ፕለምፒናት (Plumpy’Nut) : የሕፃናትን ሕይወት የታደገው ድንቅ አልሚ ምግብ
አንድ ሕፃን በከባድ የምግብ እጥረት (በመቀጨት ወይም በመክሳት) በሚጠቃበት ጊዜ፣ ትክክለኛውን የተመጣጠነ ምግብ በአፋጣኝ ማግኘት ሕይወቱን ይታደጋል። ሕፃናት ከዚህ አደገኛ ሁኔታ በፍጥነት እንዲያገግሙ ከሚረዱት ዋና ዋና የሕክምና መንገዶች አንዱ "ፕለምፒናት" (Plumpy’Nut) የተባለው አልሚ ምግብ ነው።
ፕለምፒናት በሕክምናው RUTF (Ready-to-Use Therapeutic Food) ወይም «ለአገልግሎት ዝግጁ የሆነ የሕክምና ምግብ» በመባል ይታወቃል። ይህ ሕይወት አድን አልሚ ምግብ በ1990ዎቹ መጨረሻ ላይ ዶ/ር አንድሬ ብሪያንድ (Dr. André Briend) በተባሉ ፈረንሳዊ የሕፃናት የሥነ-ምግብ ስፔሻሊስት ሐኪም የተዘጋጀ ነው። ሐኪሙ ሕፃናት በትንሽ ፓኬት የሚዘጋጀውን የኑቴላ (Nutella) ቸኮሌት በደስታ ሲመገቡ ከተመለከተ በኋላ “ለምግብ እጥረት ሕክምና የሚሆኑ አልሚ ንጥረ ነገሮችን ለምን በዚህ መልክ አናዘጋጅም?” የሚል ድንቅ ሐሳብ መጣለት።
ፕለምፒናት በውስጡ ምን ይዟል?
አንድ መደበኛ የፕለምፒናት ከረጢት 92 ግራም የሚመዝን ሲሆን ወደ 500 ካሎሪ (kcal) የሚጠጋ ከፍተኛ ኃይል ይሰጣል። ዋና ዋና ይዘቶቹም ፦
- የኦቾሎኒ ቅቤ (Peanut paste) ፦ ከፍተኛ ፕሮቲንና ጤናማ ስብ ያቀርባል
- የወተት ዱቄት (Skimmed milk powder) ፦ ለሰውነት ዕድገት ወሳኝ የሆኑ አሚኖ አሲዶችን ይሰጣል
- የዕፅዋት ዘይት እና ስኳር፦ ፈጣን ኃይልና ካሎሪ ይሰጣሉ
- የቪታሚኖችና ማዕድናት ቅልቅል (Premix)፦ የበሽታ መከላከያ አቅምን የሚገነቡ ወሳኝ ጥቃቅን ንጥረ ነገሮችን (Essential micronutrients) ያሟላል
ፕለምፒናት የሕክምና ዓለምን እንዴት ለወጠው?
ፕለምፒናት ከመፈጠሩ በፊት ከባድ የምግብ እጥረት ያለባቸው ሕፃናት በሆስፒታል ተኝተው በዓለም ጤና ድርጅት (WHO) የተዘጋጁትን በውሃ የሚበጠበጡ "ኤፍ-100" (F-100) እና "ኤፍ-75" (F-75) የተባሉ አልሚ የወተት ዱቄቶችን በሕክምና ባለሙያዎች እርዳታ መሰጠት ነበረባቸው። ይህ አሠራር ግን በርካታ ተግዳሮቶች ነበሩበት፦
- ንጹሕ ውሃ በማይገኝባቸው አካባቢዎች የወተት ዱቄቶቹ በተበከለ ውሃ ስለሚበጠበጡ ሕፃናቱን ለከፋ የባክቴሪያ ኢንፌክሽንና ለተቅማጥ ይጋለጡ ነበር። ፕለምፒናት ግን ምንም ዓይነት ውሃ ሳይጨመርበት በቀጥታ የሚበላ በመሆኑ ይህን አደጋ አስቀርቷል።
- ፈሳሽ የወተት ውህዶቹ ማቀዝቀዣ (Refrigerator) እና የ24 ሰዓት የቅርብ ክትትል ይፈልጉ ነበር። ፕለምፒናት ግን ያለ ምንም ማቀዝቀዣ እስከ 2 ዓመት ድረስ ሳይበላሽ መቆየት ይችላል።
- ቀደም ሲል ወላጆች ሥራቸውንና ሌሎች ልጆቻቸውን ጥለው በተጨናነቁ የሕክምና ማዕከላት ውስጥ ለሳምንታት እንዲቆዩ ይገደዱ ነበር። ፕለምፒናት ግን ሕፃኑ በሆስፒታል ሳይተኛ በቤቱ ሆኖ በቀን ከ2 እስከ 5 ከረጢት እየተመገበ ከ4 እስከ 6 ሳምንታት ባለው ጊዜ ውስጥ ሙሉ በሙሉ እንዲያገግም አስችሏል።
ፕለምፒናት በዋናነት ለማን ይሰጣል?
ፕለምፒናት (Plumpy’Nut) በከባድ አጣዳፊ የምግብ እጥረት (Severe Acute Malnutrition — SAM) ለተጠቁና ለሕክምናው ብቁ ለሆኑ ሕፃናት የሚሰጥ ልዩ የሕክምና ምግብ ነው። ይህ ሕክምና በዋናነት ዕድሜያቸው ከ6 ወር እስከ 59 ወር የሆኑ ሕፃናትን ለማከም ያገለግላል።
ሕፃናት ለዚህ ሕክምና ብቁ የሚሆኑት መቼ ነው ?
ሕፃናት ከሚከተሉት መለኪያዎች በአንዱ ከባድ የምግብ እጥረት እንዳለባቸው ሲረጋገጥ ይሰጣቸዋል ፦
- የክንድ ዙሪያ ልኬት (MUAC) ከ11.5 ሴ.ሜ በታች ሲሆን
- ከቁመት ጋር የክብደት ንፅፅር (Weight-for-Height Z-score) ሲደረግ ከ −3 በታች ሲሆን
- በሁለቱም እግሮች ላይ ጣት በመጫን የሚታወቅ እብጠት (Bilateral pitting oedema) ሲኖር
ከባድ የምግብ እጥረት ያለበት ሁሉም ሕፃን ፕለምፒናትን በቤት ውስጥ መውሰድ አይችልም። የጤና ባለሙያ የሕፃኑን የጤና ሁኔታ እና የመብላት ፍላጎት (Appetite test) በመገምገም በቤት ውስጥ ወይም በጤና ተቋም መታከም እንዳለበት ይወስናል።
ፕለምፒናት ለማን አይሰጥም? (የማይፈቀድባቸው ሁኔታዎች)
ይህ ምግብ ለሁሉም ዓይነት የምግብ እጥረት የሚሰጥ ባለመሆኑ፣ በሚከተሉት ሁኔታዎች በፍጹም መሰጠት የለበትም ፦
- ከ6 ወር በታች ለሆኑ ሕፃናት
የሕፃናቱ የምግብ መፈጨት ሥርዓት ገና ስላልዳበረና የኦቾሎኒውንም ሆነ የወተቱን ይዘት መሸከም ስለማይችል ለእነሱ መሰጠት የለበትም።
- ተጓዳኝ የሕመም ስሜቶች (Medical complications) ያሉባቸው ሕፃናት
ማስመለስ፣ ከፍተኛ ትኩሳት፣ የሳንባ ምች (Pneumonia) ወይም ምግብ መዋጥ የማይችሉ ሕፃናት አስቀድመው ሆስፒታል ተኝተው በልዩ የወተት ውህድ (F-75) መታከም አለባቸው።
- የኦቾሎኒ አለርጂ (Peanut Allergy) ያለባቸው ሕፃናት
ፕለምፒናት በዋናነት ከኦቾሎኒ የተሰራ በመሆኑ የኦቾሎኒ አለርጂ ላለባቸው ሕፃናት አይሰጥም።
- መካከለኛ የምግብ እጥረት (Moderate Acute Malnutrition — MAM) ያለባቸው ሕፃናት
ለእነዚህ ሕፃናት የተዘጋጁ ሌሎች ተጨማሪ ምግቦች (ለምሳሌ ሱፐር ሴሪያል ፕላስ እና ለአገልግሎት ዝግጁ የሆነ ተጨማሪ ምግብ (RUSF)) እንጂ ፕለምፒናት አይሰጥም።
- ጤናማ ሕፃናት ወይም አዋቂዎች
አላስፈላጊ የክብደት መጨመርን፣ በሰውነት ሜታቦሊዝም ላይ ጫናንና የንጥረ-ምግብ መዛባትን (Nutritional imbalance) ስለሚያስከትል ለጤናማ ሰዎች በፍጹም መሰጠት የለበትም።
ፕለምፒናት ለምን ያህል ጊዜ ይሰጣል?
ሕፃናት በጤና ባለሙያዎች እንደየክብደታቸው መጠን የታዘዘላቸውን የፕለምፒናት መጠን በየቀኑ ይመገባሉ። በአብዛኛው ከባድ የምግብ እጥረት ያለበት ሕፃን ተገቢውን ክትትል ካገኘ ከ1 እስከ 2 ወራት ባለው ጊዜ ውስጥ ክብደቱ ወደ ትክክለኛው መስመር ይመለሳል።
የፕለምፒናት ትክክለኛ አጠቃቀም
ፕለምፒናት በጤና ባለሙያዎች ተመዝነው በከባድ አጣዳፊ የምግብ እጥረት (Severe Acute Malnutrition — SAM) መጠቃታቸው ለተረጋገጠ ሕፃናት ብቻ የሚታዘዝ ነው። ይህን አልሚ ምግብ ለሕፃናት በሚሰጡበት ወቅት የሚከተሉትን ወሳኝ መመሪያዎች መተግበርዎን ያረጋግጡ ፦
- ለታዘዘለት ሕፃን ብቻ ይስጡ
ፕለምፒናት መጠኑ ልክ እንደ መድኃኒት በሕክምና ባለሙያ በጥንቃቄ የተሰላ በመሆኑ ሕፃኑ በፍጥነት እንዲያገግም ለታመመው ልጅ ብቻ መሰጠት አለበት።
- ከውሃ ወይም ከሌላ ምግብ ጋር ሳይቀላቅሉ ይመግቡ
ፕለምፒናት በውስጡ ምንም ዓይነት ውሃ ስለሌለው ከባክቴሪያ ነፃ ነው። ስለዚህ በምንም ዓይነት ሁኔታ በውሃ ወይም በወተት ሳይበጠበጥ እና ከሌላ ምግብ ጋር ሳይደባለቅ በቀጥታ መሰጠት አለበት።
- ፈልቶ የቀዘቀዘ ንጹሕ ውሃ አብሮ ማጠጣት
ፕለምፒናት ከፍተኛ ካሎሪና ፕሮቲን የያዘ በመሆኑ ሕፃኑን ውሃ ሊጠማው ይችላል። ስለዚህ ሕፃኑ በሚመገብበት ወቅትም ሆነ ከተመገበ በኋላ ንጹሕ የመጠጥ ውሃ በበቂ ሁኔታ ማጠጣት ያስፈልጋል።
- የእናት ጡት ወተት መስጠትን መቀጠል
ሕፃኑ ዕድሜው ከ6 ወር በላይ ከሆነ ፕለምፒናት እየተመገበም ቢሆን የእናት ጡት ወተት አብሮ መጥባቱን መቀጠል አለበት።
- ንጽሕናን በሚገባ መጠበቅ
ሕፃኑን ከመመገብዎ በፊት እጅዎን በውሃና በሳሙና በደንብ ይታጠቡ። ፓኬቱ አንዴ ከተከፈተ በኋላ ንጹሕና ደረቅ በሆነ ቦታ መቀመጥ ያለበት ሲሆን በዕለቱም ተበልቶ ማለቅ ይኖርበታል። የተከፈተው ፓኬት ከ24 ሰዓታት በላይ ከቆየ ግን ለጤና ተስማሚ ስላልሆነ መጣል አለበት።
አግባብ ያልሆነ አጠቃቀምና የሚያስከትላቸው አደጋዎች (Misuse and Risks)
በብዙ አካባቢዎች ፕለምፒናት እንደ ተራ መክሰስ ወይም እንደ ገበያ ሸቀጥ ሲቆጠር ይስተዋላል። ይህ ደግሞ የሚከተሉትን ከባድ ችግሮች ያስከትላል፦
ሀ. ለሌሎች የቤተሰብ አባላት ማካፈል (Sharing within the household)
በብዙ አነስተኛ ገቢ ባላቸው ቤተሰቦች ውስጥ ለታመመው ሕፃን የተሰጠውን ፕለምፒናት ለጤናማ እህትና ወንድሞቹ ማካፈል የተለመደ ልማድ ነው። ይህም የታመመው ሕፃን በቀን የሚያስፈልገውን የካሎሪ መጠን (Daily Recommended Intake) እንዳያገኝ በማድረግ ከሕመሙ እንዳያገግምና በሕክምና ላይ የሚቆይበት ጊዜ እንዲረዝም ያደርጋል።
ለ. በገበያ ላይ መሸጥ
አንዳንድ ወላጆች የተሰጣቸውን ፕለምፒናት በገበያ ላይ በመሸጥ ገቢውን ለሌላ ወጪ ያውሉታል። ይህም ሕፃኑ ከምግብ እጥረት የማገገም ዕድሉን ያሳጣዋል። በተጨማሪም በገበያ ላይ የሚሸጡ ፓኬቶች ለፀሐይ እና ለቆሻሻ ስለሚጋለጡ በባክቴሪያ የመበከል እና የመበላሸት ዕድላቸው እጅግ ከፍተኛ ነው ።
ሐ. ለጤናማ ሕፃናት ወይም ለአዋቂዎች መስጠት
ፕለምፒናት ጣፋጭ ቢሆንም ከፍተኛ የስብ፣ የካሎሪና የፕሮቲን መጠን ስላለው ጤናማ ሕፃናት ላይ አላስፈላጊ የክብደት መጨመር (Obesity) እና የሜታቦሊክ መዛባትን ያስከትላል።
መ. በውሃ መበጠበጥ (Diluting with water)
አንዳንድ እናቶች ፕለምፒናቱን እንደ ወተት ወይም ገንፎ ለማቅረብ በውሃ ሲበጠብጡት ይስተዋላል። ነገር ግን የውሃው ንጽህና ካልተጠበቀ ሕፃኑን ለከፍተኛ ተቅማጥ እና ለጨጓራና የአንጀት ኢንፌክሽኖች ሊዳርገው ይችላል ።
ልብ ይበሉ ፕለምፒናት ተራ መክሰስ ወይም የረሃብ ማስታገሻ ሳይሆን ለሕይወት አስጊ ደረጃ ላይ የደረሰን የምግብ እጥረት ለመቀልበስ የሚረዳ ልዩ የሕይወት አድን ምግብ ነው። ስለሆነም ይህን ወሳኝ እውነታ በመገንዘብ ከማንኛውም ዓይነት አላግባብ አጠቃቀም እንቆጠብ!
