የኤችአይቪ ምርመራ

  የኤችአይቪ ምርመራ

የኤችአይቪ (HIV) ምርመራ በደም ወይም በሌሎች የሰውነት ፈሳሾች አማካኝነት በቫይረሱ መያዝዎን ወይም አለመያዝዎን የሚያረጋግጥ የጤና ምርመራ ነው።

              ምርመራ መቼ መደረግ አለበት?

• ያልተጠበቀ የግብረ-ሥጋ ግንኙነት ካደረጉ ወይም ለቫይረሱ ሊያጋልጥ ለሚችል ሁኔታ ከተጋለጡ።

• ማንኛውም ነፍሰ ጡር ሴት ለራሷና ለልጇ ደህንነት ሲባል የግድ መመርመር ይኖርባታል።

• ከፍተኛ ተጋላጭነት ያላቸው ሰዎች በየዓመቱ ወይም በየስድስት ወሩ መመርመር አለባቸው።

              የምርመራ ውጤት ትርጉም

አሉታዊ (Negative): በምርመራው ወቅት በሰውነት ውስጥ የኤችአይቪ ቫይረስ ወይም ፀረ-እንግዳ አካል አልተገኘም ማለት ነው። ነገር ግን በቅርብ ጊዜ ለአደጋ ከተጋለጡ፣ ከ3 ወር በኋላ ድጋሚ መመርመር ይመረጣል።

አዎንታዊ (Positive): በሰውነት ውስጥ ቫይረሱ መኖሩን ያሳያል። ይህ ውጤት ከመጣ ወዲያውኑ የፀረ-ኤችአይቪ (ART) የህክምና ክትትል መጀመር ያስፈልጋል።

                         ምርመራዎቹ የሚከተሉትን ሊያካትቱ ይችላሉ፦

የCD4 T-ሴል (CD4 T cell) ብዛት መለካት። ይህ የኤችአይቪ (HIV) ኢንፌክሽንን ደረጃ ለመለየት ይረዳል። በደም ናሙና ውስጥ የCD4 ሴሎች ብዛት ከ200 በታች ከሆነ፣ ኤድስ (AIDS) እንዳለበት ይታወቃል።

የቫይረስ መጠን (Viral load) መለኪያ፤ ይህም ኤችአይቪ አር ኤን ኤ (HIV RNA) ተብሎም ይጠራል። የሕክምናው ዓላማ የቫይረሱን መጠን በማይለይበት (ወይም ምርመራ በማያሳየው) ደረጃ ዝቅ ማድረግ ነው።

ለህክምና የመቋቋም አቅም። አንዳንድ የኤችአይቪ (HIV) ዝርያዎች በመድኃኒቶች አይገቱም። በሰውነት ውስጥ የሚገኘውን የኤችአይቪ ዝርያ ለመለየት የሚደረግ ምርመራ፣ በጣም ተገቢውን ህክምና ለመምረጥ ይረዳል።

ኤችአይቪ (HIV) የሲዲ-4 (CD4) ሴሎችን ያጠቃል እንዲሁም ያጠፋቸዋል። እነዚህ በሰውነት ውስጥ የሚገኙ የአንድ ዓይነት ነጭ የደም ሴል (white blood cell) አይነቶች ናቸው። ህክምና ካልተደረገ፣ ቫይረሱ የሲዲ-4 ሴሎችን እያጠቃ ስለሚሄድ የሲዲ-4 ሴሎች ቁጥር በጊዜ ሂደት ይቀንሳል።

የአንድ ሰው የሲዲ-4 ሴሎች ቁጥር በአንድ ኪዩቢክ ሚሊሜትር ደም ውስጥ ከ200 ሴሎች በታች ከቀነሰ፣ ሰውየው የደረጃ 3 ኤችአይቪ ወይም ኤድስ (AIDS) እንዳለበት ይታወቃል።

ቀደም ብሎ የሚሰጥ ውጤታማ ህክምና፣ አንድ ሰው ጤናማ የCD4 መጠን እንዲኖረው እና ኤችአይቪ (HIV) ወደ ደረጃ 3 እንዳይሸጋገር ለመከላከል ይረዳል።

ህክምናው ውጤታማ ከሆነ፣ የCD4 መጠኑ ሳይቀንስ በተመሳሳይ ደረጃ መቆየት ወይም መጨመር አለበት። ይህ መጠን የአጠቃላይ በሽታ የመከላከል አቅም ሁኔታን የሚያሳይ ጥሩ መለኪያም ነው።

የአንድ ሰው የCD4 መጠን ከተወሰነ ደረጃ በታች ከቀነሰ፣ የተወሰኑ በሽታዎች የመያዝ እድሉ በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራል።

በCD4 መጠናቸው ላይ በመመስረት፣ ሐኪማቸው እነዚህን ኢንፌክሽኖች ለመከላከል የሚረዱ የመከላከያ አንቲባዮቲኮችን ሊያዝላቸው ይችላል።

'ቫይራል ሎድ' (Viral load) ማለት በደም ውስጥ ያለውን የኤችአይቪ (HIV) መጠን የሚለካ መለኪያ ነው። የጤና ባለሙያ የኤችአይቪ ህክምናን ውጤታማነት እና የበሽታውን ሁኔታ ለመከታተል ይህንን የቫይረስ መጠን መለካት ይችላሉ። 

የአንድ ሰው የቫይረስ መጠን (viral load) ዝቅተኛ ወይም በምርመራ የማይታወቅ (undetectable) ሲሆን፣ ወደ ደረጃ 3 ኤችአይቪ የመሸጋገር ወይም ከበሽታው ጋር ተያይዞ የሚመጣ የበሽታ መከላከል አቅም መዳከም የማጋጠም ዕድሉ አነስተኛ ነው።

እንዲሁም የቫይረስ መጠኑ በምርመራ የማይታወቅ ደረጃ ላይ በሚሆንበት ጊዜ፣ ግለሰቡ ኤችአይቪን ለሌሎች ሰዎች የማስተላለፍ ዕድሉ አነስተኛ ነው።

በምርመራ የማይለይ የቫይረስ መጠን (undetectable viral load) ያላቸው ሰዎች፣ ቫይረሱን ለሌሎች ማስተላለፍን ለመከላከል ሲባል በግብረ-ሥጋ ግንኙነት ወቅት ኮንዶምን እና ሌሎች መከላከያ ዘዴዎችን መጠቀም መቀጠል አለባቸው።