የሴቶች ንፅህና አጠባበቅ ምክሮች

ምንም እንኳን ሁላችንም እያደግን ስንመጣ መሰረታዊ የሆኑ የብልት ንፅህና አጠባበቅ ደንቦችን ብንማርም፣ የሴቶች ንፅህና (feminine hygiene) አሁንም ቢሆን በማህበረሰባችን ውስጥ በግልጽ የማይወሩና በምስጢር የሚያዙ ጉዳዮች አንዱ ነው። የብልት እና የብልት አካባቢ ንፅህና በሚመለከት ምን ትክክል እንደሆነ፣ ምን ደህንነቱ የተጠበቀ እንደሆነ እና ምን መጠቀም እንዳለብ በሚገልጹ ጉዳዮች ላይ ብዙ ግራ መጋባቶች ይስተዋላሉ። ሆኖም ግን፣ በሁሉም የዕድሜ ክልል ውስጥ የሚገኙ ሴቶች ኢንፌክሽኖችን፣ ምቾት ማጣትን እና ሌሎች ሊከሰቱ የሚችሉ የጤና እክሎችን ለመከላከል ትክክለኛውን የብልት ንፅህና አጠባበቅ መንገዶችን መረዳታቸው እጅግ በጣም አስፈላጊ ነው።

የሴት ብልት ንፅህና (Vulvovaginal hygiene) ከሴት ልጅ በራስ መተማመን፣ ጥሩ ጤና እና አርኪ የወሲብ ህይወት ጋር የተያያዘ ነው። በውስጠኛው እና በውጫዊው የብልት አካላት ውስጥ የሚገኙትን ጠቃሚ ረቂቅ ተሕዋስያን (microbiome) ለመጠበቅ፣ ጥራት ያለው፣ ጉዳት የማያደርስ እና ጤናማ የዕለት ተዕለት ንፅህና አጠባበቅ ሂደቶችን ማከናወን አስፈላጊ ነው። ይሁን እንጂ የእያንዳንዱን ሴት ምርጫ የሚወስኑ በርካታ ምክንያቶች አሉ።

የንፅህና አጠባበቅ ልምድ የሚቀረጸው በሴቷ የግል ምርጫ ላይ ተመስርቶ ነው። ሆኖም እንደ ሃይማኖት፣ ማህበራዊ ህይወት እና ባህላዊ እሴቶች ያሉ ምክንያቶች በሴቶች ምርጫ እና ልምድ ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያሳድራሉ። በተጨማሪም እንደ እናት፣ አያት እና ጓደኞች ያሉ የቤተሰብ አባላት ለሴቶች የንፅህና አጠባበቅ ልምዶችን ያስተምራሉ። የቴክኖሎጂ እና የማህበራዊ ሚዲያ እድገትም ሴቶች የተወሰኑ ምርቶችን እንዲመርጡ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያሳድራል። ከዚህም በላይ የንፅህና አጠባበቅ ደንቦች በመለዋወጥ ላይ ያሉ ሲሆን፣ የንፅህና መጠበቂያ ምርቶች ቁጥርም በፍጥነት እየጨመረ ነው። በአሁኑ ጊዜ ሴቶች እጅግ በጣም ሰፊ ከሆኑ የንፅህና መጠበቂያ ምርቶች ምርጫ ጋር ይጋፈጣሉ፤ በመሆኑም ለምቾት አጠቃቀም እና ለሰውነታቸው ጤና ተስማሚ የሆኑ ምርቶችን መምረጥ መቻል አለባቸው።

ስለ የብልት እና የብልት አካባቢ ንፅህና አጠባበቅ ያልተሟላ ግንዛቤ መኖር፣ ተገቢ ያልሆኑ ምርቶችን ወደ መጠቀም ወይም ንፅህናን ጨርሶ ወደ አለመጠበቅ ሊያመራ ይችላል። ይህም ጠቃሚ የሆኑ ረቂቅ ተሕዋስያ መዛባትን፣ ጎጂ ባክቴሪያዎች መራባትን እና መደበኛ ያልሆነ የአሲድ (pH) መጠንን ያስከትላል።

እነዚህ ለውጦች ለተለያዩ በሽታዎች የመጋለጥ እድልን ይጨምራሉ፤ ለምሳሌ፦

• ለአባላዘር  በሽታዎች (STI) የመጋለጥ እድል መጨመር (እንደ ጨብጥ፣ ክላሚዲያ እና ኤች.አይ.ቪ)።
• ለማህፀን በር ካንሰር (Cervical cancer) የመጋለጥ እድል መጨመር።
• እርግዝና እና በፅንስ እድገት ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ ሊያሳድሩ ይችላሉ። ይህም ከማህፀን ውጭ እርግዝና (Ectopic pregnancy)፣ መካንነት፣ የልጅ ክብደት መቀነስ፣ ያለጊዜ መወለድ እና ሌሎች ውስብስብ ችግሮችን ሊያስከትል ይችላል።

የእያንዳንዱ ሴት አካል የተለያየ መሆኑን እና ለአንዱ የሚሰራው ለሌላው ተስማሚ ላይሆን እንደሚችል ያስታውሱ። ለርስዎ የሚስማሙ ምርቶች ወይም ልምዶች የትኞቹ እንደሆኑ እርግጠኛ ካልሆኑ፣ ወይም እንደ ማሳከክ፣ ማቃጠል፣ ወይም መደበኛ ያልሆነ ፈሳሽ ያሉ ምልክቶች ካጋጠሙዎት የጤና ባለሙያ ያማክሩ።

1.አካባቢውን ለማጠብ ሳሙና አይጠቀሙ

ከፍተኛ መዓዛ ያላቸው ወይም ጸረ ባክቴሪያ (antibacterial) የሆኑ ሳሙናዎች የሴት ብልትን ተፈጥሯዊ የፒኤች (pH) መጠን በአሉታዊ መልኩ ሊያዛቡ ይችላሉ። ይህ የፒ ኤች ሚዛን እንደ ባክቴሪያል ቫጂኖሲስ (bacterial vaginosis) ወይም የፈንገስ ኢንፌክሽን ካሉ ህመሞች የሚከላከሉ ጤናማ ባክቴሪያዎችን (እንደ ላክቶባሲሊ ያሉ) ለመጠበቅ ወሳኝ ነው። ይህ ሚዛን ሲዛባ በሃይለኛ ሳሙናዎች ሲዛባ ለቁስለት፣ ለድርቀት እና ለኢንፌክሽን የመጋለጥ እድልዎን ይጨምራል።

ሳሙና ከመጠቀም ይልቅ የውጪውን የብልት ክፍል በሞቀ ውሃ በቀስታ እጅዎን በመጠቀም ይታጠቡ። ሳሙና መጠቀምን የሚመርጡ ከሆነ ለስላሳ፣ ሽታ የሌለው እና ፒኤች-መዛን የማያዛባ (pH-balanced) የሆነ የሴቶች ማጽጃ ይምረጡ። ያስታውሱ፣ የሴት ብልት የውስጠኛው ክፍል እራሱን የሚያጸዳ (self-cleaning) ነው ስለዚህም ውስጡን ማጠብ አያስፈልግም። አብዛኛው ጠረን የሚመጣው ከራሱ ከብልት ሳይሆን ከውስጠኛው ጭን እና ከቆዳ መታጠፊያዎች ሊሆን ይችላል። የብልት አካባቢዎን ነካ ነካ በማድረግ ያድርቁ። ቆዳው የመቆጥቆጥ ስሜት ካለው ወይም በእርጥበት ምክንያት ከሚመጣ መቆጣት ለመከላከል ለስላሳ የሆነ መከላከያ ክሬም (Bland barrier cream) ይጠቀሙ።

ሽንት ቤት ገብተው ከተጠራረጉ በኋላ የፊንጢጣዎን እና የብልትዎን አካባቢ ለየብቻ መጥረግ እንዳለብዎት ያስታውሱ።  አንዱን አካባቢ ይጠርጉ፣ የተጠቀሙበትን ሶፍት ያስወግዱ። ከዚያም ሌላኛውን አካባቢ በሌላ ወረቀት ይጠርጉ።

ማድረግ የሌለብዎት ነገሮች

• ጨርቅ ወይም ስፖንጅ ከመጠቀም ይቆጠቡ።
• ጥሩ መዓዛ ያላቸው ወይም የሚያቆስሉ ሳሙናዎችን ያስወግዱ።
• የሴት ብልትን ውስጠኛ ክፍል ከማጠብ (douching) ይቆጠቡ።
• አካባቢውን በማሸት ለማድረቅ አይሞክሩ።
• በብልትዎ ላይ የሴቶች የንፅህና መጠበቂያ ሽቶዎችን እና ዲኦድራንቶችን አይጠቀሙ።

ትክክለኛ የሴቶች የንፅህና አጠባበቅን መከተል በሃይል ማጽዳትን አይጠይቅም፤ ለስላሳ እና ተከታታይነት ያለው እንክብካቤ ብቻ ይበቃል። ተደጋጋሚ ቁስለት ወይም ኢንፌክሽን ካጋጠመዎት፣ መንስኤ የሆኑ ሌሎች ችግሮችን ለመለየት የማህፀን እና ፅንስ ስፔሻሊስት ያማክሩ።

2. ጤነኛ  አመጋገብን ይምረጡ

ጤናማ እና የተመጣጠነ የአመጋገብ ስርዓት ለመከተል ይሞክሩ። የተመጣጠነ ምግብ ሰውነትዎንም ሆነ ብልትዎን ጤናማ አድርጎ ለመጠበቅ ይረዳል። እንደ እርጎ፣ ስኳር ድንች፣ ነጭ ሽንኩርት፣ አቮካዶ ፣ የክራንቤሪ ጭማቂ እና ውሃ ያሉ ምግቦችና መጠጦች ሁሉ እጅግ ጠቃሚ ናቸው። ፍራፍሬ፣ አትክልት እና ጥራጥሬ የበለፀገ አመጋገብ መከተል የሰውነት በሽታ የመከላከል ስርዓትን ለማጠናከር እና ኢንፌክሽንን ለመከላከል ይረዳል።

3. ጤናማ የሰውነት ክብደትን ይጠብቁ

የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ የደም ዝውውርን ለማሻሻል እና ውጥረትን (stress) ለመቀነስ ይረዳል፤ እነዚህ ሁለቱም ደግሞ ለሴት ብልት ጤና ችግሮች መንስኤ ሊሆኑ የሚችሉ ነገሮች ናቸው። በተጨማሪም የአካል ብቃት እንቅስቃሴ የብልት አካባቢ ጠረንን ለማስወገድ ይረዳል።

4. ምቹ፣ የማያጣብቁ ልብሶችን ይልበሱ

የሴት ብልት አካባቢን ደረቅ አድርጎ መጠበቅ በሴቶች የንፅህና አጠባበቅ ውስጥ በጣም ከሚዘነጉ ነገር ግን እጅግ አስፈላጊ ከሆኑ ጉዳዮች አንዱ ነው። ብልት ጤናማ ሆኖ ለመቆየት በተፈጥሮ ፈሳሾችን ቢያመነጭም፣ በላብ፣ በሽንት ወይም አየር በማያስገቡ ጥብቅ ልብሶች ምክንያት የሚፈጠር ከመጠን ያለፈ የውጪ እርጥበት ለጎጂ ባክቴሪያዎች እና ለፈንገስ (yeast) መራቢያ ምቹ ሁኔታን ይፈጥራል።

እርጥበትን ለመቀነስ እና እንደ ፈንገስ ወይም ባክቴሪያል ቫጂኖሲስ (bacterial vaginosis) ያሉ ኢንፌክሽኖችን ለመከላከል የሚከተሉትን መሰረታዊ የንፅህና አጠባበቅ ልምዶች ይከተሉ፦

• አየር የሚያስገቡ የውስጥ ሱሪዎችን ይልበሱ፦ ይልቅ የጥጥ የውስጥ ሱሪዎችን ይምረጡ፤ ምክንያቱም የጥጥ ጨርቆች የተሻለ አየር እንዲዘዋወር ስለሚያደርጉ እርጥበት እንዳይቋጠር ይረዳሉ።
• እርጥብ ልብሶችን በፍጥነት ይቀይሩ፦ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ አድርገው፣ ዋና ዋኝተው ወይም በላብ ምክንያት ልብስዎ ከረጠበ (በተለይም ጥብቅ ያሉ ልብሶች ከሆኑ) ለቁስለት ወይም ለኢንፌክሽን የመጋለጥ እድልዎን ስለሚጨምሩ በፍጥነት መቀየር ይኖርብዎታል።
• የፓንቲ ላይነር (Panty liners) የዕለት ተዕለት አጠቃቀምን ያስወግዱ፦ አልፎ አልፎ መጠቀም ጠቃሚ ቢሆንም፣ ሁልጊዜ መጠቀም ግን እርጥበትን እና ሙቀትን አፍኖ በመያዝ የብልትን ተፈጥሯዊ ሚዛን ሊያዛባ ይችላል።
• የውስጥ ሱሪዎችን ለስላሳ በሆነ ሳሙና ይጠቡ፦ ከሌሎች ልብሶች ለይተው ይጠቧቸው።

5. በየ 4 እና 6 ሰዓቱ የወር አበባ ንፅህና መጠበቂያ ሞዴስ (Sanitary Pad) ይቀይሩ

በወር አበባ ወቅት ንፅህናን ለመጠበቅ የወር አበባ መጠበቂያ ምርቶችን በየጊዜው መቀየር አንዱና ዋነኛው የሴቶች የንፅህና አጠባበቅ ደንብ ነው። ይህንን አለማድረግ ምቾት ከማጣት ባለፈ ለከባድ የጤና ችግሮች ሊዳርግ ይችላል። የወር አበባ ሞዴሶች ወይም ታምፖኖች (Tampons) ሳይቀየሩ ለረጅም ጊዜ ሲቆዩ፣ ለባክቴሪያ መራባት ምቹ የሆነ ሞቃት እና እርጥብ ሁኔታን ይፈጥራሉ። ይህም ለሽፍታ፣ ለኢንፌክሽን እና ላልተፈለገ ጠረን ይዳርጋል።

እንደ መደበኛ የሴቶች የንፅህና አጠባበቅ ልምድ የሚከተሉት ይመከራሉ፦

• ፓድዎን በየ 4 እና 6 ሰዓቱ ይቀይሩ።
• የወር አበባ ፈሳሽ በበዛባቸው ቀናት ጊዜውን ወደ 3 ወይም 4 ሰዓታት ያሳጥሩት።
• ታምፖን (Tampons) የሚጠቀሙ ከሆነ ከ6 ሰዓት በላይ በፍጹም አይቆዩ። ለረጅም ጊዜ መጠቀም ለቶክሲክ ሾክ ሲንድሮም (Toxic Shock Syndrome - TSS) የመጋለጥ እድልን ይጨምራል፤ ይህ ደግሞ ከባድ የሆነ የባክቴሪያ ኢንፌክሽን ነው።

6. የውስጥ ሱሪዎን በየቀኑ ይቀይሩ 

ይህ የብልትዎን ውጪያዊ ክፍል (vulva) ደረቅ እንዲሆንና ከባክቴሪያ ነፃ እንዲሆን ይረዳል።

የውስጥ ሱሪን በየቀኑ መቀየር ለሚከተሉት ምክኛቶች አስፈላጊ ነው

• እርጥበትን ለመቀነስ፦ ላብ እና ፈሳሽ በጨርቁ ላይ ተከማችቶ ለፈንገስ መራቢያ ምቹ ሁኔታ እንዳይፈጥር ይረዳል።
• ባክቴሪያን ለመከላከል፦ የቆሸሸ የውስጥ ሱሪ ለባክቴሪያል ቫጂኖሲስ እና ለሽንት ቧንቧ ኢንፌክሽንየሚያጋልጡ ባክቴሪያዎችን ሊይዝ ስለሚችል በየቀኑ መቀየር ኢንፌክሽንን ይከላከላል።
• ለቆዳ ጤና፦ የረጠበ የውስጥ ሱሪ ለረጅም ጊዜ መልበስ የብልት ቆዳን (vulva) ሊያቆስል ወይም ሊያሳክክ ይችላል።
• ንፅህናን ለመጠበቅ፦ መጥፎ ጠረን እንዳይኖር እና ሁልጊዜ ምቾት እንዲሰማዎት ይረዳል።

7. በቂ ውሃ ይጠጡ

በቂ ፈሳሽ መጠጣት ሽንትዎ እንዲቀጥን እና ባክቴሪያዎችን ጠርጎ ለማስወገድ ይረዳል። ይህም የሽንት ቧንቧ ኢንፌክሽንን ለመከላከል ይረዳል።

8. የብሽሽት ፀጉርን ሙሉ በሙሉ አይላጩ

ለሴቶች የንፅህና አጠባበቅ በሚመጣበት ጊዜ ብዙ ሴቶች የብሽሽት ፀጉርን ሙሉ በሙሉ መላጨት በጣም ንጹህ አማራጭ እንደሆነ ያምናሉ። ነገር ግን ይህ የተለመደ የተሳሳተ ግንዛቤ ነው። የብልት ፀጉር ብልትን ለመጠበቅ ትልቅ ሚና ይጫወታል። መፋተግን ለመቀነስ ይረዳል፣ ባክቴሪያ እና ቆሻሻ ወደ ሴት ብልት ውስጥ እንዳይገቡ ይከላከላል እና እንደ ተፈጥሯዊ የመከላከያ አጥር ያገለግላል።

ፀጉርን ሙሉ በሙሉ መላጨት ለቆዳ መቆራረጥ እና ለቆዳ መቆጣት ሊዳርግ ይችላል፤ እነዚህ ሁሉ ደግሞ ለኢንፌክሽን የመጋለጥ እድልን ይጨምራሉ። እነዚህ ጥቃቅን ቁስሎች ጎጂ ባክቴሪያዎች ወደ ቆዳ ውስጥ እንዲገቡ ቀላል ያደርጉታል፣ ይህም ወደ ውስጥ ለሚያድግ ፀጉር (ingrown hairs) ወይም ለሽንት ቧንቧ ኢንፌክሽን (UTIs) መንስኤ ሊሆኑ ይችላሉ። ከንፅህና አጠባበቅ አንፃር ይህ ከጥቅሙ ይልቅ ጉዳቱ ሊያመዝን ይችላል።

ፀጉርዎን ማስተካከል የሚመርጡ ከሆነ፣ በንጹህ መቀስ ማሳጠርን ያስቡበት። ይህ አላስፈላጊ አደጋዎችን በማስቀረት አጠቃላይ ንፅህናዎን የሚደግፍ ደህንነቱ የተጠበቀ እና ጤናማ አማራጭ ነው።

9. በየዓመቱ የማህፀን እና ፅንስ ስፔሻሊስትዎን (Gynecologist) ያማክሩ

ቢያንስ በዓመት አንድ ጊዜ የማህፀን ሐኪምዎን ማየት ትክክለኛ የሴቶች የንፅህና አጠባበቅን ለመጠበቅ በጣም አስፈላጊ ከሆኑ ተግባራት አንዱ ነው። መደበኛ ምርመራዎች እንደ ፓፕ ስሚር (Pap smears)፣ የማህጸን ምርመራ (pelvic exams) እና የአባላዘር በሽታዎች ምርመራ (STD testing) ያሉ ወሳኝ ምርመራዎችን ማድረግዎንን ያረጋግጡ ይረዳሉ፤ እነዚህም የመራቢያ አካላትን ጤና ለመጠበቅ ቁልፍ ናቸው።

ከሕክምና ምርመራዎች ባለፈ፣ ዓመታዊ ጉብኝትዎ ስለ ብልት ፈሳሽ፣ የወር አበባ ዑደት፣ የወሊድ መቆጣጠሪያ ወይም እርግጠኛ ስላልሆኑባቸው የንፅህና አጠባበቅ ልምዶች ጥያቄዎችን ለመጠየቅ ጠቃሚ አጋጣሚ ነው። ብዙ ሴቶች ሳያውቁ የብልታቸውን የፒኤች (pH) መጠን ሊያዛቡ ወይም ለኢንፌክሽን ተጋላጭነትን ሊጨምሩ የሚችሉ ልምዶችን ይከተላሉ። የማህፀን ሐኪምዎ ደህንነቱ የተጠበቀ እና ውጤታማ ወደሆነ የንፅህና አጠባበቅ ዘዴ ሊመራዎት ይችላል።

ለእነዚህ ዓመታዊ ጉብኝቶች ቅድሚያ መስጠት አጠቃላይ ጤናዎን ከመደገፍ ባለፈ፣ በየቀኑ በሚያደርጉት የንፅህና አጠባበቅ ላይ በቂ መረጃ ያለው ውሳኔ እንዲያስተላልፉ አቅም ይሆንዎታል።

የሴቶች የብልት ንፅህና እና የግብረ ስጋ ግንኙነት

ከግብረ ስጋ ግንኙነት በኋላ የሴት ብልት አካባቢን ማጽዳት ለንጽህናም ብቻ ሳይሆን ለጤናም አስፈላጊ ነው። የግብረ ስጋ ግንኙነት የሰውነት ፈሳሾችን፣ ላብን እና ባክቴሪያዎችን ሊያሳድር ይችላል፤ እነዚህም ለቁስለት ወይም እንደ የሽንት ቧንቧ ኢንፌክሽን እና ባክቴሪያል ቫጂኖሲስ ላሉ የጤና ችግሮች የመጋለጥ እድልን ይጨምራሉ።

ከግንኙነት በፊት ስለ ንፅህና የሚያሳስብዎት ከሆነ በሞቀ ውሃ መታጠብን ያስቡበት።እንዲሁም የብልት መቆጥቆጥ ካለብዎት ወይም መደበኛ ያልሆነ ፈሳሽ ያሳስብዎት ከሆነ ኮንደም መጠቀምን ያስቡበት። 

ከግንኙነት በኋላ የውጪውን የብልት ክፍል (external genital area) በሞቀ ውሃ በቀስታ ይታጠቡ። ተፈጥሯዊ የፒኤች (pH) ሚዛንዎን ሊያዛቡ እና ለቁስለት ሊዳርጉ የሚችሉ ጠንካራ ሳሙናዎችን ከመጠቀም ወይም የብልት ውስጠኛ ክፍልን ከመታጠብ (douching) ይቆጠቡ። እንዲሁም ከግንኙነት በኋላ ሽንት መሽናት በጣም ይመከራል፤ ይህም ወደ ሽንት ቧንቧው የገቡ ባክቴሪያዎችን ጠርጎ ለማስወገድ ይረዳል።

ይህ ቀላል ከግንኙነት በኋላ የሚደረግ የንፅህና አጠባበቅ ልምድ የሴቶችን ጤና ለመደገፍ እና ምቾት የማጣት ወይም የኢንፌክሽን እድልን ለመቀነስ ትልቅ እገዛ ያደርጋል።