የወንድ የዘር ፍሬ ካንሰር – መከላከል እና ማወቅ የሚገቡዎት ዋና ዋና ጉዳዮች

የወንድ የዘር ፍሬ ካንሰር – መከላከል እና ማወቅ የሚገቡዎት ዋና ዋና ጉዳዮች

የጤና መረጃዎችን ቀድሞ ማወቅ እና የራስን አካል ሁልጊዜ መከታተል የህይወት አደጋን ለመቀነስ ከሚረዱ ዋና ዋና መንገዶች አንዱ ነው። በወንዶች ላይ ከሚከሰቱ የካንሰር አይነቶች መካከል የወንድ የዘር ፍሬ ካንሰር (Testicular Cancer) አንዱ ቢሆንም፣ ቀድሞ ከተደረሰበት ሙሉ በሙሉ የመዳን ዕድሉ በጣም ከፍተኛ ከሆኑ የካንሰር አይነቶች ይመደባል።

ይህ ዝርዝር የህክምና ጽሁፍ በወንድ የዘር ፍሬ ካንሰር ዙሪያ ያሉ የቀደሙ የማስጠንቀቂያ ምልክቶችን፣ ለበሽታው አጋላጭ የሆኑ ሁኔታዎችን፣ በቤት ውስጥ የሚደረግ የራስ ምርመራን እና ወደ ህክምና ባለሙያ መቼ መሄድ እንደሚገባ በሰፊው ያብራራል።

የወንድ የዘር ፍሬ ካንሰር ምንድን ነው?

የወንድ የዘር ፍሬ ካንሰር የሚከሰተው በቆለጥ/የዘር ፍሬ ከረጢት (Scrotum) ውስጥ በሚገኙት የዘር ፍሬዎች (Testicles) ሕዋሳት ላይ መደበኛ ያልሆነ እና ያልተቆጣጠሩት የሕዋስ እድገት ሲኖር ነው። የዘር ፍሬዎች የወንድ የዘር ፍሬ (Sperm) እና ሆርሞኖችን (እንደ ቴስቶስቴሮን) የማምረት ኃላፊነት አለባቸው።

ምንም እንኳን ይህ ካንሰር በማንኛውም ዕድሜ ላይ ባሉ ወንዶች ላይ ሊከሰት ቢችልም፣ በተለይም ከ15 እስከ 35 ዓመት ባለው የዕድሜ ክልል ውስጥ ባሉ ወጣቶች እና ጎልማሶች ላይ በብዛት ይከሰታል። ነገር ግን መልካሙ ዜና፣ ካንሰሩ ወደ ሌሎች የሰውነት ክፍሎች እንኳ ቢሰራጭ በህክምና ሙሉ በሙሉ የማዳን እድሉ ከ95% በላይ መሆኑ ነው።

 የማስጠንቀቂያ ምልክቶች (Early Warning Signs)

ብዙ ጊዜ የወንድ የዘር ፍሬ ካንሰር በቅድመ ደረጃው ላይ ከፍተኛ ህመም ላያሳይ ይችላል። ስለዚህ የሚከተሉትን ምልክቶች በደንብ አስተውሎ መከታተል አስፈላጊ ነው፦

1. በዘር ፍሬ ላይ የሚወጣ ህመም የሌለው እብጠት ወይም ጠጠር ያለ ነገር

በጣም የተለመደው እና የመጀመሪያው የማስጠንቀቂያ ምልክት በአንዱ የዘር ፍሬ ላይ የሚወጣ አነስተኛ እብጠት፣ ማበጥ ወይም እንደ አተርፍሬ ያለ ጠጠር ያለ ነገር ነው። ይህ እብጠት አብዛኛውን ጊዜ ህመም የለውም።

2. የዘር ፍሬ ከረጢት ውስጥ የመክበድ ስሜት

አንደኛው የዘር ፍሬ ከተለመደው በላይ የከበደ፣ የወረደ ወይም የደነደነ እንደሆነ ከተሰማዎት ይህ ሊታለፍ የማይገባው ሌላው ምልክት ነው።

3. በታችኛው የሆድ ክፍል ወይም ብልት አካባቢ ያለ ህመም

በታችኛው የሆድ ክፍል፣ በብልት ስር (Groin) ወይም በጀርባ አካባቢ የሚሰማ የሚመላለስ ወይም አሰልቺ የሆነ የሕመም ስሜት።

4. በድንገት የፈሳሽ መከማቸት

 ከረጢት ውስጥ በድንገት ያልተለመደ ፈሳሽ መከማቸት ወይም የከረጢቱ ድንገተኛ ማበጥ።

5. የህመም ወይም የመወጠር ስሜት

በአንደኛው የዘር ፍሬ ወይም በቆለጥ ከረጢት ውስጥ የሚሰማ ግልጽ ህመም፣ ምቾት ማጣት ወይም የሙቀት ስሜት።

6. የደረት/የጡት ማበጥ ወይም የማመም ስሜት

የካንሰር ሕዋሳቱ የሚያመርቷቸው ሆርሞኖች በወንዶች ደረት/ጡት አካባቢ ማበጥን ወይም ህመምን (Gynecomastia) ሊያስከትሉ ይችላሉ።

7. የጀርባ ህመም እና የመተንፈስ ችግር

ካንሰሩ ሳይታወቅ ቆይቶ ወደ ሌሎች አካላት (ለምሳሌ ወደ ሳንባ ወይም የጀርባ ህዋሳት) ከተስፋፋ፣ የማያቋርጥ የጀርባ ህመም፣ ሳል ወይም የመተንፈስ እጥረት ሊከሰት ይችላል።

በቤት ውስጥ የሚደረግ የራስ ምርመራ (Testicular Self-Exam - TSE)

ወንዶች በወር አንድ ጊዜ የራሳቸውን የዘር ፍሬ መመርመራቸው ማናቸውንም ለውጦች በጊዜ ለማወቅ ይረዳቸዋል። ምርመራውን ለማድረግ የተሻለው ጊዜ ከሞቅ ያለ ሻወር ወይም ገላ መታጠብ በኋላ ነው፤ ምክንያቱም በዚህ ጊዜ የቆለጥ ቆዳ ስለሚረግብ እና ስለሚታዘዝ ምርመራውን ቀላል ያደርገዋል።

በራስ የሚደረጉ ምርመራዎች፦

1. መስታወት ፊት መቆም፦ በዘር ፍሬ ቆዳ ላይ የሚታይ እብጠት ወይም የቅርጽ ለውጥ እንዳለ በመስታወት ይመልከቱ።
2. በእጅ መዳሰስ፦ በእጅዎ አውራ ጣት እና በሌሎች ጣቶችዎ መካከል እያንዳንዱን የዘር ፍሬ በዝግታ እያገላበጡ ይመልከቱ።
3. ለስላሳ እብጠቶችን መፈለግ፦ በዘር ፍሬው ወለል ላይ ወይም ጎን ላይ የሚገኝ ያልተለመደ ጠጠር ያለ ነገር፣ እብጠት ወይም መጠን መጨመርን ይፈልጉ።
4. ተፈጥሯዊ አካላትን ማወቅ፦ ከዘር ፍሬው ጀርባ "ኤፒዲዲሚስ" (Epididymis) የሚባል ለስላሳ እና የቧንቧ መሰል አካል አለ። ይህ ተፈጥሯዊ ስለሆነ ከካንሰር እብጠት ጋር እንዳያሳስብዎት ማወቅ ያስፈልጋል።

ማስታወሻ፦ የአንደኛው የዘር ፍሬ መጠን ከሌላኛው በጥቂቱ ማነስ ወይም መብለጥ የተለመደ እና ተፈጥሯዊ ሊሆን ይችላል። ዋናው ነገር አዲስ የተፈጠረ ለውጥ መኖሩን ማወቅ ነው።

ለበሽታው አጋላጭ የሆኑ ሁኔታዎች (Risk Factors)

የወንድ የዘር ፍሬ ካንሰርን በትክክል የሚያመጣው ምክንያት በሙሉ ሁኔታ ባይታወቅም፣ ለበሽታው የመጋለጥ እድልን የሚጨምሩ ሁኔታዎች አሉ፦

• ሳይወርድ የቀረ የዘር ፍሬ (Cryptorchidism)፦ ህፃናት ሲወለዱ የዘር ፍሬያቸው ከተፈጥሯዊ የሆድ ክፍል ወደ ከረጢቱ ሳይወርድ ከቀረ፣ ወደፊት ለካንሰር የመጋለጥ እድላቸው ከፍ ያለ ነው።
• የቤተሰብ ታሪክ፦ በአባት ወይም በወንድም ላይ የዘር ፍሬ ካንሰር ታሪክ ካለ።
• የዕድሜ ሁኔታ፦ በብዛት ከ15 እስከ 35 ዓመት ባለው የዕድሜ ክልል ውስጥ መሆን።
• ቀደም ሲል የነበረ ካንሰር፦ በአንደኛው የዘር ፍሬ ላይ ቀደም ሲል ካንሰር ተከስቶ ከነበረ፣ በሌላኛው ላይ የመከሰት እድሉ ይጨምራል።
• የዘር/የብሄር ሁኔታ፦ በነጭ ዘሮች ላይ በብዛት የሚታይ ቢሆንም፣ በማንኛውም የሰው ልጅ ላይ ሊከሰት ይችላል።

ወደ ህክምና ባለሙያ መቼ መሄድ ይገባል?

በዘር ፍሬዎ ላይ ማንኛውንም አዲስ እብጠት፣ የሕመም ስሜት፣ የቅርጽ ለውጥ ወይም የማበጥ ምልክት ከተመለከቱ ከሁለት ሳምንት በላይ ሳይጠብቁ ወዲያውኑ ወደ ህክምና ቦታ ማምራት አለብዎት።

ከብዙ ወንዶች የሚታየው ትልቁ ችግር ሃፍረት ወይም ፍርሃት በመሆኑ ምክንያት ምልክቶችን ደብቆ መቆየት ነው። ነገር ግን፦

• አብዛኞቹ በዘር ፍሬ ላይ የሚወጡ እብጠቶች ካንሰር ላይሆኑ ይችላሉ (ለምሳሌ ፈሳሽ መቋጠር/Hydrocele ወይም የደም ስር ማበጥ/Varicocele ሊሆኑ ይችላሉ)።
• ካንሰር እንኳ ቢሆን፣ በቅድመ ደረጃ ከተደረሰበት ሙሉ በሙሉ  የመፈወስ እድሉ እጅግ ከፍተኛ ነው።

የህክምና አማራጮች በአጭሩ

ህክምናው እንደ ካንሰሩ ደረጃ እና አይነት የሚወሰን ሲሆን፣ ዋና ዋናዎቹ የህክምና መንገዶች የሚከተሉት ናቸው፦

• ቀዶ ጥገና (Surgery)፦ የተጠቃውን የዘር ፍሬ በቀዶ ጥገና ማስወገድ (Orchiectomy)።
• የጨረር ህክምና (Radiation Therapy)፦ የካንሰር ሕዋሳትን በከፍተኛ ጨረር ማጥፋት።
• የኬሞቴራፒ ህክምና (Chemotherapy)፦ በሰውነት ውስጥ ያሉ የካንሰር ሕዋሳትን በመድኃኒት ማጥፋት።