቢችልም፣ ተፅዕኖው ከትምባሆ ማጨስ በጣም ያነሰ እንደሆነ በአጠቃላይ በምርምር ተቀባይነት አግኝቷል። ይሁን እንጂ እ.ኤ.አ. በ2019 በቬፒንግ የረጅም ጊዜ የጤና ተፅዕኖዎች ላይ የተደረገ ጥናት እንዳመለከተው፣ የኢ-ሲጋራዎችን የሚጠቀሙ ሰዎች ፈጽሞ ካላጨሱ ሰዎች ይልቅ ለመተንፈሻ አካላት በሽታ የመጋለጥ እድላቸው ከፍተኛ ነው።
ቬፒንግ የሚከተሉትን ሊያስከትል ይችላል፦
- የሳንባ ጉዳት
- ለካንሰር መፈጠር ምቹ ሁኔታን የሚፈጥሩ ኬሚካሎችን ወደ ሰውነት መልቀቅ
- የበሽታ መከላከል ሥርዓትን ማዳከም
- በፅንሶች፣ በሕፃናት እና በታዳጊ ወጣቶች ላይ የአእምሮ እድገትን ማዘግየት
በተጨማሪም አንዳንድ ሰዎች የኢ-ሲጋራዎችን ባትሪ በሚሞሉበት ጊዜ፣ በተበላሹ ባትሪዎች ምክንያት በሚፈጠሩ ፍንዳታዎች የተነሳ የቃጠሎ አደጋ እንደደረሰባቸው ይገልጻሉ።
በአጠቃላይ
ምንም እንኳን በአጠቃላይ የኢ-ሲጋራዎች ከተለመዱት ሲጋራዎች ያነሰ ኬሚካሎች እንዳሏቸው ቢታወቅም፣ ይህ ማለት ግን የኢ-ሲጋራዎች ጤናማ ናቸው ወይም ደህንነታቸው የተጠበቀ ነው ማለት አይደለም። መደበኛ ሲጋራዎች በሚያጨሱበት ጊዜ ወደ 7,000 የሚጠጉ ኬሚካሎችን የሚያመነጩ ሲሆን፣ ምርምሮች እንደሚያሳዩት ግን የኢ-ሲጋራዎች ወደ 2,000 አካባቢ የሚሆኑ ኬሚካሎች አሏቸው፤ ከእነዚህም ውስጥ አንዳንዶቹን እስካሁን ድረስ መለየት አልተቻለም። ስለዚህ፣ በጥቅሉ ሲታይ ያነሰ የኬሚካል መጠን ሊኖራቸው ቢችልም፣ ይህ ግን ቬፒንግ በማንኛውም መልኩ ደህንነቱ የተጠበቀ ነው ማለት አይደለም።
