ሂውማን ፓፒሎማ ቫይረስ (ኤች.ፒ.ቪ) ምንድን ነው?

                                          ሂውማን ፓፒሎማ ቫይረስ (ኤች.ፒ.ቪ) ምንድን ነው?

ሂውማን ፓፒሎማ ቫይረስ (Human Papillomavirus) በዓለማችን ላይ በጾታዊ ግንኙነት አማካኝነት ከሚተላለፉ ቫይረሶች መካከል በቀዳሚነት የሚጠቀስና በጣም የተለመደ የቫይረስ አይነት ነው። ይህ ቫይረስ ከ200 በላይ ዝርያዎች ያሉት ሲሆን፣ አብዛኞቹ ምንም ዓይነት የጤና ችግር ባያስከትሉም፣ የተወሰኑት ግን ለከባድ የጤና እክሎች ይዳርጋሉ።

                        የቫይረሱ ስርጭት

ኤች.ፒ.ቪ (HPV) በቆዳና በቆዳ ንክኪ እንዲሁም በጾታዊ ግንኙነት ወቅት በቀላሉ ይተላለፋል። ቫይረሱ በሰውነት ውስጥ ቢኖርም ለረጅም ጊዜ ምንም ዓይነት ምልክት ላያሳይ ስለሚችል፣ ግለሰቡ ቫይረሱ እንዳለበት ሳያውቅ ለሌሎች ሊያስተላልፍ ይችላል።

                 የ ኤች.ፒ.ቪ(HPV) ዝርያዎች

ቫይረሱ በሁለት ዋና ዋና ክፍሎች ይመደባል፦

1. አደገኛ ያልሆኑ (Low-risk HPV): እነዚህ ዝርያዎች በአብዛኛው በብልት አካባቢ የሚወጡ "ኪንታሮቶችን" (Genital Warts) ያስከትላሉ። ለካንሰር የመጋለጥ እድላቸው በጣም አነስተኛ ነው።
2. አደገኛ ዝርያዎች (High-risk HPV): እነዚህ ዝርያዎች በሰውነት ውስጥ ለረጅም ጊዜ ከቆዩ የሴል ለውጦችን በማምጣት ለካንሰር ይዳርጋሉ። በተለይም ዝርያ 16 እና 18 ለብዙዎቹ የካንሰር አይነቶች ምክንያት ናቸው።

                 የኤች.ፒ.ቪ(HPV) የጤና ችግሮች እና ምልክቶች

አብዛኛው ሰው የኤች.ፒ.ቪ (HPV) ቫይረስ ቢይዘውም የሰውነታችን በሽታ የመከላከል አቅም ቫይረሱን በሁለት ዓመት ውስጥ በራሱ ያጠፋዋል። ነገር ግን ቫይረሱ በሰውነት ውስጥ ከቆየ የሚከተሉትን ችግሮች ሊያስከትል ይችላል፦

1. የማህፀን በር ካንሰር (Cervical Cancer)

ይህ በኤች.ፒ.ቪ(HPV) ምክንያት ከሚመጡ የጤና ችግሮች መካከል እጅግ አደገኛው ነው። በኢትዮጵያ ውስጥ በሴቶች ላይ ከሚከሰቱ የካንሰር አይነቶች መካከል የማህፀን በር ካንሰር በግንባር ቀደምትነት ይጠቀሳል።

2. ሌሎች የካንሰር አይነቶች

ኤች.ፒ.ቪ (HPV) የማህፀን በር ካንሰርን ብቻ ሳይሆን የሚከተሉትንም ሊያስከትል ይችላል፦

• የፊንጢጣ ካንሰር (Anal cancer)
• የጉሮሮ እና የአፍ ውስጥ ካንሰር (Oropharyngeal cancer)
• የብልት ካንሰር (Vulvar, Vaginal, and Penile cancer)

3. የብልት ኪንታሮት (Genital Warts)

እነዚህ ኪንታሮቶች በብልት አካባቢ የሚወጡ ትናንሽ እብጠቶች ሲሆኑ፣ ህመም ባይኖራቸውም ማሳከክ እና ምቾት ማሳጣት ሊያስከትሉ ይችላሉ።

                  መከላከያ መንገዶች እና ምርመራ

ኤች.ፒ.ቪ (HPV) ምንም እንኳን አደገኛ ቢሆንም፣ አስቀድሞ በመከላከል እና በመመርመር ጉዳቱን መቀነስ ይቻላል።

1. የኤች.ፒ.ቪ (HPV) ክትባት

ክትባቱ ቫይረሱ አስቀድሞ እንዳይዝ ለመከላከል የሚሰጥ እጅግ ውጤታማ መንገድ ነው።

• ለማን ይሰጣል? በብዛት ከ9-14 ዓመት ለሆኑ ሴት ህፃናት (ወሲባዊ ግንኙነት ከመጀመራቸው በፊት) ይሰጣል።
• ጥቅሙ፦ ክትባቱ ወደፊት ሊከሰት የሚችለውን የማህፀን በር ካንሰርን እስከ 90% የመከላከል አቅም አለው።

2. የማህፀን በር ካንሰር ምርመራ (Screening)

ሴቶች እድሜያቸው ከ30 ዓመት በላይ ሲሆን (ወይም በሀኪም ምክር መሰረት) መደበኛ ምርመራ ማድረግ አለባቸው።

• የማህጸን በር ካንሰር ቅድመ ምርመራ (Pap smear/VIA test): እነዚህ ምርመራዎች ካንሰሩ ከመፈጠሩ በፊት የሚታዩ የሴል ለውጦችን ቀድሞ ለማወቅ ይረዳሉ።

3. ጥንቃቄ የተሞላበት ግንኙነት

ኮንዶም መጠቀም የኤች.ፒ.ቪ (HPV) ስርጭትን በከፍተኛ ሁኔታ ቢቀንስም፣ ቫይረሱ በቆዳ ንክኪም ሊተላለፍ ስለሚችል 100% መከላከል አይችልም። ስለዚህ ታማኝ የትዳር አጋር መኖር ወይም ግንኙነትን መገደብ ወሳኝ ነው።

                            ለኤች.ፒ.ቪ (HPV) የሚሰጥ ሕክምና ምንድን ነው? 

የኤች.ፒ.ቪ ቫይረስን ከሰውነት ሙሉ በሙሉ የሚያጠፋ ሕክምና የለም፤ ነገር ግን የሚታዩ የኪንታሮት እብጠቶችን (warts) ለማስወገድ እና ያልተለመዱ የማህፀን በር ህዋሳትን ለማከም የሚያስችሉ ሕክምናዎች አሉ። ከተለመዱት የህክምና አማራጮች መካካከል የሚከተሉት ይጠቀሳሉ፦

• ክራዮሰርጀሪ (Cryosurgery) ፦ ፈሳሽ ናይትሮጅንን በመጠቀም ኪንታሮቶችን ወይም ያልተለመዱ ህዋሳትን በማቀዝቀዝ የሚያስወግድ ህክምና ነው።
• ሊፕ (LEEP - Loop Electrosurgical Excision Procedure) ፦ በጣም ቀጭን የሆነ የኤሌክትሪክ ሽቦ በመጠቀም ያልተለመዱ የማህፀን በር  ህዋሳትን ቆርጦ ያስወግዳል።
• ኤሌክትሮካውተሪ (Electrocautery) ፦ የኤሌክትሪክ ሞገድን በመጠቀም ኪንታሮቶችን ያቃጥላል።
• የሌዘር ሕክምና (Laser therapy) ፦ ጨረርን በመጠቀም ኪንታሮቶችን ወይም ያልተለመዱ ህብረ ህዋሳትን ያጠፋል።
• ኮልድ ናይፍ ኮን ባዮፕሲ (Cold knife cone biopsy)፦ ያልተለመዱ የማህፀን በር ህብረ ህዋሳትን በሾጣጣ (cone) ቅርፅ በቀዶ ጥገና ቆርጦ ያወጣል።
• በሐኪም የሚታዘዙ ክሬሞች ወይም ቅባቶች ፦ በቀጥታ ኪንታሮቱ ላይ የሚቀቡ እንደ ኢሚኪሞድ (Imiquimod) ወይም ፖዶፊሎክስ (podofilox) ያሉ መድኃኒቶች
• ትራይክሎሮአሴቲክ አሲድ (TCA)፦ ኪንታሮቶችን አቃጥሎ የሚያጠፋ የኬሚካል ሕክምና ነው። 

                           ኤች.ፒ.ቪ (HPV) ቫይረስ ይድናል? 

ኤች.ፒ.ቪ ቫይረስን የሚያድን መድኃኒት የለም፤ ነገር ግን 90% የሚሆኑት የቫይረሱ ዝርያዎች ያለ ምንም ሕክምና በራሳቸው ከሰውነት ይወገዳሉ።

                   የኤች.ፒ.ቪ (HPV) ቫይረስ ያለበት ሰው በሕይወት ዘመኑ ሙሉ ቫይረሱን ያስተላልፋል? 

አያስተላልፍም ፤ ምንም እንኳን ምልክት ሳይኖረው ቫይረሱ በሰውነቱ ውስጥ እስካለ ድረስ ሊያስተላልፍ ቢችልም አንዴ ከሰውነቱ ከተወገደ በኋላ ግን ወደ ሌላ ሰው  አይተላለፍም።

ማጠቃለያ

ኤች.ፒ.ቪ (HPV) በብዙ መንገዶች የሚሰራጭ ቫይረስ ቢሆንም፣ በክትባት እና በመደበኛ ምርመራ ራሳችንን መጠበቅ እንችላለን። በተለይም ሴቶች የማህፀን በር ካንሰር ምርመራን በየጊዜው እንዲያደርጉና ሴት ልጆቻቸውን እንዲያስከትቡ ይመከራል።