ቫሴክቶሚ (vasectomy) ቋሚ የወንዶች የወሊድ መከላከያ መንገድ ፣ ጥቅሞቹ፣ የጎንዮሽ ጉዳቶቹ እና ማወቅ ያለብዎት ነገሮች
የቤተሰብ እቅድ የሴቶች ብቻ ኃላፊነት ነው? ወንዶችስ በወሊድ መከላከል ረገድ ምን ያህል ተሳትፎ ማድረግ ይችላሉ?
የቤተሰብ እቅድ በቤተሰብ ጤና፣ በኢኮኖሚያዊ ደህንነትና በማህበራዊ ኑሮ ላይ ትልቅ ሚና ያለው ጉዳይ ነው። የቤተሰብን የወደፊት እቅድ መወሰን፣ የልጆችን ቁጥር መወሰንና የእናትን እና የልጆችን ጤና መጠበቅ የሁለቱንም ጥንዶች ተሳትፎ ይፈልጋል።
ብዙ ጊዜ የወሊድ መከላከያ ኃላፊነት በሴቶች ላይ ብቻ የሚጣል ቢሆንም፣ ወንዶችም በቤተሰብ እቅድ ውስጥ ቀጥተኛ እና ንቁ ተሳትፎ ማድረግ ይችላሉ። ከዚህ አንጻር ቫሴክቶሚ (Vasectomy) ወንዶች የቤተሰብ እቅድ ኃላፊነትን በቀጥታ እንዲጋሩ የሚያስችል ከፍተኛ ውጤታማነት ያለው ቋሚ የወሊድ መከላከያ አማራጭ ነው።
ቫሴክቶሚ (Vasectomy) ምንድን ነው?
ቫሴክቶሚ የወንድ ዘር ፍሬ ህዋሶችን (Sperm cells) ከሚያጓጉዙት ሁለት ቱቦዎች ውስጥ እያንዳንዱን በመቁረጥ ወይም በመዝጋት የሚከናወን ቋሚ የወሊድ መከላከያ የሕክምና ሂደት ነው። እነዚህ ቱቦዎች Vas deferens በመባል ይታወቃሉ።
በተፈጥሮ ሁኔታ የወንድ ዘር ፍሬ ህዋሶች በዘር ፍሬ እጢዎች (Testicles) ውስጥ ይመረታሉ። ከዚያም በዘር ፍሬ ማስተላለፊያ ቱቦዎች በኩል ተጉዘው በግብረ ሥጋ ግንኙነት ወቅት ከሌሎች የመራቢያ እጢ ፈሳሾች ጋር በመቀላቀል የወንድ ዘር ፈሳሽ (Semen) ይፈጥራሉ።
ቫሴክቶሚ ከተደረገ በኋላ የዘር ፍሬ ህዋሶች ወደ ዘር ፈሳሹ እንዳይገቡ ይከለከላሉ። ስለዚህ የዘር ፈሳሹ መውጣቱ ቢቀጥልም የዘር ፍሬ ህዋሶችን አይይዝም። ይህም እርግዝና እንዳይከሰት ይከላከላል።
ቫሴክቶሚ ለማን ይመከራል?
ቫሴክቶሚ በተለይ ወደፊት ልጅ መውለድ እንደማይፈልጉ እርግጠኛ ለሆኑ ወንዶች የሚሆን ቋሚ የወሊድ መከላከያ አማራጭ ነው።
ለምሳሌ፦
- የሚፈልጉትን የልጆች ቁጥር ያገኙና ተጨማሪ ልጅ መውለድ የማይፈልጉ ወንዶች።
- ከባለቤታቸው ጋር በጋራ ተወያይተው የቤተሰባቸውን ቁጥር መጨመር እንደማይፈልጉ የወሰኑ ጥንዶች።
- በቋሚነት የወሊድ መከላከያ ኃላፊነትን መውሰድ የሚፈልጉ ወንዶች።
ሆኖም ቫሴክቶሚ ቋሚ የወሊድ መከላከያ መሆኑን በትክክል መረዳት ያስፈልጋል። ወደፊት ልጅ የመውለድ ፍላጎት ሊኖራቸው የሚችል ወንዶች ሌሎች ጊዜያዊ የወሊድ መከላከያ ዘዴዎችን መጠቀም ይችላሉ።
የቫሴክቶሚ ውጤታማነት ምን ያህል ነው?
ቫሴክቶሚ በጣም ውጤታማ ከሆኑ የወሊድ መከላከያ ዘዴዎች አንዱ ነው። ከህክምናው በኋላ ስኬታማ መሆኑ በምርመራ ከተረጋገጠ ከ99% በላይ ውጤታማነት አለው።
ነገር ግን ቫሴክቶሚ ከተደረገ በኋላ ወዲያውኑ እርግዝናን አይከላከልም። በወንድ የስነ ተዋልዶ መንገድ ውስጥ ከቫሴክቶሚ በፊት የነበሩ የዘር ፍሬ ህዋሶች ለተወሰነ ጊዜ ( ቢያንስ 3 ወር ) ሊቀሩ ይችላሉ።
ከቫሴክቶሚ በኋላ ለምን 3 ወር መጠበቅ ያስፈልጋል?
ቫሴክቶሚ ከተደረገ በኋላ በወንድ የተዋልዶ መንገድ ውስጥ ከሕክምናው በፊት የነበሩ የዘር ፍሬ ህዋሶች ለተወሰነ ጊዜ ሊቀሩ ይችላሉ።በአጠቃላይ ከቫሴክቶሚ በኋላ ለ3 ወራት ያህል መጠበቅ ይመከራል። በዚህ የጥበቃ ጊዜ ውስጥ እርግዝናን ለመከላከል ኮንዶም ወይም ሌላ የወሊድ መከላከያ ዘዴ መጠቀም ያስፈልጋል። ከ3 ወራት በኋላ የዘር ፈሳሽ ምርመራ (Post-Vasectomy Semen Analysis) ማድረግ ይመከራል። ይህ ምርመራ በዘር ፈሳሹ ውስጥ የዘር ፍሬ ህዋሶች መኖራቸውንና እንቅስቃሴ እንዳላቸው ይመረምራል።
የምርመራው ውጤት የዘር ፍሬ ህዋሶች እንደሌሉ ወይም በሚፈቀደው ዝቅተኛ ደረጃ እንዳሉ እስኪያረጋግጥ ድረስ ሌላ የወሊድ መከላከያ ዘዴ መጠቀም መቀጠል አለበት። የምርመራውን ውጤት ገምግሞ መከላከያውን ማቆም የሚቻል መሆኑን የጤና ባለሙያ ማረጋገጥ አለበት።
አንዳንድ ወንዶች ከ3 ወራት በኋላም የዘር ፍሬ ህዋሶች ሊኖሯቸው ስለሚችል ተጨማሪ ጊዜ መጠበቅና ምርመራውን መድገም ሊያስፈልጋቸው ይችላል።
ከቫሴክቶሚ በኋላ ለምን 20 ጊዜ የዘር ፈሳሽ ማውጣት ይጠቀሳል?
ቀደም ሲል ከቫሴክቶሚ በኋላ ወደ 20 ጊዜ ያህል የዘር ፈሳሽ ማውጣት እንደ መመሪያ ይጠቀስ ነበር። ሆኖም ይህ ቁጥር ቫሴክቶሚው ስኬታማ መሆኑን የሚያረጋግጥ አይደለም።
በአሁኑ ጊዜ የዓለም ጤና ድርጅት (WHO) የ3 ወር የጥበቃ ጊዜን ከ20 ጊዜ የዘር ፈሳሽ ማውጣት ጋር በመተካት መጠቀም እንደማይመከር ያሳያል። ምክንያቱም 20 ጊዜ የዘር ፈሳሽ ማውጣት ብቻውን የዘር ፍሬ ህዋሶች መጥፋታቸውን አያረጋግጥም። ስለዚህ ዋናው መለኪያ የዘር ፈሳሽ ምርመራ ነው።
ቫሴክቶሚ በወንድነትና በግብረ ሥጋ ችሎታ ላይ ተጽዕኖ ያሳድራል?
ብዙ ወንዶች ቫሴክቶሚ ከተደረገ በኋላ የወንድነት ችሎታቸው እንደሚቀንስ፣ የወሲብ ፍላጎታቸው እንደሚጠፋ ወይም የዘር ፈሳሽ ማውጣት እንደማይችሉ ያስባሉ። እነዚህ ግን ትክክለኛ አይደሉም።
ቫሴክቶሚ የዘር ፍሬ ማስተላለፊያ ቱቦዎችን ብቻ የሚዘጋ እንጂ የወንድ መራቢያ እጢዎችን አያስወግድም። ስለዚህ፦
- የወንድ ሆርሞን (Testosterone) ምርት እንደተለመደው ይቀጥላል።
- የወሲብ ፍላጎት አይጠፋም።
- የብልት መቆም ችሎታን አይጎዳም።
- የዘር ፈሳሽ ማውጣት ይቀጥላል።
- የወሲብ ደስታና የእርካታ ስሜት በቀጥታ አይጎዳም።
የዘር ፈሳሽ መጠንም በአብዛኛው ሊታወቅ በሚችል ደረጃ አይለወጥም፤ ምክንያቱም የዘር ፍሬ ህዋሶች የዘር ፈሳሹ አነስተኛ ክፍል ስለሆኑ።
ከቫሴክቶሚ በኋላ ሊኖሩ የሚችሉ የጎንዮሽ ጉዳቶች
ቫሴክቶሚ በአጠቃላይ ደህንነቱ የተጠበቀ ሕክምና ቢሆንም፣ እንደማንኛውም የሕክምና ሂደት አንዳንድ የጎንዮሽ ጉዳቶች ሊኖሩት ይችላሉ።
ከተለመዱት ጊዜያዊ ምልክቶች መካከል፦
- በዘር ፍሬ ከረጢት አካባቢ ቀላል ህመም።
- ትንሽ እብጠትና መቅላት።
- በቆዳ ስር ትንሽ ደም መሰብሰብ።
- በቁስሉ አካባቢ ጊዜያዊ ምቾት ማጣት።
እነዚህ ምልክቶች በአብዛኛው በጥቂት ቀናት ውስጥ ይሻሻላሉ።
አልፎ አልፎ ግን ኢንፌክሽን፣ የደም መፍሰስ፣ የዘር ፍሬ ከረጢት እብጠት ወይም ለረጅም ጊዜ የሚቆይ ህመም ሊከሰት ይችላል። ከቀን ወደ ቀን የሚጨምር ህመም፣ ከፍተኛ እብጠት፣ ትኩሳት ወይም ከቁስሉ ፈሳሽ መውጣት ካጋጠመ ወዲያውኑ ሐኪምን ማማከር ያስፈልጋል።
ቫሴክቶሚ ወደ ኋላ ሊመለስ ይችላል?
ቫሴክቶሚ እንደ ቋሚ የወሊድ መከላከያ ዘዴ መቆጠር አለበት። አንዳንድ ጊዜ በቀዶ ጥገና የተዘጉትን ቱቦዎች እንደገና ለማገናኘት Vasectomy reversal የሚባል ሌላ ሕክምና ሊደረግ ይችላል።
ሆኖም ይህ ሂደት ሁልጊዜ የመውለድ ችሎታን ይመልሳል ተብሎ ዋስትና አይሰጥም። የስኬቱ መጠን እንደ ቫሴክቶሚ ከተደረገ በኋላ ባለፈው ጊዜ፣ የቱቦዎቹ ሁኔታና ሌሎች የጤና ሁኔታዎች ይለያያል።
ስለዚህ ቫሴክቶሚን ለመወሰን ከመጀመር በፊት ወደፊት ልጅ መውለድ ላይ ያለዎትን ፍላጎት በጥንቃቄ ማሰብ አስፈላጊ ነው።
ቫሴክቶሚ ከሌሎች የወሊድ መከላከያ ዘዴዎች ምን ይለየዋል?
ከሌሎች የወሊድ መከላከያ ዘዴዎች በተለየ፣ ቫሴክቶሚ ቋሚ አማራጭ ነው። ከተረጋገጠ በኋላ በየቀኑ መድሃኒት መውሰድ ወይም በየጊዜው ሌላ የወሊድ መከላከያ መጠቀም አያስፈልግም።
ነገር ግን ቫሴክቶሚ ከወሲብ ግንኙነት የሚተላለፉ በሽታዎችን (STIs) አይከላከልም። ስለዚህ ከኤችአይቪና ከሌሎች የወሲብ ግንኙነት የሚተላለፉ በሽታዎች ለመጠበቅ ኮንዶም መጠቀም አስፈላጊ ነው።
