አሜቢያሲስ (Amebiasis) በEntamoeba histolytica በሚባል ጥገኛ ተዋሲያን የሚከሰት የአንጀት በሽታ ነው። በተለይም ንጹህ ያልሆነ ውሃ ወይም ምግብ በመመገብ እና የግል ንጽህናን በተገቢው ባለመጠበቅ ሊተላለፍ ይችላል።
ብዙ ሰዎች ተይዘው ምልክት ሳይታይባቸው ሊኖሩ ይችላሉ፤ ነገር ግን በአንዳንድ ሰዎች ከባድ የአንጀት ችግር እና አልፎ አልፎም ወደ ጉበት የሚደርስ ችግር ሊያመጣ ይችላል።
አሜቢያሲስ እንዴት ይተላለፋል?
በአብዛኛው በfecal–oral route ይተላለፋል። ማለትም በሰገራ የተበከለ የአካባቢ ንጽህና ወይም ምግብ በአፍ ሲገባ ኢንፌክሽኑ ሊከሰት ይችላል።
ከሚያመጡት ምክንያቶች መካከል፦
- ያልተጣራ ወይም የተበከለ ውሃ መጠጣት
- በቂ ባልሆነ ንጽህና የተዘጋጀ ምግብ መመገብ
- ምግብ ከመያዝ ወይም ከመመገብ በፊት እጅን በደንብ አለመታጠብ
- ከመጸዳጃ ቤት ከወጡ በኋላ እጅን አለመታጠብ
- የተበከለ ምግብ፣ ውሃ ወይም የቤት እቃዎችን መጠቀም
የአሜቢያሲስ ምልክቶች
ኢንፌክሽኑ ያለባቸው ሁሉ ምልክት ላያሳዩ ይችላሉ። ምልክት ሲኖር ግን ከሚታዩት መካከል፦
- ተቅማጥ
- የሆድ ሕመም
- በሰገራ ውስጥ ደም ወይም ንፋጭ መታየት
- ተደጋጋሚ የመጸዳዳት ፍላጎት
- ማቅለሽለሽ
- የምግብ ፍላጎት መቀነስ
- ድካም
- አንዳንድ ጊዜ ትኩሳት
ከባድ የአንጀት ኢንፌክሽን ሲኖር የውሃ በሰውነት ውስጥ ማነስ (dehydration) ሊከሰት ይችላል።
አሜቢያሲስ ወደ ጉበት ሊደርስ ይችላል?
አዎ። በአልፎ አልፎ አሜቢያ ከአንጀት ወደ ጉበት በመድረስ የአሜቢክ የጉበት እብጠት (Amebic liver abscess) ሊያመጣ ይችላል።
የሚከተሉት ምልክቶች ካሉ በተለይ የሕክምና ግምገማ ያስፈልጋል፦
- በቀኝ የላይኛው የሆድ ክፍል ሕመም
- ትኩሳት
- ብርድ ብርድ ማለት
- ከፍተኛ ድካም
- የምግብ ፍላጎት መቀነስ
እንዴት ይመረመራል?
ሐኪም የታካሚውን ምልክቶች እና የሕክምና ታሪክ ከገመገመ በኋላ ተገቢ ምርመራ ሊያዝ ይችላል።
የሰገራ ምርመራ (stool examination) ለአሜቢያ ምርመራ ሊያገለግል ይችላል። ሆኖም Entamoeba histolytica ከሌሎች ተመሳሳይ የሚታዩ አሜባዎች መለየት አስፈላጊ ስለሆነ፣ እንደ antigen ወይም molecular/PCR ያሉ ምርመራዎች በሚገኙበት ቦታ ሊያግዙ ይችላሉ።
ሕክምና
አሜቢያሲስ የሚታከመው በሐኪም የተወሰነ ፀረ-ጥገኛ መድሃኒት ነው። የመድሃኒቱ ምርጫና የሕክምናው ጊዜ እንደ በሽታው አይነት እና እንደ ታካሚው ሁኔታ ይለያያል።
አንዳንድ የአሜቢያሲስ ሁኔታዎች የሚፈልጉት መድሃኒት በአንጀት ውስጥ ያለውን ኢንፌክሽን ብቻ ሳይሆን በአንጀት ውስጥ የሚቀርውን የአሜባ መልክ ለማጽዳትም ሊያስፈልግ ይችላል።
ስለዚህ የአሜቢያሲስ ሕክምናን ያለ የሕክምና ባለሙያ ምክር መጀመር አይመከርም።
እንዴት እንከላከል?
አሜቢያሲስን ለመከላከል ቀላል የሆኑ የንጽህና ልምዶች ትልቅ ሚና አላቸው።
✅ እጅን በሳሙናና በንጹህ ውሃ በተደጋጋሚ መታጠብ
✅ ከመጸዳጃ ቤት ከወጡ በኋላ እና ምግብ ከመያዝ በፊት እጅን በደንብ መታጠብ
✅ ንጹህ እና ደህንነቱ የተጠበቀ ውሃ መጠጣት
✅ ፍራፍሬና አትክልትን በደንብ ማጠብ
✅ ምግብን በተገቢው ሁኔታ ማብሰል እና በንጽህና መያዝ
✅ የሰው ሰገራ ከውሃ ምንጮች እንዳይበክል ተገቢ የመጸዳጃ ቤት አጠቃቀምና የቆሻሻ አወጋገድ መከተል
መቼ ሐኪም ማየት አለብን?
ተቅማጥ ከባድ ከሆነ፣ በሰገራ ውስጥ ደም ካለ፣ ከፍተኛ ትኩሳት ካለ፣ በጣም ከደከመ ወይም በሰውነት ውስጥ የውሃ ማነስ (dehydration) ምልክቶች ካሉ በቶሎ የጤና ባለሙያ ማማከር ያስፈልጋል።
በተለይም የሆድ ሕመም ከባድ ከሆነ ወይም የቀኝ የላይኛው የሆድ ሕመም ከትኩሳት ጋር ካለ፣ ወደ ጉበት የተዛመተ ኢንፌክሽንን ለማስወገድ የሕክምና ግምገማ ያስፈልጋል።
የሚወሰደው መልዕክት
አሜቢያሲስ በንጹህ ያልሆነ ውሃና ምግብ እንዲሁም በእጅ ንጽህና ጉድለት ሊተላለፍ የሚችል በሽታ ነው። በተገቢው የንጽህና ልምድ፣ በንጹህ ውሃ አጠቃቀም እና በቀድሞ ሕክምና ብዙ ጉዳቶቹን መከላከል ይቻላል።
የጤናዎን ምልክቶች በራስዎ በመመርመር መድሃኒት ከመጀመር ይልቅ ተገቢውን የጤና ባለሙያ ማማከር ይመከራል።
