Raammoo teepii (Tape worms)
Raammoon teeppii raammoo diriiraa, ribuu fakkaatu kan paraasitii ta’ee fi garaacha namaa keessa jiraachuu danda’uudha. Namni tokko nyaata ykn bishaan hanqaaquu raammoo teeppiitiin faalame nyaachuun ykn foon dheedhii ykn sirnaan hin bilchaanne ykn qurxummii larva raammoo teeppii of keessaa qabu nyaachuun dhukkuba kanaan qabamuu danda’a.
Kutaalee raammoo sagaraa keessatti arguu larva raammoo teeppii of keessaa qabu nyaachuun dhukkuba kanaan qabamuu danda’a.
Infeekshiniin raammoo teeppii namaa beekamaan kanneen sababa:
- Taenia saginata – raammoo teeppii foon loonii
- Taenia solium – raammoo teeppii foon Booyyee
- Diphyllobothriidae – raammoo teeppii qurxummii
- Hymenolepis nana – raammoo teeppii xiqqaa
Wanti guddaan, Taenia solium hanqaaquun isaa tishuuwwan akka maashaalee, ijaa ykn sammuu keessatti gara siistiitti yeroo guddatan haala hamaa cysticercosis jedhamu fiduu danda’a. Sammuu keessatti siistiin yeroo guddatu neurocysticercosis jedhama.
Mallattoolee mula’achuu danda’an
Namoonni infekshinii raammoo garaachaa qaban hedduun mallattoo tokkollee hin qaban ykn mallattoo salphaa qofa.
Mallattoolee mul’achuu danda’an kanneen akka:
- Dhukkubbiin garaa ykn miira namaa hin tolle
- Ol nama jechuu
- Garaa nama kaasuu ykn gogiinsa garaa
- Dhiita’uu fi gaazii
- Fedhii nyaataa dhabuu ykn yeroo tokko tokko fedhii nyaataa dabaluu
- Ulfaatina qaamaa hir'isuu kan hin ibsamne
- Dadhabbii ykn dadhabbii
- Qaama saalaa dhiiraa (anal itching).
- Kutaalee raammoo sagaraa keessatti arguu
Namoonni tokko tokko sagaraa ykn uffata jalaa isaanii keessatti raammoon adii fi diriiraa ta’e hubachuu danda’u.
Mallattoolee yaala hatattamaa barbaadan
Infeekshiniin raammoo teeppii sammuu ykn tishuuwwan biroo yoo hirmaachise mallattoon isaa caalaatti hamaa ta’uu danda’a. Isaan keessaa:
- Mataa dhukkubbii cimaa ykn itti fufiinsa qabu
- Dhukkuba garaa kaasaa
- Burjaajii ykn jijjiirama dammaqaa
- Rakkoo mul’ataa
- Rakkoo madaallii ykn sochii
Dhukkubbiin mataa dhukkubbii cimaan mallattoolee niwurooloojikaalaa wajjin, of wallaaluu ykn jijjiiramni mul’ataa tasa dhufu madaallii yaalaa hatattamaa barbaada.
Qorannoo Dhukkubaa (diagnosis)
Qorannoon sagaraa
Qorannoon kutaalee raammoo
Qorannoo dhiigaa fi suuraa ka'uu(kanneen akka CT-Skanii ,MRI Jechuudha)
Yaala (treatment)
Wal’aansi gosa raammoo teeppii fi bakka paraasitiin kun argamu irratti hundaa’a.
Infeekshinii raammoo teeppii garaachaa walxaxaa hin taaneef qorichi akka praziquantel ykn haala tokko tokko keessatti niclosamide fayyadamuun ni danda’ama. Qorichi fi doosiin sirrii ta’e paraasitii addaa fi dhukkubsataa irratti hundaa’a.
Wal’aansi mallattoo qofa irratti hundaa’uun fudhachuurra ogeessa eegumsa fayyaatiin ajajamuu qaba.
Siistikaarkoosiin mala adda ta’e barbaada. Wal’aansi qoricha farra paraasitii, kortikoostirooyidii, qoricha farra dhukkubbii garaachaa, baqaqsanii hodhuu ykn yaala biroo baay’inaafi bakka siistii fi rakkoon jiraachuu fi dhiisuu isaa irratti hundaa’uun of keessaa qabaachuu danda’a.
Ittisa (prevention)
Foon dheedhii ykn hin bilchaanne nyaachuu irraa of qusadhaa.
Qurxummii nagaan qopheessuu
Harka keessan dhiqadhaa
Harka keessan bishaanii fi saamunaadhaan sirriitti dhiqadhaa:
- Erga mana fincaanii fayyadamtee booda
- Nyaata qopheessuu dura
- Nyaata nyaachuu dura
- Nama dhukkuba garaachaa qabaachuu danda'u erga kunuunsee booda Bishaan qulqulluu fayyadamuu
Bishaan qulqullaa’e dhuguu fi bishaan balfa namaatiin faalamuu danda’u irraa fagaachuu.
Kuduraalee fi muduraalee osoo hin nyaatin dura bishaan qulqulluudhaan dhiqachuu.
Qulqullina fooyyessuu
Mana fincaanii sirrii ta’e fayyadamuu fi manca’aan namaa biyyee fi bishaan akka hin faalle gochuun tamsa’ina Taenia solium fi paraasitoota garaachaa biroo hir’isuuf gargaara.
Namoota dhukkubichaan qabaman yaala
Walumaagalatti Infeekshiniin raammoo teeppii yaalamuu danda’a, garuu yaaliin sirrii ta’e gosa paraasitii fi bakka inni argamu irratti hundaa’a. Qulqullina harkaa gaariin, qulqullina nageenya qabuu fi nyaanni sirnaan bilcheefame karaalee barbaachisoo infekshinii ittisuuf gargaaranidha.
